De Catalanen stemden in een referendum voor afscheiding van Spanje. Catalonië is economisch gezien een sterke regio in Spanje, maar zal het gebied - mocht het zover komen - zijn eigen broek weten op te houden? 

De Catalaanse economie is met een bruto binnenlands product (bbp) van bijna 224 miljard euro goed voor ongeveer een vijfde van het Spaanse bbp. Bovendien is het bbp per hoofd van de bevolking hoger dan gemiddeld in Spanje en liggen de werkloosheidscijfers er lager. En dat terwijl er maar 7,5 miljoen mensen wonen, nagenoeg een zesde van het aantal inwoners van Spanje.

De ligging van Catalonië, aan de zee en naast Frankrijk, heeft het land door de jaren heen een functie als poort naar Europa bezorgd. De regio is dan ook goed voor maar liefst een kwart van de Spaanse export. Bovendien is de industrie in de regio levendig. Er heerst een bruisende chemie- en toerismesector, Nestlé heeft er zijn Spaanse hoofdkantoor gevestigd en autobedrijf Seat produceert er zijn auto's.

Referendum

Tel daar de levendige startupscene in Barcelona bij op en je zou zeggen dat Catalonië best zijn eigen boontjes kan doppen. Op die manier zou het vermogende Catalonië een uitweg vinden van het pompen van miljarden euro's belastinggeld in de Spaanse economie, is het argument van de Catalaanse separatisten.

Bij het onafhankelijkheidsreferendum stemde afgelopen week 90 procent voor afscheiding van Spanje. Al bleek slechts zo'n 42 procent van de Catalanen te hebben gestemd, toch lijkt het signaal duidelijk: hun regio moet zelfstandig worden.

Niet grondwettelijk

Of dit daadwerkelijk zo ver zal komen, is hoogst onzeker. De conservatieve Spaanse regering blijft erop hameren dat het referendum niet grondwettelijk is. Ondanks het Spaanse politiegeweld tijdens het referendum houdt de Europese Unie zich afzijdig. 

Als de unie de Catalaanse strijd zou steunen, kan dat de roep om zelfstandigheid versterken in andere regio's binnen de EU, zoals Schotland en Vlaanderen. Toch blijven de Catalaanse autoriteiten stellen dat de roep van het volk gerespecteerd moet worden.

Europese Unie

Mocht Catalonië daadwerkelijk onafhankelijk worden, dan valt het land daarmee buiten de Europese Unie. Opnieuw lid worden, is een procedure die jaren in beslag kan nemen. Bovendien heeft ieder EU-land, dus ook Spanje, de mogelijkheid om het toetreden van Catalonië te blokkeren.

De verwachting onder analisten is dat Spanje zoiets zeker zal doen. Niet alleen omdat het land tegen de onafhankelijkheid van Catalonië is, maar ook om een duidelijk signaal te geven aan een regio als Baskenland, waar ook nationalistische gevoelens spelen.

Als Catalonië buiten de Europese Unie zal opereren, kan de regio niet meer genieten van de vrijhandel binnen de EU. "Bovendien kunnen ze geen gebruik meer maken van handelsverdragen die Spanje buiten de EU heeft", zegt Rabobank-econoom Maartje Wijffelaars, die als analist onder meer de Spaanse economie in de gaten houdt. 

"Invoer en uitvoer worden dus een stuk duurder. Al is handel voor Catalonië minder belangrijk dan voor Nederland, toch heeft het land zijn handel nodig. De binnenlandse markt is er te klein. Buiten de handelsverdragen vallen, zal dus onherroepelijk slecht zijn voor de Catalaanse economie."

Brexit

Wijffelaars denkt zelfs dat onafhankelijkheid van Catalonië economisch dramatischer is dan de Brexit voor het Verenigd Koninkrijk. Zij sluit zich daarbij aan bij ING-econoom Geoffrey Minne, die eerder deze week in een rapport schreef dat het prijskaartje van de Catalaanse onafhankelijkheid meer nullen zal tellen dan die van de Brexit.

"Het Verenigd Koninkrijk heeft een grotere economie en daarmee een betere onderhandelingspositie bij handelsverdragen", verklaart Wijffelaars. "Bovendien hebben de Britten een grotere binnenlandse markt dan Catalonië. De Catalanen zijn dus meer afhankelijk van handel."

Catalexit

Daarnaast heerst onder analisten de verwachting dat bedrijven bij een zogeheten Catalexit zullen wegtrekken uit de regio. Het beursgenoteerde biofarmabedrijf Oryzon Genomics beet deze week al het spits af, door aan te kondigen zijn hoofdkantoor van Barcelona naar Madrid te verhuizen.

Steven Trypsteen, een econoom die vanuit België voor ING de economie van Spanje bestudeert, voorziet bij zo'n Catalexit een "run van bedrijven uit de Catalaanse zone". "Ik denk dat de meeste multinationals binnen de EU willen blijven. Ze hebben liever voorspelbaarheid dan een zee van onzekerheid."

Wijffelaars zegt dat er ook een vertrek zal komen van financieel dienstverleners, die goed zouden zijn voor zo'n 5 procent van het bbp in Catalonië. "Banken zouden in Catalonië buiten het ECB-gebied vallen, waardoor ze geen aanspraak kunnen maken op de steun van de ECB. Ze zullen daardoor sneller naar Spanje trekken."

16 miljard euro

Catalaanse nationalisten wijzen erop dat hun regio ieder jaar 16 miljard euro meer afstaat aan Spanje dan het gebied binnenkrijgt. Gebruiken ze dat geld om de lokale economie te bevorderen, dan zorgt dat voor een economische impuls, is de gedachte. Wijffelaars stelt dat dit te simpel geredeneerd is: "Ze denken zo een overschot op de balans te creëeren, maar ze gaan ervan uit dat de economie blijft draaien zoals deze doet."

De econoom wijst erop dat kredietbeoordelaars zoals Moody's bij onafhankelijkheid een verlaging van de kredietwaardigheid van Catalonië kunnen doorvoeren. "Een groot deel van de Catalaanse overheidsschuld is in het bezit van Madrid. Drie kwart financieren ze door aanspraak te maken op een liquiditeitsfonds. Het is onlogisch om te denken dat Catalonië geen financiering op de financiële markten hoeft. Maar hoe kunnen ze zelf geld lenen? De rentes zullen hoog uitvallen."

Staatsfinanciën

Als Catalonië zichzelf minder goed kan financieren, heeft dat een negatief effect op de staatsfinanciën. "Dus ook op hoeveel de overheid kan uitgeven", zegt Wijffels. "Dat zal dus een enorme financiële knel geven. Consumenten zullen daarnaast hun bestedingen uitstellen. Ook bedrijven die in de regio blijven - wat overigens een groot deel zal zijn - stellen hun bestedingen puur door onzekerheid uit."

Zitten er economisch dan helemaal geen voordelen aan een afscheiding van het economisch sterke Catalonië? Trypsteen wijst op de volledige controle die Catalonië over de regio zal hebben. "Men kan alle wetten daarbij zelf bepalen, maar het ontbreekt de Catalanen aan een economisch plan."

Hij trekt een parallel met de Brexit, waarbij de Britten de EU besloten te verlaten zonder uitgekristalliseerd financieel plan. "Op de korte en middellange termijn zie ik economisch alleen maar nadelen voor Catalonië. Over een jaar of twintig zal dat nadeel misschien weg zijn gevaagd. Het is daarvoor wel belangrijk dat ze toetreden tot de Europese Unie."

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend