Dat Donald Trump geen groot fan is van de Amerikaanse nieuwsmedia, bleek al tijdens zijn verkiezingscampagne. Als president heeft hij zijn tirades over 'fake news' alleen maar geïntensiveerd en is de kloof tussen de massamedia en hun rechtse evenknieën groter geworden. Kan het vertrouwen in de journalistiek hersteld worden?

Trump had woensdag drie retweets nodig om een internationaal incident te creëren. Door misleidende video's van de extreemrechtse Britse activist Jayda Fransen te delen verspreidde hij desinformatie, portretteerde hij moslims als slechteriken en lokte hij de afkeuring uit van onder meer de Britse premier Theresa May en de Nederlandse ambassade in Washington D.C.

Voor de aanhangers van Trump zal het vermoedelijk weinig uitmaken. Hun vertrouwen in de nieuwsmedia die de uitspraken en tweets van Trump kritisch controleren op onjuistheden bevindt zich op een absoluut dieptepunt, bleek in september nog uit een peiling van Gallup.

In de peiling zei slechts 14 procent van de Republikeinen vertrouwen te hebben in de massamedia; tijdens het presidentschap van Barack Obama was dat nog zo'n 30 procent. Onder Democraten steeg het vertrouwen in een jaar tijd juist, van 51 naar 72 procent. Tegenstanders van Trump lijken dus blij te zijn dat media kritisch berichten over de regering-Trump, maar die journalistiek wordt door de kiezers van Trump niet vertrouwd of simpelweg niet gezien.

Het laatste grootschalige onderzoek naar de mediagewoontes van verschillende politieke groepen in Amerika vond plaats in 2014. Toen bleek al dat de helft van de mensen die zichzelf omschrijft als "consistent conservatief" zijn nieuws vooral krijgt van kabelzender Fox News. Onder liberalen was het mediagebruik veel diverser, maar was CNN de belangrijkste nieuwsbron.

Het is dan ook niet verwonderlijk dat juist CNN het belangrijkste doelwit van Trump is geworden. Sinds zijn inauguratie heeft Trump dertig keer getweet over het 'fake news' van CNN. "We moeten nepnieuws-CNN boycotten. Met hen omgaan is een totale tijdverspilling!", twitterde hij woensdag nog.

De traditionele Amerikaanse media liggen ook onder vuur van conservatieve activisten als James O'Keefe. Zijn organisatie Project Veritas werd deze week betrapt toen een medewerker valse informatie probeerde te geven aan journalisten van de Washington Post. De vrouw deed zich voor als een slachtoffer van verkrachting door de Republikeinse senaatskandidaat Roy Moore, maar wilde in werkelijkheid enkel bewijzen dat de Washington Post partijdig is.

Dat mislukte op spectaculaire wijze toen de krant juist de activiste ontmaskerde. "Wat ze in feite aangetoond hebben is dat de Washington Post hartstikke goed zijn werk doet", zegt media-ethicus Huub Evers.

Aanvallen

"Het is voor het eerst dat we een regering zulke totale aanvallen op specifieke mediamerken zien uitvoeren", zegt Will Sommer. Hij is journalist bij de politieke nieuwssite The Hill en schrijver van de e-mailnieuwsbrief Right Richter, over de conservatieve media in de VS.

"Voor mensen in andere landen is het soms moeilijk te begrijpen, maar in de VS hebben we een sterk groeiend ecosysteem van conservatieve media, dat een hele andere wereld van feiten presenteert, die losstaan van mainstream-media als de New York Times of CNN." Trump maakt daar gretig gebruik van, en twittert vaak live mee met zijn favoriete ochtendprogramma Fox & Friends.

Fox News toont overdag nieuwsprogramma's van relatief neutrale presentatoren als Shepard Smith, maar geeft 's ochtends en in prime-time aandacht aan voornamelijk rechtse opiniemakers.

Ster van de zender is Sean Hannity, een presentator die het eigenlijk altijd opneemt voor Trump en naar verluidt regelmatig aan de telefoon hangt met de president. Op Twitter is Hannity soms nauwelijks te onderscheiden van Trump. "Nepnieuws CNN scoort belabberd in de kijkcijfers", twitterde hij bijvoorbeeld eerder deze maand.

Verdediging

CNN verdedigt zichzelf in de afgelopen maanden steeds luidruchtiger tegen de aanvallen van Trump. Nadat de president in juli een video twitterde waarin hij het CNN-logo als bokser in elkaar sloeg, beschuldigde de zender hem al van het aanzetten tot geweld, en "kinderachtig gedrag dat beneden de waardigheid van zijn ambt is". Deze week nog besloot CNN om het kerstfeest van het Witte Huis te boycotten.

Zo dwingt Trump de onpartijdige media in een tegenstandersrol. Niet voor niets noemt zijn voormalig adviseur Steve Bannon de mainstream-media "de oppositiepartij".

Sommer denkt dat media als CNN zich niet goed kunnen verdedigen tegen de president. "Iedereen in de Verenigde Staten die de aanvallen van Trump op CNN serieus neemt, kijkt toch al naar Fox News", zegt hij. "We zijn beland in een vreemd soort onderwereld als het gaat over wat de waarheid is, hier in de Verenigde Staten."

Op de website van Fox News werd deze week nauwelijks bericht over de anti-islamitische tweets van Trump. Ook bij het populistisch-rechtse Breitbart lag de nadruk vooral op de verdediging van het Witte Huis: dat de dreiging van de radicale islam belangrijker is dan de juistheid van Trumps eigen tweets.

Alabama

Zo ziet iedereen zijn eigen waarheid. Is het voor de traditionele media in de VS nog wel mogelijk om journalistiek te brengen waar iedereen in gelooft? "Niet echt!", roept Sommer met enige verwondering in zijn stem.

Hij wijst op recente onthullingen over Roy Moore, een Republikeinse Senaatskandidaat in Alabama die volgens een bericht in de Washington Post verschillende minderjarigen misbruikte. "Daarna daalde hij in de peilingen. Maar twee of drie weken later zit hij weer in de lift."

Moore lijkt nu op een overwinning af te stevenen, ook al heeft het Republikeinse establishment de steun aan zijn campagne teruggetrokken. Republikeinse zwaargewichten als Mitch McConnell en Paul Ryan zeiden zelfs geen reden te hebben om de verhalen van de vrouwen die Moore beschuldigen níet te geloven.

Maar Trump steunt Moore als enige prominente Republikein nog wel. Hij ziet zich daarin gesteund door Breitbart. Die site stuurde speciaal twee journalisten naar Alabama om de berichtgeving van de Washington Post te ontkrachten. Dat is ze vooralsnog niet gelukt, maar toch lijken veel kiezers de berichtgeving van de Post niet te geloven.

Het lijkt schier onmogelijk voor traditionele media om het vertrouwen van conservatieve kiezers te herwinnen. "Dat soort standpunten kun je niet ombuigen", zegt Evers. "Het enige dat je kunt doen is in weerwil van alles gewoon kwaliteit blijven leveren."

Wil je elke week een update van redacteur Jeroen Kraan over de Amerikaanse politiek ontvangen? Abonneer je dan hier op de e-mailnieuwsbrief Vijftig Staten.