De Amerikaanse president Donald Trump besloot donderdag om de ontmoeting met de Noord-Koreaanse president Kim Jong-un af te zeggen. Het leek Trump "niet gepast" om de top door te laten gaan, vanwege de vijandige uitspraken van Noord-Koreaanse zijde. De ontmoeting tussen beide leiders zou op 12 juni in Singapore zijn. Wat betekent dit voor de internationale verhoudingen tussen de betrokken landen?

Geheel verrast was Michiel Hoogeveen niet toen Trump de ontmoeting met Kim afblies. De Noord-Korea-expert is wel "teleurgesteld" dat de top niet doorgaat. "Dit was een unieke kans voor de Verenigde Staten en Noord-Korea om wederzijds vertrouwen te creëren en samen toe te werken naar een vreedzame situatie op het Koreaans schiereiland. De bezoeken van Mike Pompeo (Amerikaans minister van Buitenlandse Zaken, red.) aan Noord-Korea boden ook positieve vooruitzichten."

Maar volgens Hoogeveen is de ontmoeting tussen Trump en Kim onder druk komen te staan nadat de Verenigde Staten en Zuid-Korea besloten om een nieuwe gezamenlijke militaire oefening te houden. Volgens de VS is die oefening alleen "defensief van aard", maar Hoogeveen stelt zich de retorische vraag of zo'n oefening wel bij vredesonderhandelingen past. "Amerika wilde met B-52 bommenwerpers langs de Noord-Koreaanse grens vliegen. Daar is Noord-Korea heel boos om geworden. Op advies van Zuid-Korea heeft de VS daar toen vanaf gezien."

Ook Amerikakenner Victor Vlam verbaasde het niet dat de ontmoeting niet doorgaat. "Dat Amerika de ontmanteling van het nucleair programma eiste van Noord-Korea was al een vaag teken. Dat wilde Trump per se, maar voor Noord-Korea is dat de enige bescherming die het op dit moment heeft." Daarnaast denkt Vlam dat Trump terugkrabbelde om zijn eigen imago niet te veel te beschadigen. "Hij wilde voorkomen dat van hem het beeld ontstond dat hij de ontmoeting met Kim té graag wilde. Dat is geen handige positie om onderhandelingen in te gaan."

Toch denkt Vlam dat Trump – ondanks het afzeggen van de top – de ontmoeting met Kim wel graag wil. "Hij zou hiermee geschiedenis kunnen schrijven. Zijn voorgangers Clinton, Bush en Obama bogen zich er allemaal over om vrede te sluiten met Noord-Korea. Allemaal zijn ze daar niet in geslaagd. Als Trump het wel zou lukken, zou dat een doorbraak zijn en dat zou hem veel waard zijn."

Angst

De reden dat Trump en zijn voorgangers wilden praten met Noord-Korea over denuclearisatie is volgens Vlam simpel: de angst dat Noord-Korea een nucleair wapen heeft, waarmee het de Verenigde Staten kan bereiken. "Daarvoor zijn twee dingen nodig", schetst de Amerika-expert. "Een nucleaire kernkop en een langeafstandsraket waar de kop op gezet kan worden. Over een nucleaire kernkop beschikt Noord-Korea vermoedelijk wel, maar een raket waarmee Amerika bereikt kan worden heeft het land waarschijnlijk nog niet. Trump wil voorkomen dat Noord-Korea die alsnog ontwikkelt."

“Ik denk dat we weer terug bij af zijn”
Michiel Hoogeveen

Kim wil vooral erkenning en veiligheid, stelt Doeko Bosscher, hoogleraar American Studies aan de Rijksuniversiteit Groningen. "Ik heb niet de indruk dat hij heel erg begaan is met zijn volk, hij wil vooral overleven als leider. Hij heeft al iets voor elkaar: hij wordt niet meer uitgemaakt voor 'rocket man' en de betrekkingen met Zuid-Korea zijn verbeterd. Misschien is dat al wel genoeg voor Kim."

John Bolton

Volgens Bosscher is Kim "geschrokken" toen John Bolton, veiligheidsadviseur van Trump, begon over het model zoals dat met de afzetting van Muammar Kaddafi, de toenmalig leider van Libië, is gehanteerd. Dat land moest eerst ontwapenen, waarna er pas onderhandeld zou worden. Kaddafi werd in 2011 gezocht, uiteindelijk gevonden in een rioolbuis en gedood. "Zo wil Kim niet eindigen, dus die schrok van die uitspraken", aldus Bosscher. "Dat vicepresident Mike Pence die uitlatingen later nog eens herhaalde, vond ik eerlijk gezegd een politieke blunder van formaat. Zeker als de Verenigde Staten de ontmoeting met Noord-Korea nog door wilde laten gaan."

Trump stelde Bolton in maart van dit jaar aan als nieuwe veiligheidsadviseur. Hij was al adviseur van president George W. Bush en hij pleitte in 2003 voor het binnenvallen van Irak. Bolton staat bekend als havik en adviseert Trump geregeld om harde maatregelen te nemen tegen bijvoorbeeld Noord-Korea. "Bolton zou een nuttige idioot kunnen zijn", geeft Bosscher aan. "Hij zou de bad cop kunnen zijn, waarna een good cop probeert om vertrouwen te creëren bij in dit geval Noord-Korea. Maar tot grote schrik van velen meent hij de dingen die hij zegt ook echt. Hij is een provocateur en ik betwijfel of hij met de uitspraken over Libië slim heeft gehandeld."

Flinke tik

Hoogeveen denkt dat het wederzijdse vertrouwen tussen de Verenigde Staten en Noord-Korea een flinke tik heeft gekregen. "Ik denk dat we weer terug bij af zijn. Dat kan betekenen dat de onderlinge spanningen weer terugkeren, met bijbehorende retoriek waarbij over en weer wordt gedreigd."

Volgens Hoogeveen ligt er een belangrijke rol voor de Zuid-Koreaanse president Moon Jae-in, die eerder al bemiddelde tussen de Verenigde Staten en Noord-Korea. "Zuid-Korea wil die inter-Koreaanse dialoog ongetwijfeld hervatten. Die voortrekkersrol moet ook echt van Zuid-Korea komen."

Ook Vlam denkt dat Zuid-Korea de gesprekken tussen de Verenigde Staten en Noord-Korea weer op gang zal proberen te helpen. "Zuid-Korea is vrij zenuwachtig over deze situatie, zeker na de oorlogstaal van de laatste tijd. Het land zal de onderhandelingen dan ook graag willen voortzetten." Over de positie die Zuid-Korea aanneemt is bij Amerika wel wat frustratie ontstaan, zegt Vlam. "In het Witte Huis is het beeld ontstaan dat Zuid-Korea de gesprekken iets te graag wilde faciliteren."

Uitgestoken hand

Bosscher sluit niet uit dat de ontmoeting op 12 juni alsnog doorgaat. De Noord-Koreaanse viceminister van Buitenlandse Zaken Kim Kye-gwan zei na de afzegging van Trump dat "heel erg zonde" te vinden. Volgens hem is dat niet wat de wereld wil. "Die uitgestoken hand kan aanleiding zijn om de top op 12 juni alsnog door te laten gaan", aldus Bosscher. "Maar ik verwacht dat eerlijk gezegd niet, omdat zo'n ontmoeting ook enige voorbereiding nodig heeft."

Bosscher doelt op Singapore, dat als gastheer zou optreden tijdens het gesprek tussen Kim en Trump. "Je kan Singapore niet vragen iets te faciliteren, de afspraak afzeggen en dan vervolgens zeggen: 'we komen toch'.

“Net als Kim is Trump ook een gigantisch egocentrisch figuur. ”
Doeko Bosscher

Singapore heeft ook zelfrespect en die moeten ook een en ander organiseren om een dialoog mogelijk te maken. Je moet je voorstellen dat het in Den Haag georganiseerd zou worden en dat Trump zou zeggen dat het niet doorgaat, om daar vervolgens drie dagen later weer op terug te komen. Hoe voelt premier Mark Rutte zich dan? En hoe gaat de burgemeester van Den Haag reageren? Daarom denk ik ook dat met het uur de kans kleiner wordt dat de top op 12 juni daadwerkelijk doorgaat."

Samenvoeging

Of het 12 juni wordt of niet, een dialoog tussen Noord-Korea en de Verenigde Staten zal er sowieso wel een keer komen, verwacht Bosscher. "De beide Korea's hebben vanaf het einde van de Korea-oorlog gestreefd naar vrede. Maar wel op een manier die soevereiniteit en democratie in stand houdt. Dat zou je Korea-stijl kunnen noemen."

Het doet sterk denken aan de situatie waarin Duitsland zich bevond na de Tweede Wereldoorlog. "Oost- en West-Duitsland waren toen verdeeld, maar wisten dat die verdeeldheid ooit zou eindigen. Net als Kim is Trump ook een gigantisch egocentrisch figuur. Misschien dat er op basis van die geestverwantschap iets uit kan komen, al is dat wel een buitengewoon riskante fundering. Toch denk ik dat over vijftig jaar onze kleinkinderen alleen nog een samengevoegd Korea kennen."