In een reeks zomerinterviews spreekt NU.nl met personen die een bewogen eerste helft van 2018 achter de rug hebben. Deze week: Voormalig weerman en klimatoloog Reinier van den Berg. Hij levert strijd voor aanpak van klimaatproblematiek en moet regelmatig de strijd aan met klimaatontkenners op sociale media.

De natuur in Nederland zucht onder de wekenlange droogte. Heel voorzichtig komt het jaar 1976 in beeld, toen het neerslagtekort tot een recordhoogte steeg. Toch baalt Van den Berg er niet van dat hij uitgerekend nu niet meer dagelijks het weer presenteert.

"Uiteindelijk is dit heel saai weer voor een weerman. Het kan ook warm zijn met af en toe een mooie onweersbui en dat is er voorlopig niet bij. Ik geniet er wel van, omdat ik een buitenmens ben en in een zomer als deze heel veel buiten ben, maar eigenlijk vind ik dit weer maar saai."

Is de huidige droogteperiode een gevolg van de klimaatverandering?

"Dit soort zomers komt altijd weleens voor, ook toen er van klimaatverandering nog geen sprake was. 1959 en 1976 zijn beruchte voorbeelden en de zomer van 1947 misschien ook wel. In iedere eeuw heb je wel een aantal van dat soort zomers. Maar de warmterecords zoals we die hadden in april, mei en juni staan niet los van die klimaatverandering. Dat soort warmterecords komen steeds vaker voor, terwijl kouderecords steeds zeldzamer worden. We merken in Nederland echt wel de gevolgen van de klimaatverandering."

Kunnen we nog wat doen aan de opwarming van de aarde?

"Het is een hartstikke stoer idee van Nederland om alle woningen van het gas te halen. Maar het is een druppel op een gloeiende plaat als de rest van de wereld zou zeggen: 'Hartstikke leuk, maar wij gaan lekker door.' Nederland moet met andere wereldleiders spreken om klimaatverandering tegen te gaan. Dan zal blijken dat er heel wat leiders zijn die hier zeker zo fanatiek aan werken als Nederland."

"De klimaatverandering is al een voldongen feit, want de aarde is al opgewarmd en de poolkappen zijn al sterk geslonken. Maar dat betekent niet dat we er niks meer aan kunnen doen. Allereerst is het belangrijk dat we erkennen dat de wereld opwarmt door de massale uitstoot van broeikasgassen. Dat gaan we vermoedelijk niet meer terugdraaien. Maar elke tiende die we van de temperatuurstijging af kunnen snoepen, is mooi meegenomen. Dat kan met maatregelen die de uitstoot van CO2 beperken, maar dat is niet voldoende."

"Zelfs als we morgen als wereldbevolking geen CO2 meer uitstoten, dan stijgt de temperatuur nog decennialang door. Dat komt door het enorme overschot aan CO2 dat is opgebouwd. We moeten al die uitgestoten CO2 terugbrengen naar de aarde. Dat kan bijvoorbeeld door het planten van bomen, die fungeren als grote stofzuigers van CO2. Maar het tempo van de netto ontbossing ligt wereldwijd op veertig voetbalvelden per minuut."

Reinier van den Berg (Santpoort, 5 april 1962)

  • Studeerde milieukunde in Wageningen en specialiseerde zich in luchtverontreiniging
  • Schreef meerdere boeken over het weer
  • Was bijna dertig jaar lang vaste weerman van RTL4
  • Leverde in februari zijn vaste contract in om zich te gaan richten op duurzaam ondernemen

Op Twitter bericht u regelmatig over de klimaatverandering. Ziet u uzelf als kruisvaarder op dat gebied?

"Naast mij zijn er veel meer mensen die op dat gebied dingen posten op sociale media. Internationaal, maar zeker ook nationaal. Denk aan collega-weermannen als Gerrit Hiemstra en Peter Kuipers Munneke. Op dat gebied ben ik dus zeker niet de enige. Misschien dat ik mezelf wel als kruisvaarder zie op het gebied van goedkoop vliegen. Vliegtickets hebben absurd lage prijzen en dat komt doordat er op kerosine geen accijnzen worden geheven. Dat mag best weleens besproken worden. Ik vind dat als je iets vies maakt, je ook moet opdraaien voor de schoonmaakkosten en daarin wordt de luchtvaart nu ontzien."

Al die posts op sociale media leveren veel reacties op en die zijn niet altijd positief. Vindt u het lastig om daarmee om te gaan?

"Twitter is een mooi platform, maar er staat ook veel onzin op. Als ik iets plaats over klimaatverandering wordt er soms met bizarre onzin op gereageerd. Daarop reageren, is eigenlijk verloren tijd. Je geeft daarmee een extra podium aan die mensen. Ik probeer dat dan ook zo min mogelijk te doen, want je speelt er anderen mee in de kaart."

Op wat voor manier bent u met de klimaatverandering bezig nu u niet meer dagelijks met het weer bezig bent?

"Sowieso geef ik wekelijks presentaties over de impact van duurzaam ondernemen op congressen en beurzen. Verder ben ik met een groepje ondernemers bezig om een heel nieuw type windturbines op zee te ontwikkelen. Die drijvende turbines moeten veel meer power kunnen opwekken en opslaan dan traditionele windturbines. Ik ben ook betrokken bij een stichting die zonnepanelen bereikbaar wil maken voor mensen die hun eten bij de voedselbank halen. Daarnaast ben ik actief voor PyrOil, een bedrijf dat net is gestart en gebruikt plastic omzet in olie."

"Plastic wordt gemaakt van olie en dat proces kun je ook omkeren. Grappig genoeg is het een uitvinding die al minstens vijftig jaar oud is, maar dan moet je het ook nog op grote schaal commercieel kunnen toepassen. Dat is wel even een ander verhaal. Het moet winstgevend zijn, want anders stop je er vanzelf mee. Wij hebben de testfase achter de rug en hopen in 2019 met twee fabrieken een slordige 1 miljoen ton plastic te gaan verwerken. De CO2 die door de daaruit voortvloeiende olie wordt geproduceerd, vangen we één op één op door het plaatsen van bomen."

“'We merken in Nederland echt wel de gevolgen van klimaatverandering'”
Reinier van den Berg

Betekent dit dan het einde van de plastic soep in de oceanen?

"Als de waarde van gebruikt plastic omhooggaat, zorgt dat ervoor dat in landen als India het plastic niet meer massaal in rivieren wordt gegooid. Daardoor belandt het niet meer in zee. Je kunt een heel ingenieus apparaat bouwen om plastic uit de zee te vissen, maar één ding weet je zeker: het is duur en je krijgt nooit alles uit de oceanen. Want een groot deel van het plastic zit veel te diep of is veel te klein. Misschien kun je het geïnvesteerde geld beter steken in het voorkomen dat er nog meer plastic in de oceaan komt."

Is dit een vorm van kritiek op Boyan Slat, die met een miljoenen kostende boot plastic uit de oceanen wil opruimen?

"Ik wil geen kritiek op hem geven, want ik vind het supergaaf dat zo'n gast dat doet. Maar wat ik er wel bij zeg: het is dweilen met de kraan open als er per dag meer plastic in de oceaan belandt en dat daar dan een heel klein beetje van kan worden opgeruimd. Ik hoop dat de machine van Boyan Slat over tien jaar helemaal niet meer nodig is, omdat er dan geen plastic in de oceaan meer drijft. Maar dat is een utopie en die droom komt niet binnen tien jaar uit."

U zei eerder dat de klimaatverandering een voldongen feit is. Hoe denkt u dat de wereld er over vijftig jaar uitziet?

"Het lijkt me niet heel ingewikkeld om te zien dat de klimaatverandering de komende vijftig jaar verdergaat. De grens van een temperatuurstijging van 1,5 en ook 2 graden wordt doorbroken. Dat zal een nog grotere mate van klimaatontwrichting betekenen. De hitte die we nu in Japan zien, notabene na dodelijke overstromingen, is een symptoom van die ontwrichting. Dat gaan we in de toekomst vaker zien. Problematischer nog is de verwachting dat honger en dorst in bijvoorbeeld Afrika en delen van Azië zullen toenemen door de impact van klimaatverandering op de land- en tuinbouw."

En hoe denkt u dat de wereld over vijftig jaar naar u kijkt?

"Wat ik vooral hóóp, is dat er wordt gekeken naar mij als iemand die zijn best heeft gedaan om de economie en samenleving duurzamer en eerlijker te maken. Ik hoop dat het succes heeft en dat er later op wordt teruggekeken als iets dat toch zinvol was en impact had. Tegelijkertijd hoop ik dat ze mij zien als iemand die met puur enthousiasme mensen wilde interesseren voor de schoonheid van het weer. Ik viel begin deze week in bij RTL 4 en ik opende het weerbericht met een waanzinnig gave bliksemfoto. Door de droogte is dat deze zomer een zeldzaamheid en mede daarom deed ik dat. Ik wil dat de kijker niet onthouden."

Waar komt die fascinatie voor het weer eigenlijk vandaan?

"Dat is in mijn ouderlijk milieu gebeurd. Mijn ouders hadden een grote liefde voor de natuur en mijn oudste broer was fanatiek weeramateur en eigenlijk is hij dat nog steeds. Ik ben door mijn broer aangestoken en schreef op mijn zevende elke dag op wat voor weer het was. Mijn broer heeft samen met drie anderen MeteoGroup opgericht, wat vroeger MeteoConsult was. Inmiddels is dat uitgegroeid tot een bedrijf met vijfhonderd werknemers. Dus je ziet wat dat voor impact dat heeft gehad in huize Van den Berg."

Was het worden van weerman een jongensdroom die in vervulling ging?

"Toen ik een jaar of tien was, kreeg ik op school de vraag wat ik later wilde worden. Veel van mijn klasgenoten wilden brandweerman of piloot worden, de antwoorden die veel jongetjes geven op die leeftijd. Maar ik zei dat ik nieuwslezer op televisie wilde worden om het weer op tv te mogen voorlezen. Dat waren de jaren zeventig en in die tijd waren weermannen nog vrij onbekend. Het is mooi dat die jongensdroom waarheid is geworden."

Maakt het u trots dat dat is gelukt?

"Trots niet. Het is niet zo dat ik arrogant met mijn handen in mijn zakken sta en denk: dat heb ik toch maar mooi voor elkaar gekregen. Dat is ook de religieuze kant in mij (Van den Berg is christen, red.). Ik geloof heel sterk dat je je best moet doen in je leven en zie het uitkomen van die droom als iets dat me gegund is. Ik ben daar vooral heel erg dankbaar voor."

Toch heeft u die jongensdroom losgelaten. U bent nu bijna een half jaar geen fulltime weerman meer. Mist u het weleens?

"Als RTL een gat in het rooster heeft, zoals deze week, presenteer ik het weer nog af en toe op invalbasis. De warmte en droogte van nu vind ik saai weer, maar ik kan altijd op mijn laptop livebeelden bekijken van het weer in het buitenland en daarvan genieten. Op die manier heb ik het weer altijd bij me."