Verbod op motorbendes: Is het reëel en helpt het wel?

De eerste zitting in de civiele zaak om het verbod van de Bandidos MC vond dinsdag plaats. Het Openbaar Ministerie wil de Outlaw Motorcycle Gang zo snel mogelijk ontbinden, maar voorlopig blijven ze nog wel onderdeel van het straatbeeld.

Het is dinsdag 3 oktober 8.30 uur als de meeste journalisten zich een half uur voor aanvang van de zitting voor de rechtbank van Midden-Nederland in Utrecht verzamelen.

Er is enige teleurstelling te bemerken, omdat er stiekem werd gehoopt op een grote colonne motorrijders van Bandidos MC die zich op het plein voor de rechtbank hadden verzameld om hun onvrede te uiten over het voornemen van het OM om hun motorclub te verbieden.

Het blijft bij een plukje mannen die qua postuur en tatoeages wel indrukwekkend overkomen. Een van hen heeft de tekst 'expect no mercy' in zijn nek laten tatoeëren. Volgens het OM een tekst die verdiend wordt door gebruik van geweld. Volgens de motorclub is het een verdienste voor Bandidos die geleden hebben voor de club.

“Er zitten nogal wat haken en ogen aan zo'n verbod”
Joep Koornstra

Onder de mannen is de president van de Europese Federatie van de Bandidos, Mike Kok uit Denemarken. Hij is naar de rechtbank gekomen omdat het OM, naast het civielrechtelijk verbieden van de Nederlandse afdelingen van de Bandidos, de club wereldwijd wil laten verbieden. 

Grensoverschrijdend

Volgens justitie maakt de internationale structuur van de club het noodzakelijk om ook de activiteiten van buitenlandse Bandidosleden in Nederland te verbieden. Leden uit het buitenland zouden Nederland regelmatig bezoeken vanwege grensoverschrijdende drugshandel en de geweldddadige strijd tussen motorbendes.

"Ook hebben Nederlandse Bandidos de afgelopen jaren meermalen gedreigd met het oproepen van buitenlandse Bandidosleden voor ondersteuning of wraakacties", aldus het OM.

Pittig

Om een civiel verbod af te dwingen, moet het OM aantonen dat de Bandidos een gevaar vormt voor de openbare orde. Dat kunnen strafbare feiten zijn, maar het OM hoeft, gezien de verbodenverklaring van de Hoge Raad voor de pedofielenvereniging Martijn, niet te bewijzen dat de Bandidos een criminele motorbende is. "Er zitten nogal wat haken en ogen aan zo'n verbod" zegt Joep Koornstra, onderzoeker aan de Faculteit Rechtsgeleerdheid van de Universiteit van Groningen, die werkt aan een proefschrift over het spanningsveld tussen de aanpak van OMG's en de vrijheid van vereniging.

"De officier van justitie zal moeten bewijzen dat het gedrag van de leden, maar ook van het bestuur, dusdanig in strijd is met de openbare orde dat een verbod noodzakelijk is om onze democratische samenleving te beschermen. Daarvoor moeten de openbare ordeverstoringen een wezenlijk en structureel onderdeel zijn van de werkzaamheid van de vereniging." Volgens Koornstra moet er worden aangetoond dat de motorclub zeggenschap heeft gehad over of leiding heeft gegeven aan de ordeverstorende gedragingen. "Nogal pittig om aan te tonen."

Vertrouwen

Het OM zegt hier alle vertrouwen in te hebben. Bij de verzoekschriften aan de rechtbank heeft het OM een dossier toegevoegd met daarin een uitgebreide beschrijving van de wereldwijde activiteiten van de Bandidos en hoe die een gevaar vormen, ook in Nederland, voor het maatschappelijk leven.

"Die is onmiskenbaar", aldus de officier van justitie tijdens de zitting dinsdag. Het OM ziet de Bandidos als een organisatie die structureel criminaliteit faciliteert door bijvoorbeeld handel in verdovende middelen, wapenbezit, intimidatie en afpersing.

Openbare orde

Opvallend is dat bij navraag bij de gemeenten waar de Bandidos chapters hebben gehad of nog hebben, er geen gevallen bekend zijn geweest van verstoring van de openbare orde. De Bandidos vestigde zich in maart 2014 in Nederland en opende chapters (afdelingen) in Sittard, Alkmaar (clubhuis in Heerhugowaard) en Utrecht. Inmiddels is het chapter Alkmaar opgeheven en is er nieuwe geopend in Nijmegen. "We hebben één keer een waarschuwing uitgedeeld omdat er zonder vergunning alcohol werd geschonken in een garage die fungeerde als clubhuis", aldus een woordvoerder van de gemeente Heerhugowaard. "Maar geen noemenswaardige incidenten."

Vlak na vestiging van het Chapter in Sittard werden er twee aanslagen gepleegd op het huis van Harrie R., de president van de Bandidos. De politie vermoedde dat de Hells Angels erachter zat, maar harde bewijzen zijn nooit geleverd. Tegen de leden van het chapter Sittard en R. loopt nog een strafzaak, maar het is nog niet bekend wanneer deze inhoudelijk wordt behandeld. "Er is dus nog niks bewezen", zegt Marnix van der Werf, advocaat van de Bandidos in de civiele zaak. Van der Werf betwist daarnaast dat er sprake is van een organisatie met één hiërarchische structuur. 

"Clubs binnen Europa hebben eigen regels, leden en geen verplichtingen tegenover elkaar." Volgens de advocaat zijn ook de Nederlandse afdelingen onafhankelijk van elkaar en is er geen sprake van 'Bandidos Nederland'.

Schorsende werking

Los van de moeilijkheid van een verbod, vrijheid van vereniging is een grondrecht, is er de lange duur van de procedure. De mislukte zaak van het OM om de motorclub Hells Angels verboden te krijgen, startte in 2007 en eindigde in 2009. In de tussentijd mochten de Hells Angels blijven bestaan en ook als de rechter anders beslist in de zaak tegen de Bandidos zal een hoger beroep een schorsende werking van de opheffing hebben.

"Dat betekent dat een eventueel verbod pas na vele jaren effectief kan worden", is ook de conclusie van het Landelijk Strategisch Overleg integrale aanpak OMG's in 2016. "De ervaringen die opgedaan worden in dit dossier, laten zien dat een civiel verbod niet eenvoudig en snel gerealiseerd kan worden." Ook Koornstra is deze mening toegedaan. "Dat is ook het probleem van het civielrechterlijk verbod, het is ook niet bedoeld om georganiseerde misdaad te bestrijden."

Volgens een woordvoerder van de Raad voor de Rechtspraak ligt het genuanceerder en heeft de rechter wel de mogelijkheid om, bij een eventueel verbod, de schorsende werking bij een hoger beroep nietig te verklaren.

Bestuurlijk verbod

Effectiever is een bestuurlijk verbod waar Pim Miltenburg, politiechef Oost-Nederland dinsdag in Nieuwsuur voor pleitte. De minister van Veiligheid en Justitie kan een motorclub dan verbieden, waarna een rechter achteraf de juistheid toetst. In de tussentijd blijft de club verboden. Attje Kuiken van de PvdA is al langere tijd bezig met een initiatiefwet die een verbod op motorclubs mogelijk moet maken. "Het concept voor de wet ligt al klaar", aldus Kuiken. "Het is nu zaak om ervoor te zorgen dat de wet kamerbreed wordt gedragen. De VVD en het CDA zijn in ieder geval al aan boord."

“Het is een mogelijkheid die de wet biedt en die grijpen we aan”
Wim de Bruin, Landelijk Parket

Kuiken zegt positief gestemd te zijn en de wet op korte termijn te kunnen voorleggen aan de Raad van State. Het is dan aan de eerste Kamer en Tweede Kamer. Overigens betekent dit niet dat de wet al snel effectief zal zijn. Dit zal zeker tot in de tweede helft van 2018 duren. Dat is ook afhankelijk van de eventuele aanpassingen in de wet en de wensen van de Kamers.

Geen wondermiddel

Woordvoerder van het Landelijk Parket Wim de Bruin zegt dat bij aanvang van het aanspannen van het civiele verbod tegen de Bandidos, het bekend was dat het zaak van de lange adem zou worden. "Het civiel verbod is onderdeel van een bredere integrale aanpak van motorclubs", legt De Bruin uit. "Het is een mogeljikheid die de wet biedt en die grijpen we aan."

Op de vraag wat een eventueel verbod voor een effect heeft, zegt De Bruin dat het OM weet dat het geen wondermiddel is tegen criminaliteit. "Maar het zorgt er wel voor dat je de clubs niet meer in de publieke ruimte ziet. Dat we clubhuizen kunnen sluiten en dat leden niet meer in clubkleding en clubkleuren mogen lopen." Volgens het OM kan alleen een verbod een einde maken aan de cultuur van wetteloosheid.

De officier van justitie zei tijdens de zitting dat het een misverstand is dat de club verder kan gaan door simpelweg een letter of logo te veranderen. De rechter doet op 20 december uitspraak.

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend

Lees meer over:

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie