Waar liggen de pijnpunten voor het kabinet Rutte III?

Na maanden van onderhandelen en dagen van lekken presenteerden Mark Rutte (VVD), Sybrand Buma (CDA), Alexander Pechtold (D66) en Gert-Jan Segers (ChristenUnie) dinsdag het regeerakkoord. Wat hebben de partijen binnengehaald en waar liggen de pijnpunten?

Met vier partijen en de krapst denkbare meerderheid, is het regeerakkoord toch een soort kookboek geworden, ondanks het voornemen van informateur Gerrit Zalm om juist dat te voorkomen.

CDA-leider Sybrand Buma zei het donderdagavond in Leiden voor een zaal met partijleden misschien wel het meest treffend. "We hebben niet onderhandeld met de gedachte: wat jij wil, gaan we lekker niet doen. Vertel wat je belangrijk vindt, dan kijken we of we dat samen voor elkaar kunnen krijgen."

De plannen kunnen ambitieus genoemd worden met veranderingen van het pensioenstelsel, een nieuw belastingstelsel, een klimaatwet, experimenten met gereguleerde wietteelt en de versnelde afbouw van de hypotheekrenteaftrek. 

Opmerkelijk

Alle coalitiepartijen benadrukken dat de samenwerking tussen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie een opmerkelijke is, vanwege de verschillende visies. Maar, zo zeiden zij donderdag in het debat over de afronding van de formatie, ondanks de onderlinge verschillen hebben zij wél de verantwoordelijkheid genomen om tot een kabinet te komen.

Rutte heeft gedurende de formatie geconstateerd dat sommige partijen liever in de oppositie willen zitten, dan regeringsverantwoordelijkheid willen nemen. Maar op het Binnenhof is niemand vergeten hoe de PvdA bij de vorige verkiezing is afgestraft voor de samenwerking met de VVD.

Ook het CDA, D66 en ChristenUnie houden dat in het achterhoofd. Niet alleen blijven de partijleiders in de Kamer om het geluid van hun partij te bewaken, het is waarschijnlijk ook de reden waarom het regeerakkoord herkenbare plannen van alle vier de partijen bevat. Maar waar vier partijen iets willen, kan het niet anders dan dat er ook pijn wordt geleden.

Lastenverlichting

Het kabinet Rutte III belooft een forse lastenverlichting. Vooral werkenden zien hun portemonnee voller worden. Daarmee lost de VVD haar belangrijkste verkiezingsbelofte in; een forse lastenverlichting voor middeninkomens die door de economische crisis het hardst getroffen zijn. De belasting op inkomen en werk wordt met 7,5 miljard euro verlicht. 

De beloofde lastenverlichting is onder andere te danken aan de invoering van de vlaktaks. De invoering van twee belastingschijven is een langgekoesterde wens van het CDA en ChristenUnie, waar Buma en Segers mee kunnen pronken. Vanaf 2019 zijn er nog maar twee schijven: 36,93 procent en 49,5 procent.

De VVD en CDA zullen ook tevreden terugkijken op de strenge migratie- en asielparagrafen, net als de miljardeninvestering van 1,5 miljard euro in Defensie. 

D66 zal zichzelf als onderwijspartij schouderklopjes geven voor de miljardeninvestering in onderwijs (1,4 miljard euro) en ook het experiment met legale wietteelt is een overwinning. Samen met de ChristenUnie hebben zij ambitieuze klimaatafspraken in het regeerakkoord gekregen.

ChristenUnie

Ook Segers heeft tastbare resultaten binnengehaald: een pooierverbod, extra geld voor ontwikkelingssamenwerking en het kabinet zal niet komen met nieuwe voorstellen die meer ruimte bieden voor hulp bij zelfdoding.

Maar er zal ook kritiek zijn. De VVD zal, als partij die opkomt voor de woningbezitters, moeten verantwoorden waarom de partij heeft ingestemd met de versnelde afbouw van de hypotheekrenteaftrek en de herinvoering van het eigenwoningforfait voor mensen die hun hypotheek al hebben afgelost. 

PVV-leider Geert Wilders noemde Rutte "onbetrouwbaar", omdat hij eerder pleitte voor rust op de woningmarkt en beloofde dat de hypotheekrenteaftrek bij de VVD "staat als een huis".

Rutte vindt de maatregelen verdedigbaar omdat het eigenwoningforfait omlaag gaat, zodat de afbouw van de hypotheekrenteaftrek voor een gemiddeld huishouden gelijk blijft.

De koopkracht stijgt gemiddeld met 0,7 procent, berekende het CPB. Dat klinkt goed, maar het is nog afwachten hoe dit er precies voor de verschillende huishoudens uit komt te zien. Het Nibud komt nog met gedetailleerde berekeningen.

Dan zal ook blijken wat de effecten zullen zijn van de verhoging van het lage btw-tarief, dat van 6 naar 9 procent gaat. Met uitzondering van de SGP, zijn alle oppositiepartijen tegen de verhoging van de consumptiebelasting.

GroenLinks-leider Jesse Klaver vindt het niet te rijmen met de afschaffing van de dividendbelasting, de belasting op winstuitkeringen voor aandeelhouders. Vooral ook omdat de maatregel niet in verkiezingsprogramma's terug te vinden is, maar een wens is van de werkgeversvereniging VNO-NCW.

Oppositie

De coalitie zal met spanning de cijfers van het Nibud afwachten, maar zal ook rekening moeten houden met de zorgen van kleine ondernemers die hun producten duurder zien worden. Als blijkt dat kwetsbare groepen er niet op vooruitgaan en de kleine ondernemer niet meer rond kan komen, heeft de toekomstige oppositie de messen al geslepen: dit kabinet verhoogt de prijzen voor de normale, gewone Nederlanders en deelt cadeautjes uit aan de grote bedrijven.

De grote uitdaging van Rutte III is om voldoende steun te krijgen voor de plannen. De coalitie bevat weliswaar maar liefst vier partijen, maar de meerderheid in de Tweede en Eerste Kamer is minimaal. Er hoeft maar een parlementariër dwars te liggen en het is gedaan met de ambitieuze agenda.

Steun van de oppositie is dan ook meer dan welkom. De plannen van het kabinet lijken daarmee niet in beton gegoten. "Dit kabinet gaat het gesprek met de hele Kamer aan", zei Rutte donderdag in het debat. "Als er goede ideeën zijn, dan valt er te praten." Buma: "Een kabinet met steun van 76 zetels zal altijd in gesprek moeten blijven met de oppositie." 

Er wordt gehoopt op een constructieve houding van de PvdA en de SGP. Kees van der Staaij (SGP) staat daarvoor open, maar is wel kritisch op het schrappen van het belastingvoordeel voor huiseigenaren met een (bijna) afbetaalde hypotheek en moet niets hebben van gereguleerde wietteelt.

Ook met PvdA-leider Lodewijk Asscher, die zelf om onderhandelingsruimte vroeg, valt te praten. Die is er volgens de coalitie. Maar zijn wens om de btw-verhoging en de bezuiniging op de wijkverpleging te schrappen, werd van de hand gewezen. Een teleurstellende geste, zal Asscher denken. Wat hem betreft zal Rutte III de komende tijd moeten laten zien dat de uitgestoken hand "geen kraaienpootjes met spijkers en punaises bevat."

Lees meer over:
Tip de redactie