Volgens toezichthouder Autoriteit Financiële Markten (AFM) zijn er op dit moment in Nederland waarschijnlijk in totaal nog zo'n twee miljoen lopende woekerpolissen. Hoe weet je of je zo'n polis hebt? En moet je snel in actie komen?

Consumenten met zo'n beleggingsverzekering betalen premies, die de verzekeraar - uiteraard na aftrek van kosten - belegt. De producten zijn bedoeld voor het opbouwen van vermogen voor bijvoorbeeld het aflossen van een hypotheek of het aanvullen van een pensioen.

Maar na verloop van tijd bleek dat in veel gevallen een flink deel van de inleg niet werd belegd, maar opging aan kosten en premies. Deze ingewikkelde financiële producten heten sinds eind 2006 in de volksmond woekerpolissen. Volgens schattingen zijn er in totaal sinds 1993 zo'n zeven miljoen verkocht.

We zijn sinds 2006 al vele jaren, compensatieregelingen, rapportages en rechtszaken verder, maar nog steeds halen woekerpolissen af en toe het nieuws. Afgelopen week was er een heuse Nationale Ontwoekerdag voor consumenten die nog met vragen zitten.

Gedupeerde consumenten kunnen hun woekerpolis laten doorlopen, maar hem ook aanpassen, afkopen of omzetten in een ander product. Maar nog niet iedereen heeft dit gedaan. 

"Heel veel klanten hebben ernaar gekeken en er wat aan gedaan. Maar er zijn ook klanten die niks hebben gedaan, dus die polissen lopen nog", legt AFM-woordvoerder Yolanda Bieckmann uit.

"Dat kan een weloverwogen besluit zijn geweest, maar het kan ook zijn dat het mensen niet interesseert, ze het niet snappen of het gewoon naast zich neer hebben gelegd."

“Je merkt dat bij een heleboel mensen de luiken dichtgaan zodra het over financiële zaken gaat.”
Joyce Donat, Consumentenbond

Informatie

Uit onderzoek van de AFM bleek onlangs dat de verzekeraars, op twee aanbieders na, vrijwel al hun klanten met een hypotheek- en pensioengebonden beleggingsverzekeringen hebben 'geactiveerd'.

Dit betekent dat de verzekeraars hun klanten hebben opgeroepen goed naar hun beleggingsverzekering te kijken en af te wegen of ze er iets aan willen veranderen. Het gaat daarbij om 1,6 miljoen polissen. De rest wordt nog door de toezichthouder onderzocht.

"Verzekeraars hebben heel veel informatie op verschillende manieren en op verschillende tijden gestuurd, zodat een klant echt wel in actie had kunnen komen. Ons onderzoek heeft aangetoond dat de communicatie duidelijk genoeg was", meent Bieckmann.

"Verzekeraars hebben de verplichting om mensen erop te wijzen dat ze een woekerpolis hebben, maar het is maar net hoe ze dat verwoorden", zegt woordvoerder Joyce Donat van de Consumentenbond. "Die informatie moet maar binnenkomen bij iemand, zodat die weet dat het om een woekerpolis gaat. Ik denk dat er nog steeds heel veel mensen zijn die dat niet weten."

Ingewikkeld

Hoe groot de groep is die de informatie van de verzekeraars negeert of niet snapt, is niet bekend. Maar Bieckmann weet dat dit wel vaker gebeurt als het om financiële producten gaat. "Het is ook bijvoorbeeld met pensioenen zo. Als mensen daar een brief over krijgen, maken ze die heel vaak niet open. Omdat het ze niet interesseert of ze al bij voorbaat denken dat het ingewikkeld is."

"Je merkt dat bij een heleboel mensen de luiken dichtgaan zodra het over financiële zaken gaat. Dan krijgen ze die post wel, maar dan zou het best kunnen zijn dat ze het te ingewikkeld vinden en het maar zo laten", weet ook Donat.

"Het is allemaal zo ingewikkeld, dat mensen niet zo goed weten wat ze ermee moeten. En ze vertrouwen hun tussenpersoon of verzekeraar niet meer die hun deze woekerpolis destijds heeft aangesmeerd."

Volgens Donat komen de gedupeerden meestal pas in actie zodra duidelijk wordt dat er toch geen flinke spaarpot voor de oude dag overblijft of het niet gaat lukken om de hypotheek af te lossen.

“De AFM roept mensen dringend op zich alsnog te verdiepen in hun verzekering.”
Yolanda Bieckmann, AFM

Hersteladvies

Gedupeerden kunnen volgens Bieckmann voor gratis hersteladvies allereerst terecht bij hun eigen adviseur of verzekeraar. Uit het advies moet blijken hoe je je financiële doel mogelijk alsnog kunt halen. Er kunnen wel kosten zijn verbonden aan de eventuele aanpassingen die je uiteindelijk kiest.

Consumenten kunnen zich ook wenden tot het Loket Hersteladvies Beleggingsverzekeringen van brancheorganisatie Verbond van Verzekeraars. "Daar kunnen ze laagdrempelig en gratis hersteladvies krijgen", benadrukt Bieckmann.

Het is verstandig om de jaarlijkse waardeoverzichten van je beleggingsverzekering naar zo'n gesprek mee te nemen. Net als de oorspronkelijke offerte. Ook moet je van tevoren bedenken wat je doel is, hoe belangrijk dat doel is en of je misschien aanvullende dekkingen nodig hebt.

Onder meer bij de AFM en het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud) kun je terecht voor antwoorden op veelgestelde vragen en stappenplannen.

In actie

"De AFM roept mensen dringend op zich alsnog te verdiepen in hun verzekering en hun financiële situatie en zonodig actie te ondernemen", stelt Bieckmann.

"Het heeft altijd zin om in actie te komen. Daar bedoel ik mee: ga kijken naar wat voor polis je hebt en wat je verzekeraar aanbiedt", vult Donat aan.

"Je kunt van alles en nog wat doen met zo'n polis. Maar ga jezelf informeren en bekijk wat de beste oplossing voor jou is. Want dat is ook niet een-op-een voor iedereen hetzelfde."

Zo kun je ervoor kiezen om je polis over te sluiten naar een ander product, zoals een beleggingsverzekering met lagere kosten of een bankspaarproduct. Ook heb je de mogelijkheid om de polis aan te passen, premievrij te maken of juist af te kopen. Het hangt heel erg van je polis en persoonlijke situatie af wat in jouw geval het beste is.

Compensatie

Vervolgens kun je nagaan of je een compensatie aangeboden hebt gekregen en of die hoog genoeg is. Vrijwel alle verzekeraars hebben hun klanten geïnformeerd over deze regelingen. In de regelingen zijn maximale kostenpercentages per jaar afgesproken. Als er bij jou meer is ingehouden, dan wordt het verschil aan de beleggingen toegevoegd of - als de verzekering niet meer bestaat - apart uitgekeerd.

"Misschien heb je al wel een aanbod gehad van je verzekeraar voor een compensatie, maar weet dat je vaak meer kunt krijgen", benadrukt Donat. "Want het aanbod van de verzekeraars is in veel gevallen minimaal. Dan kan het best zijn dat je maar voor een paar tientjes gecompenseerd wordt, terwijl je eigenlijk recht zou hebben op duizenden euro's."

“Kijk of je bijgestaan kunt worden door een deskundige, zonder dat die dan meteen een hele dure advocaat hoeft te zijn.”
Joyce Donat, Consumentenbond

Kifid

Als je hier niet tevreden over bent, kun je een klacht indienen bij je verzekeraar. "Vind je dat die er niet goed op reageert, dan kun je als consument naar het Kifid", zegt Bieckmann. Dit is een onafhankelijk klachteninstituut met een geschillencommissie die bindende uitspraken doet.

"Het Kifid kijkt vooral naar wat ze je destijds hebben verkocht, wat ze hebben beloofd en wat ze uiteindelijk hebben gedaan", legt Donat uit. "Het is echt de moeite waard om daarnaartoe te stappen. Het is veel laagdrempeliger, goedkoper en sneller dan een gang naar de rechter", stelt ze.

"Het ligt er een beetje aan hoeveel verstand je van al die materie hebt, maar kijk of je bijgestaan kunt worden door een deskundige, zonder dat die dan meteen een hele dure advocaat hoeft te zijn", raadt Donat aan.

Als je het helemaal zelf wil doen, moet je wel je papieren op orde hebben en begrijpen hoe het werkt. "Maar weet dat de tegenstander vaak een informatievoorsprong heeft. Het is dus niet makkelijk", waarschuwt ze.

Claimorganisatie

Je hebt ook de optie om jezelf aan te sluiten bij een claimorganisatie voor een collectieve of individuele procedure bij een rechtbank.

"Je kunt ook individueel een rechtszaak voeren met behulp van een jurist van de claimorganisatie", legt Donat uit. "Dat is een hoge drempel. Maar als er veel te halen valt, is het wel de moeite waard. Er is een aantal zaken geweest waarbij mensen hun gelijk hebben gehaald."

Je moet in dat geval eerst weten welke organisatie zich met jouw polis bezighoudt. "Daarna moet je kijken naar wat de kosten zijn en of je dat percentage uiteindelijk wel wil afstaan", stelt Donat. "Ze werken praktisch allemaal op basis van no cure, no pay. Als het niet lukt, dan kost het je ook niks. Dus daar kun je je niet heel erg een buil aan vallen."

Schikkingen

Ze wijst op schikkingen die verzekeraars met specifieke groepen consumenten hebben getroffen: "Dat is voor ons soms moeilijk te accepteren." Ze doelt daarmee onder meer op een geheime schikking voor ASR-klanten met een zogenoemde Waerdye-polis.

"Al die anderen met dezelfde polis zitten met een minimale compensatie. Dat is gewoon niet eerlijk. Wij willen dat iedereen een eerlijke compensatie krijgt", zegt Donat.

De Consumentenbond is op dit moment daarom zelf betrokken bij een rechtszaak tegen ASR. De organisatie is ook bezig met een zaak tegen Nationale-Nederlanden. "Dat zijn van die monsterlijke rechtszaken die echt heel lang duren. Die zullen in de loop van dit jaar wel op de rol komen te staan, maar we hebben nu nog geen zicht op wanneer."

Als de uitspraken in het voordeel van de consumenten uitpakken, betekent dit overigens niet dat ze automatisch een schade-uitkering ontvangen. "In het slechtste geval moeten alle consumenten alsnog met die uitspraak in de hand zelf hun bedrag opeisen", aldus Donat.

"Er zijn natuurlijk al wel veel individuele zaken geweest, maar de uitspraken gaan alle kanten op. Soms zijn ze heel erg in het voordeel van de consument en soms zijn ze weer in het nadeel. Dus wat dat betreft is het ook nog echt een beetje koffiedik kijken."

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend