Hij werd aangesteld om Ajax kampioen te maken, maar tien weken later is de achterstand op koploper PSV alleen maar groter geworden. Een verhaal over trainer Erik ten Hag (48), die tijd nodig heeft het "proces" in de Arena tot een succes te maken.

Het is een veelvuldig gedeeld Erik ten Hag-moment deze week op sociale media. "Wat praat jij nou raar?", snauwt de trainer Volkskrant-journalist Willem Vissers toe na de 3-2 nederlaag van Ajax bij Vitesse. Ten Hag bedoelt eigenlijk dat hij de vraag van de journalist ("Vind je dat de vorm de laatste weken te veel is weggevloeid bij Ajax?") nergens op vindt slaan, maar "wat praat jij nou raar" klinkt wat vreemd uit de mond van een man die eeuwig schor lijkt.

"Deze man zei in de persconferentie dat ik raar praatte", countert Vissers een dag later bij het FOX Sports-programma Natafelen. "Maar hij zegt in een halve minuut 27 keer 'uh'."

Nee, Ten Hag moet het niet van zijn flitsende teksten hebben. Waar ze bij zijn vorige clubs Go Ahead Eagles en FC Utrecht zijn weinig swingende presentatie voor lief namen, kan dat bij Ajax wel hoofdzaak zijn. "Je moet als trainer flair hebben om te slagen bij Ajax en dat heeft Ten Hag niet", zegt Aad de Mos, die van 1981 tot 1985 zelf trainer was bij de Amsterdamse club.

Dat Ten Hag, geboren in het Twentse Haaksbergen en jarenlang aanvoerder van FC Twente, geen achtergrond heeft bij Ajax helpt volgens De Mos ook al niet.

"De wijzen komen misschien uit het oosten, maar de voetbalwijzen komen uit het westen, vinden ze. In de Arena moet Ten Hag zich daarom meteen bewijzen. Ze gaan zitten en zeggen: laat het maar zien. Hij heeft niet het krediet dat bijvoorbeeld Frank de Boer had toen die begon als Ajax-trainer."

Geen visie

Inmiddels is het spaarzame krediet van Ten Hag al aardig afgebrokkeld. Hij moest Ajax dit seizoen eindelijk weer kampioen maken, was de doelstelling toen hij eind december bij FC Utrecht werd weggekocht als opvolger van de ontslagen Marcel Keizer. Het "proces", een woord dat Ten Hag vaak gebruikt, werd in gang gezet, maar tien weken later is het gevolg dat de achterstand op koploper PSV is opgelopen van vijf tot tien punten.

Een vierde seizoen op rij zonder prijs lijkt onvermijdelijk voor het tobbende Ajax, dat onder Ten Hag gemiddeld minder punten (2,1 punt om 2,2 punt per wedstrijd) pakt dan onder de door de directie afgeserveerde Keizer. Ten Hag zelf ziet wel vooruitgang. Ajax passt meer en dus is het spel dominanter, somde hij vorige week op. Er worden bovendien meer kansen gecreëerd en verdedigend zou het stabieler zijn.

"Hij kan het allemaal wel zeggen, maar ik zie de hand van Ten Hag nog niet bij Ajax", zegt De Mos. "Ik zie nog geen specifieke speelwijze, waar ik hem wel over hoor praten. Hij lijkt in de val te trappen waar veel Ajax-trainers intrappen. Hij laat zich inpalmen door het bestuur, in plaats van dat hij vasthoudt aan zijn eigen visie. Peter Bosz deed dat vorig seizoen wel. Die haalde het grote talent Riechedly Bazoer eruit, omdat hij Lasse Schöne beter vond op die specifieke positie. En het ging draaien. Bosz liet zich gelden, maar Ten Hag speelt zichzelf de crisis in. Ik zie geen visie."

Ligbedjes

Toch heeft Ten Hag wel een duidelijke verandering doorgevoerd bij Ajax. Langer dan ooit zijn de spelers op de club te vinden en dan vooral op het trainingsveld, want daar moet de basis gelegd worden voor succes. Als trainer van het tweede van Bayern München, waar hij van 2013 tot 2015 werkte, werd hij geïnspireerd door Manuel Neuer, Philipp Lahm en Arjen Robben.  

"Ik was echt verbaasd over hun instelling. Ze hadden alles bereikt in hun carrière, maar als je dan zag met welke intensiteit ze trainden… Ongekend", liet hij in het najaar – toen nog trainer van FC Utrecht - optekenen in Voetbal International. "Die zoeken letterlijk de grens op van hun vermogen, precies de essentie van topsport."

Eerder, in zijn tijd bij Go Ahead, vroeg Ten Hag ook al veel van zijn spelers. "Een training van twee uur en een kwartier was geen uitzondering", vertelt Jan Kromkamp, die in het seizoen 2012/2013 zijn loopbaan afsloot bij de club uit Deventer. "Het kostte tijd, maar aan het eind van het seizoen hadden we de fitste ploeg van de Jupiler League en promoveerden we naar de Eredivisie."

“Ik vind Ten Hag als persoon meer bij PSV passen dan bij Ajax”
Aad de Mos

Maar het was niet alleen maar trainen. De inmiddels 37-jarige Kromkamp, elfvoudig Oranje-international en oud-speler van onder meer AZ, PSV en Liverpool, ziet ze nog de kleedkamer binnengedragen worden. "Ligbedjes. Daarop moesten we van Ten Hag na een training rusten. En daarna weer trainen. De middelen waren beperkt bij Go Ahead, maar zo creëerde hij toch een topsportklimaat."

Het was volgens Kromkamp precies wat Go Ahead op dat moment nodig had. "De club speelde al zeventien jaar op het tweede niveau. De klad zat erin en Ten Hag bracht de ommekeer. Hij was altijd als eerste op de club, liet niets aan het toeval over. In het begin zetten spelers misschien hun vraagtekens, tot ze merkten dat ze beter werden en dat alles naar een hoger niveau ging. Bij een topclub als Ajax is het topsportklimaat natuurlijk al meer aanwezig, maar ook daar zie ik Ten Hag slagen. Geef hem alleen de tijd om een fundament te leggen."

Lachen

René Eijkelkamp herkent de verhalen over de extreme professional Ten Hag, die bijna bezeten lijkt van voetbal. "Hij is altijd zo serieus geweest als het over zijn vak gaat", vertelt de oud-spits die jarenlang met Ten Hag samenwerkte toen ze beiden assistent-trainer waren van Fred Rutten bij eerst FC Twente en daarna PSV. "Buiten het voetbal kun je trouwens best met hem lachen, alleen dat ziet een buitenstaander niet."

Toen Ten Hag in 2012 als assistent vertrok bij PSV ging hij verder op eigen benen, terwijl zesvoudig Oranje-international Eijkelkamp nu met zijn broer een bedrijf heeft dat spelers begeleidt.

“Een training van twee uur en een kwartier was geen uitzondering onder Ten Hag”
Jan Kromkamp

"Weet je wat ik nu van spelers hoor die met Ten Hag gewerkt hebben: door hem ben ik beter geworden als voetballer. Dat is een groot compliment voor een trainer. En dat terwijl diezelfde spelers in het begin klaagden dat ze te hard moesten trainen. In de eerste maanden van Ten Hag bij Go Ahead ging het ook nog niet top, zoals nu bij Ajax. Maar uiteindelijk kwam het goed. En bij Utrecht ook. Alleen bij Utrecht en Go Ahead staat de druk er minder op."

Na de 0-0 tegen ADO Den Haag en de nederlaag bij Vitesse staat de druk er zeker op voor Ten Hag en Ajax, al kun je ook zeggen dat nu de landstitel uit beeld lijkt hij wat meer ruimte heeft om aan zijn proces te werken.

"Ja, maar zo werkt het niet bij Ajax", zegt Eijkelkamp. "Je moet elke week winnen en de tweede plaats moet nu veiliggesteld worden. Maar ik denk dat je volgend seizoen pas echt het voetbal gaat zien zoals hij dat wil, al vind ik het nu ook niet zo slecht als geschreven wordt. Het is alleen niet makkelijk geweest voor Ten Hag om halverwege in te stromen, maar uiteindelijk zie ik hem wel slagen bij Ajax."

Kalf verdronken

De Mos kan zich niet vinden in de woorden van Eijkelkamp. ''Ten Hag had al lang moeten ingrijpen", vindt hij. "Neem de wedstrijd tegen Vitesse. Toen had hij Joël Veltman al in de rust moeten wisselen, maar dat deed hij niet. Hij wisselt steeds als het kalf verdronken is en dan verlies je je geloofwaardigheid bij een spelersgroep. Zeker bij dit Ajax, dat vooral spelers heeft die voor zichzelf spelen. Dan moet je optreden. Vergelijk het met een schoolklas, die voelt ook meteen aan of een leraar de boel in de hand kan houden."

Daar komt volgens De Mos bij dat Ajax een apart soort club is. "Het is de meest gecompliceerde club van Nederland, met verschillende kampen. En dat is onvergelijkbaar met FC Utrecht, sc Heerenveen en zelfs PSV, waar het rustiger is. Daar komt Ten Hag nu ook achter. Ik vind hem als persoon meer bij PSV passen dan bij Ajax."

Eijkelkamp: "Of Ten Hag bij Ajax past? Marc Overmars (directeur spelersbeleid, red.) heeft met hem samengewerkt bij Go Ahead dus die heeft zeker kunnen inschatten of hij bij Ajax past. En qua spel past het ook. Erik krijgt weleens het stempel een verdedigende trainer te zijn en inderdaad; hij wil de zaakjes verdedigend goed voor elkaar hebben. Maar hij denkt wel aanvallend. Kijk naar Utrecht. Daar zette hij met Willem Janssen een middenvelder centraal achterin en op het middenveld stonden bijna alleen maar aanvallende spelers."

Kromkamp: "Ten Hag is een van de beste trainers die ik in mijn loopbaan heb meegemaakt. Hij is een toptrainer, Ajax is een topclub en dus moet dat uitstekend bij elkaar passen. En dan maakt het echt niet uit waar iemand vandaan komt. En zeker niet hoe iemand praat."

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend