Een rustig kind dankzij telefoon of tablet: 'Je kunt ook een boekje voorlezen'

Nu Sinterklaas in aantocht is, zal menig kind een tablet, telefoon of spelcomputer op zijn verlanglijstje hebben staan. Welke invloed heeft het constant gebruik van (digitale) media eigenlijk op kinderen en hun opvoeding?

Het is voor ouders met jonge kinderen een herkenbaar scenario: je bent thuis of op pad en je wil eigenlijk dat je kind zich even koest houdt. Een telefoon of tablet biedt dan vaak uitkomst. Het kind zit rustig filmpjes te kijken op YouTube of doet een spelletje, terwijl papa of mama de handen even vrij heeft. Het aantal uren dat een kind achter een scherm doorbrengt kan hierdoor echter snel oplopen. 

Beeldschermen zijn tegenwoordig niet meer weg te denken uit ons leven en spelen een steeds grotere rol. Uit onderzoek van Peter Nikken, lector jeugd en media en specialist mediaopvoeding, blijkt dat een kwart van de kinderen tussen de 0 en 7 jaar meer dan drie uur per dag achter een beeldscherm zit.

Maar het fenomeen speelt niet alleen bij kleuters en peuters. Het Sociaal en Cultureel Planbureau stelt dat 96 procent van de 13- tot 19-jarigen een mobiele telefoon bezit. Bij hen verloopt iets meer dan de helft (4,5 uur) van de totale mediatijd op een dag (7 uur en 42 minuten) via mobiele technologie. Iets meer dan 3 uur wordt gebruikt gemaakt van vaste apparatuur voor media en slechts 8 minuten van de mediatijd verloopt via papier.

Afspraken

Pedagoge Jacqueline Schot krijgt in haar praktijk "heel vaak" te maken met ouders die worstelen met het schermgebruik van hun kinderen. "Ik had deze week nog een vader op bezoek met zijn dochter van 12, over haar telefoongebruik. Dit soort kwesties zijn echt van deze tijd: ouders die nu opvoeden krijgen er onherroepelijk mee te maken."

Wat Schot opvalt, is dat ouders met hun kinderen wel vaak afspraken maken over hoe laat ze naar bed gaan of hoe laat er gegeten wordt, maar dat de kinderen wat betreft schermgebruik "vogelvrij" zijn.

"Ik snap het wel hoor. Soms zie je een dreinende peuter, en als 'ie dan naar een filmpje van Bumba mag kijken, is 'ie stil. Maar wees je er op zo'n moment van bewust wat je doet", stelt Schot. "Je kunt ook een boekje voorlezen of je kind op een andere manier afleiden. Dat deden ouders vóór het schermtijdperk ook."

Balans

Volgens Nikken zijn op een verstandige manier omgaan met schermen en een balans vinden uitdagingen waar kinderen en jongeren tegenwoordig voor staan. "Want het is daarnaast belangrijk dat zij voldoende slaap krijgen, dat ze hun huiswerk maken, aan sport doen en hun kamer opruimen."

"Dit zijn bekende problemen, waar jongeren en ouders altijd al tegenaan liepen", aldus Nikken. "De bijkomende moeilijkheid is nu dat het leven online altijd doorgaat. Een deel van de ouders heeft daar extra moeite mee, vooral als de opvoedomstandigheden sowieso wat zwaarder zijn."

"Vroeger keek je kind Sesamstraat en daarna was het klaar", stelt Schot. "Nu is niks klaar. Kinderen kunnen oneindig filmpjes kijken en gamen. En ouders vinden het lastig om grenzen te stellen, want daarmee maken ze zichzelf niet populair."

“Je kunt ook een boekje voorlezen of je kind op een andere manier afleiden.”
Jaqueline Schot, pedagoge

Volgens Nikken vraagt 'bingekijken' meer verantwoordelijkheid van de gebruiker van online media. Die verantwoordelijkheid kan een kind zelf echter niet nemen. "Dat komt op het bordje van de ouders: die moeten zo vroeg mogelijk beginnen met monitoren", zegt hij. "En dat betekent niet met een moreel vingertje wijzen, maar meegroeien en meekijken met kinderen."

Jessica Piotrowski, van het Onderzoekscentrum Jeugd en Media (CcaM) is het daarmee eens. "Heb het ook over authenticiteit: wat is echt en wat niet. Creëer ruimte voor gesprekken." Schot: "Ik zie heel veel ouders en pubers ruziemaken over dit onderwerp,"

Tv-verslaafd

Pedagogische discussies over mediagebruik werden volgens Nikken in de jaren tachtig, toen hij afstudeerde, ook al volop gevoerd. "'Ze zijn tv-verslaafd', werd toen gezegd over de jeugd. Er verschenen krantenkoppen met woorden als 'telekidsgeneratie' en 'cartoondiarree'. Opvoeden is iets van alledag, en we maken ons zorgen. De piketpaaltjes moeten steeds opnieuw worden gezet", aldus Nikken.

Dat ouders het lastig vinden het mediagebruik van hun kinderen te begeleiden, blijkt ook uit onderzoek van het Nederlands Jeuginstituut (NJi) - waar Nikken werkt - in opdracht van Stichting Opvoeden.nl. Daarbij zeiden vier op de tien ouders van jongeren onder de 12 niet te weten hoe ze moeten handelen als hun kind te lang bezig is met gamen, televisie kijken of computeren.

Maar of opvoeden nu ook echt zwaarder is, kan Nikken niet zeggen. "Het is in ieder geval anders, en media zijn meer aanwezig. Vroeger moest je op een gegeven moment wel buiten gaan spelen, want dan was een programma afgelopen. Destijds werd al gesproken over een 'verloren generatie', maar die generatie zit nu bij mij in de klas en doet het prima."

Ook Piotrowski nuanceert de stelling dat opvoeden tegenwoordig moeilijker zou zijn. "Ouders hebben het altijd zwaar gehad en dat zal nooit veranderen. Ik weet niet of het nu per se moeilijker is; het is wel zo dat kinderen vaker online zijn. Maar door technologie ontstaan ook nieuwe mogelijkheden die het ouders juist makkelijker maken."

Afspraken

Schot kent een verhaal over een jongetje met een laag opleidingsniveau dat allerlei lelijke dingen over anderen op Facebook had geplaatst. "Hij werd vervolgens in elkaar geslagen. Hij had zich niet gerealiseerd dat anderen konden lezen wat hij schreef."

Als opvoeder moet je goed in de gaten houden wat je kind online uitspookt, wil Schot maar zeggen. "Maak kinderen bewust en leg uit: als jij iets online zet, gaat dat in principe nooit meer weg. Stel grenzen en praat met je kind."

“Veel ouders zijn bang dat hun kind online met dingen als agressie en cyberpesten te maken krijgt”
Jessica Piotrowski

Het instellen van een maximale schermtijd heeft daarbij volgens de deskundigen weinig zin. "Stel dat je een maximum van twee uur per dag afspreekt", aldus Nikken. "Dan maakt het nogal verschil of je kind twee uur naar Spongebob kijkt of twee uur naar Klokhuis. Het gaat heel erg om de inhoud, dus probeer die te coördineren."

Nikken richt zich ook graag op de positieve kanten van schermen. "De nadruk ligt vaak op gevaren en risico's van mediagebruik onder jongeren. Maar er zijn ook genoeg voordelen, zoals de entertainmentfactor: even je gedachten verzetten na een lange dag op school. De waarde daarvan moet je niet onderschatten."

Smaakontwikkeling

"Verder spelen digitale media een belangrijke rol in onderlinge communicatie onder jongeren", gaat Nikken verder. "Ze gebruiken het voor overleg of om met elkaar te praten. Ook ontwikkelen ze mede dankzij media hun smaak: dat hoort bij de ontwikkeling."

Ook Piotrowski benadrukt graag de voordelen van digitale media. "Veel ouders zijn bang dat hun kind online met dingen als agressie en cyberpesten te maken krijgt. Dat zijn realistische angsten, maar ze zouden ook meer moeten weten over de positieve kanten."

Als voorbeeld noemt ze educatieve content waardoor kinderen worden geschoold in wiskunde of taal. Verder kunnen kinderen hun sociaal-emotionele vaardigheden verbeteren dankzij digitale media. "En filmpjes kunnen ook gewoon entertainend zijn", stelt Piotrowski. "Dat is helemaal niet slecht: we mogen best lachen zonder iets te leren."

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend

Lees meer over:
Tip de redactie