#metoo is impuls om taboe seksuele intimidatie te doorbreken

Met #metoo maken steeds meer Nederlandse vrouwen duidelijk dat ze in het verleden lastig zijn gevallen op seksueel gebied. Om het onderliggende probleem van seksueel ongewenst gedrag op te lossen, is veel meer nodig. Maar #metoo levert wel degelijk een bijdrage. 

Het begon allemaal met actrice Alyssa Milano, die half oktober op Twitter slachtoffers van seksuele intimidatie of geweld opriep zich te melden in een reply onder de noemer "me too" (ik ook).

Milano reageerde hiermee op de bekentenissen van vrouwelijke Hollywood-collega's, onder wie Angelina Jolie, Gwyneth Paltrow en Ashley Judd, die voor het eerst in het openbaar spraken over het feit dat ze misbruikt zijn door Hollywoodproducent Harvey Weinstein. 

Al snel werd de hashtag trending en werd duidelijk dat het verhaal van Jolie, Paltrow, Judd en Milano, ook het verhaal is van veel andere vrouwen. 

Ook in Nederland begonnen vrouwen zich uit te spreken. Schrijver Saskia Noort, journalist Joyce Roodnat en voormalig TROS-presentatrice Anneke Bakker deelden in de afgelopen dagen wat ze meegemaakt hebben op het gebied van seksuele intimidatie en geweld. En zo kwam ook de discussie in Nederland op gang. 

Cijfers

Maar hoe groot is het probleem van seksuele intimidatie in Nederland eigenlijk?  

Precieze cijfers zijn moeilijk te geven, want het aantal slachtoffers dat aangifte doet, ligt lager dan het daadwerkelijke aantal slachtoffers zeggen de meeste deskundigen. "Hoe groot de ijsberg is, dat weet niemand", zegt Anouk Devens van het Centrum Seksueel Geweld (CSG) Amsterdam-Amstelland. "Dat is natuurlijk ook juist het probleem."

Uit onderzoek van Het Europees Agentschap voor de Grondrechten blijkt wel dat het percentage vrouwen in Nederland dat "seksueel geweld" heeft meegemaakt hoger ligt dan het gemiddelde in Europa: 45 procent tegen 33 procent.

Seksueel geweld bij vrouwen wordt in dit onderzoek overigens geduid als alles wat valt onder de wet als verkrachting en aanranding. Ook het meemaken van seksuele intimidatie, bijvoorbeeld het ongewenst seksueel getinte foto's ontvangen of iemand ongevraagd aanstaren, ligt in Nederland met 73 procent vrij hoog tegenover de 55 procent in Europa. 

Reden hiervoor zou kunnen zijn dat vrouwen in Nederland seksueel grensoverschrijdend gedrag niet meer tolereren en het dus eerder ook zo noemen. 

Grenzen trekken

De ervaringen die vrouwen onder de hashtag #metoo delen, lopen ook sterk uiteen. Er wordt gesproken van verkrachtingen, maar ook over ongewenste aanraking van de billen tijdens het uitgaan.

Zedenadvocaat Bart Swier stelt dat het ook moeilijk is om een grens te trekken tussen strafbaar en niet-strafbaar gedrag. "Dat hangt ook af van de interactie tussen dader en slachtoffer", legt hij uit. 

"Wanneer is iemand in de kont knijpen strafbaar? De politie zegt daarover: "Als bijvoorbeeld een onbekend iemand je vanuit het niets in je billen knijpt op straat, dan is dat strafbaar. Gebeurt het in een setting waarin je elkaar bijvoorbeeld kent en aanraakt, dan is moeilijker te bepalen of het strafbaar is of niet", aldus Swier. 

Aanranding is weer een ander verhaal. "Dat is iedere afgedwongen seksuele aanraking. Dit kan ook inhouden het onverhoeds iemand seksueel betasten. Voor aanranding is in de regel vereist dat iemand wordt aangeraakt", legt Swier uit.  

Maar in sommige gevallen kan aanranding volgens de Hoge Raad weer anders zijn dan is beschreven in het wetboek. Swier noemt het voorbeeld waarbij een indringer onder bedreiging van een mes, een studente dwong om toe te kijken terwijl hij masturbeerde. Hoewel er geen fysiek contact plaatsvond, was er toch sprake van aanranding.

En zo blijkt dat het erg moeilijk is om te definiëren waar precies sprake van is. "Het hangt af van de mate van bijzondere interactie of een seksuele handeling zonder lichamelijk contact ook als aanranding gezien kan worden", aldus Swier.

Wat als legaal en illegaal wordt beschouwd, is bovendien aan het veranderen. Amsterdam en Rotterdam hebben vanaf deze zomer bijvoorbeeld "straatintimidatie" strafbaar gesteld. Wie vrouwen in bepaalde gemeentes op straat nasist, naroept, achternaloopt, om seks vraagt of in het nauw drijft, kan binnenkort rekenen op flinke boetes.

“"Helaas kijken mensen liever de andere kant op. Weg van dit nare onderwerp"”
Marianne Cense, onderzoeker van kenniscentrum Rutgers

Bagatelliseren

Naast dat het lastig is te definiëren waar precies sprake van is, stappen veel vrouwen, volgens advocaat Richard Korver, niet eens naar de politie vanwege bagatelliserende opmerkingen als: 'dat overkomt toch iedereen'.

Korver, eveneens voorzitter van de Stichting Landelijk Advocaten Netwerk Gewelds- en Zeden Slachtoffers (LANGZS) stelt dat ook de lastige bewijsvoering kan een reden zijn om niet naar de politie te stappen. "Bewijsvoering is natuurlijk lastig omdat zedenzaken vaak éen op éen gebeuren."

En als slachtoffers al naar de politie stappen, is het belangrijk dat dit snel gebeurt. "Slachtoffers moeten snel zijn, want na een week zijn eventuele sporen al verdwenen", zegt Korver.

Dat bevestigt ook Devens: "Op kleding en op het lichaam kunnen tot zeven dagen na een incident sporen te vinden zijn en daarom zouden slachtoffers zich eigenlijk niet moeten wassen, hoewel dat natuurlijk tegen het gevoel ingaat. Als ze toch hun kleren uit willen doen, kunnen zij die het beste bewaren in een papieren zak om de sporen zo goed mogelijk te bewaren."

Mannen

Volgens deskundigen is seksueel ongewenst gedrag overigens niet alleen het probleem van de vrouwelijke slachtoffers zelf. "Ook mannen moeten aangeven dat hun dochter, vriendin of wie dan ook niet betast mogen worden", viel Jet Bussemaker de deskundigen vrijdag bij als verantwoordelijk minister voor emancipatie. 

"We zijn wat betreft gendernormen lang niet zo geëmancipeerd als we denken; dit geldt zowel voor vrouwen als mannen", stelt onderzoeker van kenniscentrum Rutgers Marianne Cense. "Jongens voeden we op met dat ze stoer moeten zijn en niet mogen huilen. Als het gaat om hun houding ten opzichte van een meisje, moeten ze de casanova zijn en laten zien hoe ervaren ze zijn. En meisjes durven minder snel te zeggen dat ze iets niet leuk vinden. Ze zijn vaak heel beschermd opgevoed en komen minder voor zichzelf op."

Hier ligt een grote rol voor het onderwijs, waar naast seksuele voorlichting ook aandacht moet zijn voor het hebben van relaties, meent Cense, die daarnaast ook nog een belangrijke rol ziet voor de media. "Het is heel bepalend voor kinderen wat ze langs zien komen op vlogs of bijvoorbeeld in Spangas. En als ouder moet je daar over blijven praten, hoewel dat bij pubers niet altijd even makkelijk is."

Omgeving

Bussemaker stelde vrijdag ook dat het belangrijk is om in onze omgeving te zorgen dat seksueel ongewenst gedrag bespreekbaar gemaakt wordt. 

Daar valt wat betreft Cense nog veel te halen. "Je ziet dat organisaties en ook sportverenigingen meestal wel een vertrouwenspersoon hebben, maar diegene weet vaak niet hoe met de situatie om te gaan als er een klacht komt. Als je sporttrainer je iets te vaak doodknuffelt, dan moet er een laagdrempelige manier zijn om zoiets in vertrouwen te kunnen melden", zo concludeert Cense. 

Impuls

Naast de verhalen van slachtoffers, de politieke steun en de emancipatie van zowel jongens als meisjes, zijn er dus nog aardig wat stappen te zetten als het gaat om seksueel misbruik en geweld een halt toe te roepen. 

Toch is #metoo wel een belangrijke stap in dit proces en draagt het debat volgens Cense bij aan verandering. "Je ziet dat ook met de norm rond roken."

"Seksueel grensoverschrijdend gedrag moet net zo 'not done' worden."

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend

Lees meer over:

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie