Nederlandse vaders komen er nu nog maar karig vanaf als het gaat om vaderschapsverlof. Dat terwijl het juist erg belangrijk is om tijd vrij te maken voor je kind. Niet alleen voor de vader, maar ook voor het kind en de moeder.

"De zorgtaken liggen nu nog voornamelijk bij de moeder, en dat maakt het op een later moment moeilijker voor de vader om hier nog tussen te komen", stelt Katrien Helmerhorst van de Erasmus Universiteit Rotterdam, die onderzoek doet naar zowel de vader-kind- als de moeder-kind-gehechtheidsrelatie.

Nederland is met de twee dagen vaderschapsverlof een van de buitenbeentjes van Europa. Ter vergelijking: in Polen is het vaderschapsverlof twee weken, in Portugal vijf, in Finland is dat negen. Malta en Griekenland hebben net als Nederland twee dagen, blijkt uit cijfers van het Europees Parlement (pdf). Maar daar lijkt binnenkort verandering in te komen.

Wouter Koolmees, de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, heeft afgelopen donderdag een wetsvoorstel ingediend om het verlof te verlengen, mooi op tijd voor Vaderdag.

Vanaf 2019 gaat dat verlof volgens het wetsvoorstel van twee naar vijf dagen. Nog steeds niet erg veel, maar halverwege 2020 komen hier maar liefst vijf weken bij (op 70 procent van het loon).

Wie betaalt dat?

  • Maanden extra verlof is natuurlijk niet gratis. Nu zijn die eerste twee dagen verlof op kosten van de werkgever. De drie extra dagen verlof die daar in 2019 bijkomen zijn dat ook.
  • De vijf weken die daar halverwege 2020 nog eens bijkomen worden uitgekeerd door het UWV, maar dat betekent niet dat de werkgevers er niet voor betalen. Via premies betalen bedrijven mee aan het verlof, ook de werkgevers die geen werknemers hebben die verlof opnemen.
  • Er staan wel een aantal lastenverlichtingen tegenover. Al met al komt dat volgens het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid neer op “een kleine lastenverzwaring voor de werkgevers”.

Steunpilaar

Arts-onderzoeker Deedee Kommers doet onderzoek naar de fysiologie van hechting aan het Máxima Medisch Centrum. Volgens haar is uitbreiding van het vaderschapsverlof erg welkom.

"Kinderen zijn in de eerste drie, vier maanden het meest gebaat bij een rustige, veilige en voorspelbare omgeving waarin ze veel liefde ontvangen."

Natuurlijk kun je dat als moeder geven, zegt Kommers. "Maar als je het met zijn tweeën kunt doen, neemt dat veel druk weg bij de moeder, die nog herstellende is. De vader kan hierin een steunpilaar zijn."

Goede band

"De eerste weken zijn vanuit een pedagogisch perspectief voor de vaders net zo belangrijk als voor de moeder", zegt Helmerhorst. "Gehechtheid uit zich in de eerste weken wellicht nog niet heel duidelijk, maar dat betekent niet dat er niets gebeurt. Vanaf ongeveer zes weken reageren kinderen al verschillend op bekende en onbekende mensen."

Tijdens deze eerste weken wordt de basis gelegd voor de gehechtheidsrelatie met de ouders. "Het is overigens niet zo dat een ouder die relatief minder tijd doorbrengt met zijn of haar kind, nooit een veilige gehechtheidsrelatie zal opbouwen met het kind. Maar wel geldt hoe meer tijd je samen spendeert, hoe makkelijker het gaat en hoe beter je ook als ouder kunt reageren op wat het kindje aangeeft en nodig heeft."

Hoe veilig of onveilig die band is, uit zich bij het kind vanaf ongeveer zes tot twaalf maanden. "In de eerste weken na de geboorte wordt de basis gelegd, maar na deze tijd kun je ook daadwerkelijk zien of kinderen zich veilig voelen bij hun ouders. Dat uit zich in bijvoorbeeld prettig fysiek contact tussen ouder en kind, maar ook dat het kind van slag raakt als de fysieke afstand tussen ouder en het kind te groot wordt."

Bij een slechte band kunnen kinderen hun ouders juist gaan negeren, of extreem reageren als ze de ouders zien, door bijvoorbeeld te gaan huilen."

Ouders vullen elkaar aan

"De vader en moeder spelen verschillende rollen in de ontwikkeling van het kindje", zegt Monique Blok, die werkt met kinderen die problemen hebben met communiceren en/of contact maken. "Een kindje zit tot kort na de geboorte letterlijk vast aan de moeder middels de navelstreng. En ook al is die doorgeknipt, dan blijft de moeder voor de baby een veilige haven, het voelt vertrouwd."

Hierdoor is het kindje afhankelijk van de moeder, legt Blok uit. "Door de geur, aanraking en voeding die het kind krijgt, voelt het dat de moeder nodig is om te overleven." De vader speelt in deze begintijd eigenlijk nog geen grote rol, stelt Blok.

Roze wolk

Dat betekent niet dat de aanwezigheid van de vader in de eerste maanden niet belangrijk is, zegt Kommers. "Ze leren zijn stem en geur kennen en dat draagt bij aan rust."

Daarom vindt de arts-onderzoeker het belangrijk dat vaders ook direct na de geboorte veel thuis zijn. "De roze wolk is nieuw, maar ook spannend en brengt veel verantwoordelijkheid met zich mee. Als je deze fase met zijn tweeën doorgaat, maakt dit je relatie krachtiger voor de rest van je leven, als je tenminste samen een positieve ervaring neerzet."

“Een kindje groeit in de baarmoeder en daarom is de band tussen moeder en kind zo logisch.”
Monique Blok

Wacht nog even met verlof opnemen

Als het verlof straks is uitgebreid, moeten vaders al die extra dagen dan meteen opnemen? Niet per se, denkt Blok. De band tussen vader en kind kan pas echt worden ontwikkeld als 'de beginfase' voorbij is, stelt Blok. Drie maanden tot een halfjaar na de geboorte wachten, kan dus handig zijn.

"De natuur geeft ook veel dingen in. Een kindje groeit in de baarmoeder en daarom is de band tussen moeder en kind zo logisch." De eerste weken zet deze band zich zo voort en speelt de vader een kleine rol.

Kommers ziet ook de voordelen in van even wachten. "De eerste maanden draaien vooral om het verwerken van de overgang naar de 'levende' wereld en het daarin vinden van een balans met slapen, eten en poepen. Daarna heeft het kindje aandacht en energie over om deze nieuwe wereld te leren kennen en daarin te groeien en ruimte te veroveren. Dan is er ook aandacht voor andere mensen, zoals de vader."

Is meer recht op verlof ook echt meer verlof?

Gaan die extra weken verlof ervoor zorgen dat nieuwe vaders en partners ook echt extra dagen verlof opnemen? Dat is nog maar de vraag.

In Zweden, waar ouders dertien maanden aan ouderschapsverlof samen ongeveer mogen verdelen hoe ze willen, nemen vaders maar 27 procent van het verlof op. Dat blijkt uit cijfers van Försäkringskassan, de Zweedse instantie die hierover gaat. Zelfs als vaders meer dagen vrij mogen opnemen, doen ze dat dus niet altijd.

Het Nederlandse ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid gaat ervan uit dat ook niet alle vaders en partners in Nederland hun hele verlof op zullen nemen: 75 procent van de partners zal gebruikmaken van het verlof, denkt het ministerie.

De partners die verlof opnemen, doen dat gemiddeld voor 3,5 week, blijkt uit het eedere conceptwetsvoorstel. De eerste vijf (volledig doorbetaalde) dagen worden wel helemaal opgenomen, denkt het ministerie.

Bedroevend

Dat vaders in Nederland nu nog maar twee dagen betaald verlof krijgen, noemt Helmerhorst "bedroevend". "Voor moeders, vaders, maar ook de kinderen is het belangrijk dat de overheid hier stappen in zet." Omdat vaders in ons land snel weer aan het werk moeten, missen ze veel contactmomenten met het kind die de moeder nu vaak op zich neemt.

"Dat is zowel zonde voor de vader als het kindje. Door samen tijd door te brengen, leer je signalen van het kind herkennen, besluit ze.