Tot genoegen van velen was het weer de afgelopen weken heel zonnig en droog. Wat doet die overdaad aan zon met ons lichamelijk en geestelijk welzijn? NU.nl vraagt het aan experts.

De zon heeft op drie verschillende manieren invloed op ons geestelijk en lichamelijk welzijn, vertelt Witte Hoogendijk, hoogleraar psychiatrie verbonden aan het Erasmus MC in Rotterdam. 

"De eerste is de psychosociale manier. Door de zon ben je eerder geneigd om naar buiten te gaan. In de zomer is het vakantietijd en doe je vaker leuke dingen met mensen of andere dingen die je een prettig gevoel kunnen geven." 

De zon heeft juist een tegenovergesteld effect als je last hebt van een zomerdip of -depressie en sterk het gevoel hebt dat je het maar leuk moet hebben, omdat het mooi weer is. "Je neigt dan juist meer naar een gevoel van eenzaamheid. Het contrast met al die feestende mensen is met zonnig weer dus groot."

Vitamine D hangt samen met depressies voorkomen

De tweede manier waarop de zon invloed heeft op ons welzijn is via de huid. "De zon voelen op onze huid ervaren de meeste mensen als aangenaam", zegt Hoogendijk. Dit blijkt een biologische basis te hebben, legt de hoogleraar uit. "Je vangt het zonlicht op om vitamine D aan te maken." Dat gebeurt in de diepe lagen van de huid, waarin de vitamine wordt aangemaakt uit zogenoemde voorlopermoleculen.

Vitamine D is essentieel voor onze gezondheid en bevorderlijk voor veel dingen in ons lichaam. Zo hangt het samen met (het voorkomen van) depressie. "Bij een onderzoek onder depressieve ouderen vonden wij bijvoorbeeld dat zij een lagere concentratie vitamine D in hun bloed hebben dan ouderen zonder depressie", aldus Hoogendijk.

Goed voor botten, spierfunctie en weerstand

"Vitamine D staat nu volop in de belangstelling", zegt Gertjan Schaafsma, hoogleraar Voeding en Levensmiddelen. "We weten nu dat vitamine D niet alleen goed is voor de botten en tanden, maar ook een rol speelt bij de spierfunctie en de weerstand."

Ultraviolet B-straling uit de zon, UVB-straling, zorgt ervoor dat het tussenproduct 7-dehydrocholesterol wordt omgezet in vitamine D. 

'Je hoeft je dus echt niet bruin te bakken'

"Zonlicht is de belangrijkste bron voor de aanmaak ervan", zegt Schaafsma. Tijdens deze zonnige dagen gebeurt dat meer dan voldoende. "Ook in de schaduw vang je voldoende ultraviolet licht op."

Er hoeft slechts een klein deel van je lichaam aan de zon te worden blootgesteld om vitamine D aan te maken. "Je gezicht en je handen zijn genoeg", aldus Schaafsma. "Je hoeft je dus echt niet bruin te bakken, wat ook niet wordt aanbevolen wegens het risico op huidkanker. Een halfuurtje buiten lopen is al genoeg."

Met die vele zonnige dagen hoeven we ons dus geen zorgen te maken over de hoeveelheid vitamine D die we nu aanmaken. Een overdosering vitamine D is in theorie wel mogelijk. Maar vitamine D die wordt aangemaakt door blootstelling aan zonlicht kan hier nooit toe leiden, legt Schaafsma uit. "Als er veel blootstelling is, wordt 7-dehydrocholesterol niet omgezet in werkzame vitamine D, maar in een ander stofwisselingsproduct dat de huid via schilfering weer verlaat."

Een ernstig tekort aan vitamine D is wel problematisch

Een ernstig tekort aan vitamine D levert echter wel problemen op. Al komt ook dit bijna niet meer voor. Tegenwoordig hoeven alleen de risicogroepen nog op hun vitamine D-gehalte te letten. Hieronder vallen ouderen, omdat zij minder vaak buiten komen en gesluierde vrouwen, die door hun bedekte kleding weinig met zonlicht in aanraking komen.

Mocht iemand een tekort aan vitamine D hebben, dan kunnen er verschillende klachten ontstaan. "De spierfunctie verslechtert en diegene krijgt last van pijnlijke botten. Het is daarom belangrijk dat bijvoorbeeld ouderen supplementen slikken om toch voldoende vitamine D te hebben."

“Je kunt het dus best een paar maanden uithouden zonder vitamine D-bronnen”
Hoogleraar Gertjan Schaafsma

Vitamine D die eenmaal is aangemaakt, verlaat het lichaam niet snel, zegt Schaafsma. "Stel dat je een periode niet wordt blootgesteld aan zonlicht en ook geen supplementen gebruikt, dan is de hoeveelheid vitamine D in je bloed pas na ongeveer 20 tot 25 dagen gehalveerd. Je kunt het dus best een paar maanden uithouden zonder vitamine D-bronnen."

Vitamine D is dus belangrijk voor ons lichaam, maar wat doet het met ons geestelijk welzijn? "Het doet zeker iets positiefs met de geest, maar wat, dat weten we niet precies", zegt Schaafsma. "Wel is bekend dat vitamine D heel belangrijk is voor onze hormoonstofwisseling, wat onder meer invloed heeft op de aanmaak van endorfine (het "gelukshormoon" dat bijvoorbeeld ook wordt aangemaakt tijdens het sporten, red.) in onze hersenen."

"Ook zijn er uit onderzoek sterke aanwijzingen naar voren gekomen dat mannen dankzij zon een lichte toename krijgen in hun testosteronspiegel en hierdoor bijvoorbeeld ook sneller verliefd worden. Maar hoe dit precies tot stand komt, is niet bekend."

Zon heeft invloed op onze biologische klok

De derde manier waarop zonlicht invloed kan hebben op onze stemming is via de ogen, stelt Hoogendijk. "Dat heeft direct effect op de biologische klok in onze hersenen", zegt hij. "Vanuit het oog gaan de meeste zenuwen naar de optische schors, om beelden te kunnen herkennen. Een klein bundeltje hiervan gaat direct de biologische klok in."

Die klok geeft ons elke ochtend een signaal, waardoor ons lichaam in gang wordt gezet. "Je lichaam krijgt als het ware een seintje: het is licht, de dag is dus begonnen en de temperatuur moet wat omhoog en de hormoonsystemen moeten worden aangepast. Licht draagt hier aan bij." 

Mensen die voldoende licht in de ogen krijgen, hebben ook een goed biologisch ritme, zegt Hoogendijk. "Zonlicht, al dan niet kunstmatig, wordt daarom ook ingezet bij mensen met een winterdepressie. Het licht geeft bij deze mensen een signaal aan hun klok: hé, het is echt dag, dus je moet wat dingetjes aanpassen aan je ritme." 

'Op den duur wen je er wel een beetje aan'

De zon maakt ons doorgaans dus vrolijk en kan nog andere voordelen hebben voor onze geestelijke rust. "Ik kan me voorstellen dat je door de hitte geneigd bent minder te doen en hierdoor minder stress beleeft."

Ebben deze positieve effecten niet weg, nu we al zo lang zonnig weer hebben en dit volgens de voorspellingen voorlopig nog even aanhoudt? "Op den duur wen je er wel een beetje aan", aldus Hoogendijk. "In tropische landen is het meestal erg warm en daar gaat het leven ook gewoon door."