De leiders van Noord- en Zuid-Korea hebben vrijdag tijdens een historische ontmoeting afgesproken te zullen streven naar "permanente vrede" en een kernwapenvrij Koreaans Schiereiland. Het woord 'mensenrechten' viel op geen enkel moment, merken deskundigen op.

De ontmoeting was het voorlopig hoogtepunt van de recente ontdooiing in de verhoudingen tussen Noord- en Zuid-Korea. Die werd begin dit jaar ingezet op de Olympische Winterspelen in het Zuid-Koreaanse Pyeongchang.

Aan de zuidkant van de militaire demarcatielijn, die door de gedemilitariseerde zone (DMZ) loopt en die geldt als de officiële grens, werd Kim Jong-un verwelkomd door de Zuid-Koreaanse president Moon Jae-in. Een Zuid-Koreaanse erewacht begeleidde de leiders naar een welkomstceremonie bij het Vredeshuis in Panmunjom, het dorp in de DMZ dat traditioneel het toneel van onderhandelingen tussen beide landen is.

Kim Jong-un werd daarmee de eerste Noord-Koreaanse leider die voet op Zuid-Koreaans grondgebied zette sinds het onofficiële einde van de Koreaanse Oorlog (1950-1953). Dat einde was eigenlijk alleen een wapenstilstand: formeel zijn de twee Korea's nog met elkaar in oorlog. Er werden twee keer eerder dergelijke topbijeenkomsten gehouden: in 2000 en in 2007.

Tijdens het banket dat de gespreksronde afsloot prees Kim de gemaakte voortgang. "We hebben vaarwel gezegd tegen de bevroren relatie tussen Noord- en Zuid-Korea, die een nachtmerrie was. En we hebben de start van een warme lente aangekondigd aan de wereld."

“Ik verwacht klinkende woorden, maar het is belangrijk erop te letten of die plannen ook kunnen of zullen worden uitgevoerd”
Remco Breuker

Vorig jaar liepen de spanningen over het Noord-Koreaanse kernwapenprogramma hoog op. Pyongyang en Washington staken elkaar naar de kroon met beledigingen en oorlogsretoriek. Het internationaal geïsoleerde Aziatische land toonde flinke vorderingen op het gebied van de rakettechnologie die kernkoppen naar de VS kunnen dragen, wat door de Amerikanen wordt beschouwd als volstrekt onacceptabel.

De Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un, de Zuid-Koreaanse president Moon Jae-in en hun echtgenotes nemen afscheid van elkaar aan het einde van de inter-Korea-top.

Demilitarisatie 

De ontmoeting op vrijdag wordt door veel internationale commentatoren gezien als een hoopvol teken dat Noord-Korea bereid is te praten over het eigen kernwapenprogramma, hoewel het onwaarschijnlijk wordt geacht dat het land er helemaal van zal afzien.

Anderen zijn sceptisch en wijzen naar de grillige diplomatieke geschiedenis van het land. De Kim-dynastie heeft laten zien tot alles bereid te zijn om vast te houden aan zijn totalitaire bewind. Bovendien heeft het land al eerder beloften gedaan die erg lijken op de overeenkomst van vrijdag. Die liepen stuk op de voortgang van het Noord-Koreaanse kernwapenprogramma en de verkiezing van conservatieve presidenten in Zuid-Korea.

Noord- noch Zuid-Korea heeft toegelicht hoe de permanente vrede er precies uit moet komen te zien, maar het staat vast dat het een dossier vol netelige kwesties is. Een daarvan  is de toekomst van de DMZ, een van de zwaarst bewaakte grensgebieden ter wereld. Deze brede strook land strekt zich uit over de hele lengte van de 250 kilometer lange grens tussen de Korea’s. Als de DMZ een meer traditionele grens moet worden, behelst dat onder meer het terugtrekken van troepen en artillerie en het maken van afspraken over waar die grens precies loopt.

Remco Breuker, Korea-deskundige aan de Universiteit Leiden, vindt het niet erg waarschijnlijk dat er op dat front al veel ruimte voor afspraken is. Een 'normale grens' brengt bijvoorbeeld een mate van vrij verkeer van personen met zich mee, en dat gaat er bij Noord-Korea moeilijk in. Breuker verwachtte al in de aanloop naar de inter-Korea-top "klinkende woorden", die inderdaad verschenen. "Maar het is belangrijk erop te letten of die plannen ook kunnen of zullen worden uitgevoerd."

Een probleem bij die uitvoering is het gebrek aan bewegingsruimte voor de Zuid-Koreaanse regering, die de Amerikaanse vlag achter zich voelt wapperen. Breuker: "Als het gaat over de DMZ, heeft de VS daar ook iets over te zeggen, want die heeft daar ook veel troepen gelegerd. Bovendien gaat in oorlogstijd het commando over de Zuid-Koreaanse strijdkrachten naar de VS, dus die hebben een grote vinger in de pap."

Aandacht afleiden

In de aanloop naar de ontmoeting tussen Noord en Zuid was er veel aandacht voor de details van de ontmoeting. Zo waren de stoelen van de onderhandelaars versierd met een kaartje van het hele Koreaanse Schiereiland en aan de muur hing een afbeelding van de berg Kumgang, het symbool van de Koreaanse eenwording. Op Zuid-Koreaanse sociale media werd geruzied over de erewacht voor Kim Jong-un - was dat wel een passend welkom voor de leider van een vijandelijke staat?

Daarnaast kwamen het natje en droogje van de Koreaanse leiders onder een vergrootglas te liggen. Kim Jong-un en zijn entourage vertrokken voor de lunch naar de Noord-Koreaanse kant van de grens, maar 's avonds bood een banket beide delegaties de zeldzame gelegenheid om samen aan te schuiven.

Een van de gangen was een variant op het klassiek Zwitserse aardappelgerecht rösti, dat Kims jeugd op een kostschool in dat land ter herinnering moest roepen. De met veel bombarie aangesleepte noedelmachine van een gevierde Noord-Koreaanse chef-kok zorgde ervoor dat de onderhandelaars konden genieten van een specialiteit uit Pyongyang: koude noedels.

Het toetje - een mousse van mango, met een plakkaat van witte chocolade bedrukt met de kaart van het Koreaans Schiereiland -  kwam Zuid-Korea op protesten uit Japan te staan. Op het kaartje stonden ook twee rotsachtige eilandjes, waar Seoul en Tokio al jaren over ruziën.

“Het is allemaal afleiding voor het gapende gat in de agenda”
Remco Breuker

Breuker kan kort zijn over het controversiële mangotoetje en de andere symboliek waar de top volgens de internationale media mee was omgeven. "Dat is puur aankleding, PR. Het is heel on-Koreaans, en ik vind dat er veel te veel aandacht voor is." Hoewel de propagandamachine van Noord-Korea meer in het oog springt, draait ook die van de Zuid-Koreaanse regering op volle toeren, zegt hij. "Het is allemaal afleiding voor het gapende gat in de agenda: het mag in de onderhandelingen niet gaan over de mensenrechten."

De inter-Korea-top geldt als generale repetitie voor een ontmoeting tussen de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un en de Amerikaanse president Donald Trump

Goede sier

Het verleggen van de aandacht dient ook een belangrijk tweede doel: de Zuid-Koreaanse delegatie wilde ondanks het mensenrechtentaboe goede sier maken na terugkeer in Seoul. De successen, hoe bescheiden ook, werden zorgvuldig verpakt en verkocht. De koude noedels uit Pyongyang hielpen daarbij, zegt Breuker: "De meeste Zuid-Koreanen slikken dat als zoete koek. Alleen een deel van de echte conservatieven is niet echt blij met de top, maar mensen die politiek meer in het midden zitten willen graag dat er iets uitkomt."

De ontmoeting tussen Kim en Moon leverde inderdaad prachtige publiciteitsplaatjes op. Beide leiders glimlachten voortdurend, ze liepen hand in hand en knuffelden wat af.

De hervormer Moon werd verkozen tot president van Zuid-Korea nadat zijn voorganger, Park Geun-hye, ten val kwam na wijdverbreide anticorruptieprotesten. Hij beloofde het Zuid-Koreaanse politieke stelsel en de economie los te weken uit de grip van de chaebols, de machtige familiebedrijven die het land domineren. Moon is een populaire president - en zijn inspanningen om de band met de rumoerige noorderbuur verder te ontdooien stuwen hem verder omhoog in de peilingen.

De inter-Korea-top was vooral een manier om te bekijken in hoeverre Noord-Korea bereid is concessies te maken, zegt Korea-kenner Breuker. Het was een voorbereiding op de eigenlijke diplomatieke hoofdprijs: de ontmoeting tussen Kim Jong-un en de Amerikaanse president Donald Trump, waar de afgelopen maanden druk over wordt gespeculeerd en die op z'n vroegst eind mei moet plaatsvinden. Breuker: "Voor die tijd komt er nog een top tussen de VS en Zuid-Korea, waar Trump wordt voorbereid op wat hij kan verwachten."

Details over de topbijeenkomst van de Amerikaanse en Noord-Koreaaanse leiders zijn nog schaars. Er moet bijvoorbeeld nog worden gekozen tussen drie of vier mogelijke data en twee mogelijke locaties. Trump kraaide vrijdag in ieder geval alvast de victorie op Twitter. "DE KOREA-OORLOG GAAT EINDIGEN!"

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend