Kunnen mannen en vrouwen bevriend zijn?

Het mannelijke hoofdpersonage uit When Harry Met Sally uit 1989 wist het zeker: een platonische vriendschap tussen een man en een vrouw heeft geen kans van slagen, want "de seks staat altijd in de weg". Toch lijken zulke vriendschappen steeds vaker voor te komen. Heeft Harry gelijk, of zijn deze denkbeelden inmiddels achterhaald?

Dat vriendschappen belangrijk zijn in het leven, staat buiten kijf. Al jarenlang worden er wereldwijd 'vriendschapsdagen' georganiseerd en in 2011 riepen de Verenigde Naties de Internationale Dag van de Vriendschap - die maandag weer wordt gevierd - in het leven.

Vriendschappen tussen mannen en vrouwen zijn een vrij nieuw verschijnsel, schreef de Amerikaanse auteur en literair criticus William Deresiewicz in 2012 in een opiniestuk voor The New York Times. Tot de opkomst van de eerste feministische golf, die rond 1850 begon, begaven mannen en vrouwen zich in totaal verschillende kringen en werden vrouwen als minderwaardig beschouwd.

Vriendschappen tussen mannen en vrouwen waren daarmee lange tijd ondenkbaar in de westerse wereld. Dat veranderde met de tweede feministische golf, vanaf eind jaren zestig, toen er werd gestreden voor gelijke rechten en kansen op onder meer de werkvloer en in het onderwijs.

Inmiddels vormen platonische vriendschappen tussen mannen en vrouwen een breed voorkomend verschijnsel, zegt sociaal psychologe Beatrijs Ritsema tegen NU.nl. "Er zijn genoeg voorbeelden van."

Daarbij moet wel worden gezegd dat mannen en vrouwen niet altijd dezelfde dingen belangrijk vinden in een vriendschap. "Over het algemeen zou je kunnen zeggen dat mannen meer gericht zijn op het ondernemen van activiteiten en vrouwen op het doornemen van ervaringen", aldus Ritsema.

Onderzoek

Psycholoog Mirella Brok ziet met name overeenkomsten in de manier waarop de verschillende seksen naar vriendschap kijken. Brok bekeek cross-seksevriendschappen van vijf heteroseksuelen (vier mannen en één vrouw) en vroeg aan deze mensen wat ze belangrijk vinden in een vriendschap.

"De mensen die ik interviewde, vertelden over een verrijking van hun ontwikkeling en zelfbeeld, gemeenschappelijkheid en iets dat zomaar ontstaat zonder dat het te analyseren is", aldus Brok. "Uit ander, wat ouder onderzoek van Parker & De Vries (1993) bleken zelfonthulling, waardering, empathie, verdieping van elkaars zelfbewustzijn en vertrouwen voor beide seksen belangrijk te zijn in hun vriendschappen."

Verschillen in de manier waarop naar vriendschap wordt gekeken, vond Brok minder. "In het onderzoek van Basu & Ray (2000) las ik dat er verschil is in de manier waarop mannen en vrouwen hun vriend(in) 'kiezen'", aldus de psycholoog. "Mannen 'selecteren' meer op basis van aantrekkelijkheid dan vrouwen, en vrouwen houden zich meer bezig met de balans van geven en ontvangen."

Dat laatste vindt Brok echter lastig om aan te nemen. "Ik werk dagelijks met mannen en vrouwen die de balans van geven en ontvangen beide belangrijk vinden. Mijn praktijkervaring van alledag verschilt hierin dus met het onderzoek."

Twee kanten

Roos Vonk, hoogleraar sociale psychologie, denkt dat er vaak twee kanten kunnen zitten aan platonische vriendschappen tussen mannen en vrouwen. "Ik denk zeker dat zo'n vriendschap mogelijk is en dat je samen leuk kan kletsen of dingen kan ondernemen. Ik heb zelf ook zulke vriendschappen gehad in mijn leven en die verliepen probleemloos."

"Maar als zo'n vriendschap zich ontwikkelt en er meer intimiteit ontstaat - vrouwen onthullen en vertellen graag veel over zichzelf en dat leidt tot intimiteit - kan ik me voorstellen dat er meer gevoelens bij komen kijken", gaat Vonk verder. "Mannen weten overigens al vrij snel of ze voor iemand kunnen vallen of niet, terwijl dat bij vrouwen vaak wat langer duurt."

Een relatie heeft volgens Vonk drie belangrijke componenten: romantiek (passie en seks), intimiteit en commitment. "Als een man of vrouw in een platonische vriendschap ineens seks of commitment wil, kan er een probleem ontstaan. Degene die meer wil, zal vaak gespannen zijn om dat toe te geven, want hij voelt vaak wel aan of die gevoelens wel of niet beantwoord zullen worden. Dat geeft spanning in de relatie en de relatie is dan niet meer gelijkwaardig."

Volgens Brok valt het vaak wel mee met die disbalans. "In de verhalen die de geïnterviewden met me deelden, was er steeds sprake van gevoelens van verliefdheid of aantrekkelijkheid. Al deze mensen hadden echter een manier gevonden om de vriendschap te laten voortduren en hier blij mee te zijn. Het lijkt er dus op dat een cross-seksevriendschap ondanks - of dankzij - zulke gevoelens stand kan houden."

Vriendschap

Overigens ontstaan er ook genoeg relaties - vooral op latere leeftijd, aldus de deskundigen - vanuit vriendschap. ''Denk bijvoorbeeld aan een vrouw die geen geluk heeft gehad in de liefde en toch graag een gezin wil", zegt Ritsema. "Zij kan dan nog eens denken aan een goede vriend die vroeger verliefd op haar was. Misschien is hij wel de ideale partner."

Dat iemand deels een praktische keuze maakt bij het selecteren van een partner, maakt volgens Ritsema niet uit. "Het huwelijk bestaat ook deels uit praktische aspecten. Het is helemaal niet raar om er op die manier in te staan. Omdat je elkaar al lang kent, weet je heel goed wat je aan elkaar hebt, hoe betrouwbaar iemand is en wat zijn goede en slechte kanten zijn. Niet alle goede huwelijken zijn gebaseerd op vlammende verliefdheid. Het is leuk als dat wel zo is, maar het kan ook anders."

Ook Vonk denkt dat vriendschap een goed begin kan zijn van een langlopende relatie. "Bij relaties die op jongere leeftijd ontstaan, zie je soms dat mensen erg verliefd worden en helemaal voor elkaar gaan. Maar die verliefdheid gaat over en dan begint de relatie eigenlijk pas echt. Het kan dan zijn dat je ontdekt dat je weinig raakvlakken hebt. Een relatie die wat trager op gang komt, biedt eigenlijk een betere basis, ook al is de 'passie-component' dan vaak wat minder."

Lees meer over:

NUshop

Tip de redactie