Laat het kabinet zich chanteren door multinationals?

Hebben de onderhandelaars van de VVD, CDA, D66 en ChristenUnie zich met het afschaffen van de dividendbelasting laten chanteren door grote multinationals? Nee, zeggen zij. Maar wat de oppositie betreft kan premier Mark Rutte niet uitleggen waar de maatregel precies vandaan komt en wat de effecten zullen zijn.

Het is voor de oppositie de grootste stok om mee te slaan sinds het kabinet-Rutte III de plannen presenteerde: het afschaffen van de dividendbelasting. Kosten: vanaf 2020 1,4 miljard euro per jaar.

Nederland is een aantrekkelijk vestigingsland en dat moet zo blijven, staat er in het regeerakkoord. Daarom neemt het kabinet maatregelen.

Het officiële argument luidt dat bedrijven zo makkelijker eigen kapitaal uit het buitenland kunnen aantrekken en zo weerbaarder worden voor vijandige overnames.

Dat is op zich niet zo gek. Unilever en AkzoNobel moesten onlangs nog buitenlandse belagers van zich af slaan. De VVD heeft de coalitiepartijen ervan overtuigd dat zonder maatregelen Nederlandse multinationals een te makkelijke overnameprooi zijn.

We moeten het tafelzilver niet zomaar verkopen, klonk het. Een pakket aan maatregelen waaronder de afschaffing van de dividendbelasting moet dat verhinderen

Douceurtje

Het bedrijfsleven kreeg nog een douceurtje, de winstbelasting gaat omlaag. Maar, benadrukte de coalitie, er wordt niet alleen maar uitgedeeld. In dezelfde paragraaf van het regeerakkoord staat dat de brievenbusfirma’s worden aangepakt en er zijn her en der extra lastenverzwaringen te vinden.

Dividend is de winst die bedrijven aan hun aandeelhouders uitkeren. In Nederland wordt dit met 15 procent belast. Omdat Nederlanders dit bedrag weer terugkrijgen van de fiscus, is het eigenlijk een belasting voor buitenlanders die in Nederlandse ondernemingen beleggen.

De bedrijven, die de dividendbelasting moeten inhouden, kunnen een administratieve last wegstrepen.

Dat is precies wat de oppositie tegen de borst stuit. Waarom staat er een lastenverlichting à 1,4 miljard euro voor bedrijven in de boeken terwijl de btw voor de dagelijkse boodschappen van 6 naar 9 procent gaat?

De gelederen worden gesloten. Langzaam richten alle pijlen zich op de dividendbelasting.

Bewijs

Waar is het bewijs dat deze maatregel zorgt voor extra banen? De oppositie zwaaide tijdens de debatten over de regeringsverklaring niet voor niets met berekeningen van het Centraal Planbureau: afschaffing heeft geen effect.

De onderhandelaars werden vorige week in de Kamer in een hoek gedreven. Kon premier Mark Rutte drie economen noemen die het een goed plan vinden? Dat kon hij niet. Had zich ook maar één bedrijf bij CDA-leider Sybrand Buma gemeld die overwoog te vertrekken als de dividendbelasting niet zou worden afgeschaft? Dat was niet het geval.

Het hielp verder ook niet dat VVD-leider Klaas Dijkhoff sprak van "een gok" en zijn fractiegenoot Aukje de Vries een week later de Kamer voorhield dat het verhaal wat haar betreft simpelweg in het plaatje van een goed vestigingsklimaat past. "Dan kunt u zeggen dat het zo niet werkt, maar wij horen dat het wel zo werkt."

De VVD kon ook niet echt rekenen op de drie andere coalitiepartners. Hoewel CDA en D66 het regeerakkoord als geheel verdedigden, maakten ze er geen geheim van dat het schrappen van de dividendbelasting niet hun idee was. De ChristenUnie liet fijntjes weten dat de maatregel voelde als "een hele meloen om te slikken".

Inconsequent

Werk aan de winkel voor Rutte. Als chef van het kabinet komen dit soort dossiers bij hem op het bordje terecht

Maar wie zijn uitleg van de laatste weken over de dividendbelasting naast elkaar legt, ziet dat hij geen consequent verhaal heeft.

Tijdens het debat over het eindverslag met informateur Zalm op 12 oktober, zegt Rutte dat bedrijven de komende tijd heel veel te maken krijgen met "vergroening". Lees: extra belastingen. Het gaat ondernemingen "heel veel geld kosten" om de klimaatdoelen van 'Parijs' te halen. Daar mag best wat lastenverlichting tegenover staan.   

Dat verhaal slaat nauwelijks aan. Rutte gooit het drie weken later tijdens het debat over de regeringsverklaring over een andere boeg. Nederland moet aantrekkelijk blijven voor de rest van de wereld, anders prijzen we ons zelf uit de markt. "Dat geloof ik tot in mijn diepste vezels", zei de premier. 

Hij liet zich in de afgelopen jaren overtuigen na gesprekken met multinationals en buitenlandse contacten. Welke contacten dat zijn geweest, wil hij niet zeggen

Zo werd het internationale speelveld ingezet om het afschaffen van de dividendbelasting te verantwoorden. Deze week deed Rutte dat in een brief aan de Kamer nog eens dunnetjes over.

“Nederland hoeft bedrijven niet te ontzien om ze hier te houden”
Bas Jacobs, hoogleraar economie

Zijn argumenten: Activistische aandeelhouders zijn enkel en alleen uit op winst en geld is dankzij de lage rente nog nooit zo goedkoop geweest. Met die combinatie in het achterhoofd ziet Rutte veel berichten over fusies en overnames. De premier haalt vooral de Brexit aan als "in het oog springend voorbeeld" dat de wereld verandert waarin Nederland niet meer een vanzelfsprekend vestigingsplaats is.

Licht uit

Maar als het verlaten van de Britten uit de EU opeens een argument is om de dividendbelasting  te schrappen en Rutte kennelijk al jaren weet dat multinationals van de maatregel af willen, waarom stond dat dan niet in het verkiezingsprogramma? Dat was immers ook al ruim voor de verkiezingen bekend, bracht 50Plus in herinnering.

En zou het licht in het Verenigd Koninkrijk (VK) niet uitgaan na de Brexit? De doemscenario’s waren niet aan te slepen, zei de PVV. Bedrijven willen nu juist naar het Europese vaste land toe, dan hoef je niet ook nog eens 1,4 miljard euro in het vooruitzicht te stellen.

Dat onderschrijft ook Bas Jacobs, hoogleraar economie. "Nederland hoeft bedrijven niet te ontzien om ze hier te houden. Het Verenigd Koninkrijk moet alle zeilen bijzetten om te voorkomen dat bedrijven daar vertrekken", twitterde hij.

Bang voor omringende landen hoeft Nederland evenmin te zijn. In Duitsland (25 procent), Frankrijk, België, (beide 30 procent), Spanje (19 procent) en Italië (26 procent) is de dividendbelasting hoger dan de 15 procent die hier de afgelopen jaren gold. Het VK heft geen dividendbelasting, maar dat heeft hier niet tot banenverlies geleid.

Lobby

Als Nederland niet hoeft te vrezen voor een bedrijvenleegloop naar het VK vanwege de Brexit en er is geen bewijs dat de afschaffing van dividendbelasting hier voor extra banen zorgt, wie heeft er dan nog belang bij, willen de oppositiepartijen weten?

Zij hebben wel een vermoeden; de multinationals. Dat vermoeden werd alleen maar versterkt toen de NOS deze week naar buiten bracht dat Shell, Unilever, Philips en AkzoNobel achter de lobby zitten.

Shell heeft er nooit een geheim van gemaakt dat ze de belasting liever kwijt dan rijk zijn. Ze lobbyen er al twaalf jaar voor en juichen het plan van Rutte III dan ook toe.

Shell is net als Unilever bovendien half Brits en half Nederlands. De aandelen van beide bedrijven zijn zowel in Amsterdam als in Londen genoteerd. Bestaat er een kans dat deze multinationals Nederland verlaten en voor het VK kiezen?

“Mijn gesprekspartners moeten erop kunnen rekenen dat onze gesprekken in beginsel vertrouwelijk zijn”
Mark Rutte

Unilever-directeur Paul Polman zei deze week tegen De Telegraaf dat deze dubbele structuur geen nadeel is, maar ook steeds minder een voordeel.

"We hebben twee aandeelhoudersbijeenkomsten, moeten twee keer een board kiezen, hebben twee hoofdkantoren. Om je bedrijf sneller te laten groeien, overnames te doen en soms producten wilt afstoten zodat je relevant blijft met je portfolio, is het beter om één organisatie te hebben", aldus Polman.

Chantage?

Je wilt als premier niet dat de twee Nederlandse reuzen in jouw regeerperiode hun Haagse en Rotterdamse hoofdkantoor inruilen voor Londen. Een duur verlies van werk en veel kennis.

De vraag is of deze bedrijven hun toekomstplannen hebben laten afhangen van de afschaffing van de dividendbelasting. Dat zou chantage zijn. Dat werd ook zo door meerdere partijen in de Kamer aan Rutte voorgehouden.

Chantage is een zware beschuldiging en dat is vooralsnog ook niet hard te maken. Net zo min dat men kan bewijzen dat de maatregel van economische meerwaarde is.

Soms moet je als regering een inschatting maken, zeiden de coalitiepartijen. Die is alleen met 1,4 miljard euro wel erg duur, was het antwoord van de oppositie.   

Het is in ieder geval schimmig. Waarom staat de dividendbelasting in geen enkel verkiezingsprogramma maar komt het wel in het regeerakkoord?  Wie heeft daarvoor gezorgd? Rutte geeft er geen openheid over. "Mijn gesprekspartners moeten erop kunnen rekenen dat onze gesprekken in beginsel vertrouwelijk zijn", schreef de premier.

Schaduw

De kous is nog niet af, want er komt volgende week woensdag nog een debat over dit specifieke onderwerp. Daarnaast hebben de drie linkste partijen GroenLinks, SP en PvdA ervoor gezorgd dat het onderwerp binnenkort ook nog in een hoorzitting aan bod komt.

Zo blijft het onderwerp langer dan Rutte lief is in de publiciteit. Of zoals GroenLinks het zei: de dividendbelasting hangt als een schaduw boven dit kabinet.

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie