Russische inmenging en nepnieuws: Facebook en Twitter onder vuur

De Amerikaanse politiek legde Facebook, Twitter en Google deze week het vuur aan de schenen vanwege nepnieuws en Russische beïnvloeding van de verkiezingen. Echt schuldbewust lijken de techgiganten niet te zijn en onduidelijk is wat er moet en kan veranderen.

Terwijl Amerikaanse techgiganten in Europa al langer te maken hebben met politieke zorgen over kwesties als privacy en machtsmisbruik, zijn dat in de VS nooit grote thema's geweest. Maar na onthullingen over nepnieuws en Russische inmenging op sociale media, tijdens de campagne voor de presidentsverkiezingen van 2016, lijkt de honeymoon van de bedrijven in Washington D.C. definitief voorbij.

De techfirma's stuurden deze week hun advocaten naar drie verschillende hoorzittingen van het Amerikaanse parlement, in plaats van hun directeuren of andere topmensen. Dat leverde niet alleen extra kritiek op, maar ook het aanzicht van voorzichtige juristen die vaak geen goed antwoord hadden op simpele vragen.

Tekenend was een uitwisseling tussen de Democratische senator Al Franken en Colin Stretch, de advocaat van Facebook. Herhaaldelijk vroeg Franken hoe het kon dat Facebook niet had opgemerkt dat er in de VS politieke advertenties werden ingekocht met roebels. Stretch kwam niet verder dan beloftes om het in de toekomst beter te doen.

Advertenties

Uit enkele voorbeeldadvertenties die deze week werden vrijgegeven, blijkt dat de Russische accounts namen als 'Heart of Texas' en 'Born Liberal' gebruikten. Ze richtten zich zowel op Republikeinen als Democraten, met opruiende berichten over kwesties als immigratie, LHBT-rechten en vuurwapenbezit.

In Houston werden twee concurrerende demonstraties georganiseerd door twee verschillende Russische accounts die werden beheerd door het Internet Research Agency, een beruchte 'trollenfabriek' in Sint-Petersburg. In New York kwamen duizenden progressieve demonstranten af op een protest dat werd georganiseerd door de Facebook-pagina 'BlackMattersUS'. Ook dit protest, enkele dagen na de verkiezing van Trump, blijkt door Rusland te zijn georganiseerd.

Het land lijkt er vooral op uit te zijn geweest om de bestaande verdeeldheid in de Amerikaanse samenleving uit te buiten en te verergeren.

Formaat

Dat Facebook en andere techgiganten de Russische beïnvloeding niet zagen aankomen, is een logisch gevolg van het formaat van de bedrijven: Facebook heeft meer dan 2 miljard gebruikers, die dagelijks miljoenen verschillende advertenties krijgen voorgeschoteld.

Om een advertentie te plaatsen op Facebook - of Twitter en Google - is niet veel meer nodig dan een account, al dan niet aangemaakt onder een pseudoniem, en een creditcard. Om al die advertenties handmatig na te lopen zou een enorm leger aan controleurs nodig zijn.

De techgiganten beloven weliswaar dat zij meer mensen zullen aannemen, om in de toekomst meer grip te krijgen op politieke advertenties, maar ze willen vooral ook op algoritmes vertrouwen.

Wetgeving

In de VS wordt inmiddels voorzichtig gekeken naar nieuwe wetgeving die moet zorgen voor meer transparantie bij politieke advertenties op internet. De techbedrijven zijn tegen nieuwe regulering, maar beloven op eigen houtje meer openheid te zullen bieden. Zo gaat Facebook duidelijker maken wanneer mensen naar politieke advertenties kijken, en pogen de identiteit van adverteerders te controleren.

In Nederland is er geen specifieke wetgeving voor politieke advertenties, vertelt Joep Meddens van Höcker Advocaten. Hij schreef in 2007 zijn doctoraalscriptie over de regulering van politieke reclame in Nederland.

Daarin wees hij er al op dat er geen specifiek verbod bestaat op misleiding in politieke reclame. De wet verbiedt dat adverteerders liegen over hun producten of diensten, maar die wetten gelden niet voor advertenties rond politieke denkbeelden.

“Je kunt wel beargumenteren dat zo'n medium een eigen verantwoordelijkheid heeft.”
Joep Meddens, Höcker Advocaten

Toen Meddens tien jaar geleden zijn scriptie schreef, moesten reclames doorgaans nog worden goedgekeurd door tv-zenders, kranten of andere traditionele media. Nu veel advertenties via automatische digitale systemen kunnen worden ingekocht en geplaatst, is er vooraf minder controle op de inhoud van politieke reclame.

"Je kunt wel beargumenteren dat zo'n medium een eigen verantwoordelijkheid heeft", zegt Meddens over sociale media als Facebook. De omvang van een netwerk is volgens hem geen excuus: "Ze zijn ook in staat om op die schaal reclamegelden te incasseren. Ze zijn in staat om met die schaal te werken als het ze uitkomt en als het ze niet uitkomt is het ineens moeilijk."

Topje van de ijsberg

Hoewel er een steeds gedetailleerder beeld ontstaat van de Russische advertenties die via sociale media werden verspreid, blijft er ook veel onduidelijk. De advertenties vormen vermoedelijk slechts het topje van de ijsberg.

Sommige accounts hadden honderdduizenden 'likes' of volgers, waardoor ze ook zonder te betalen een groot publiek konden bereiken. Op Twitter blijkt bijvoorbeeld het account @TEN_GOP te zijn opgezet door het Internet Research Agency uit Rusland. Dit account, dat zich voordeed als de Republikeinse partij in de staat Tennessee, werd kort voor de verkiezingen onder meer geretweet door Donald Trumps campagnemanager Kellyanne Conway en zoon Donald Trump Jr. Daar waren geen advertenties voor nodig.

“Jullie zijn verantwoordelijk. Jullie hebben deze platforms gecreëerd, en nu worden ze misbruikt.”
Democratische senator Dianne Feinstein

Ondanks het grote bereik van het account, had Twitter niet door dat het ging om een Russisch trol-account. "Een absolute misser", erkende Twitters advocaat Sean Edgett woensdag.

"Ik denk niet dat jullie het begrijpen", zei de Democratische senator Dianne Feinstein. "Jullie zijn verantwoordelijk. Jullie hebben deze platforms gecreëerd, en nu worden ze misbruikt. En jullie moeten er iets aan doen, anders doen wij het."

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie