De matige prestaties van Ajax in het nieuwe seizoen leiden tot onrust onder de fans, druk op trainer Marcel Keizer en daarmee ook druk op de clubleiding. Wat deugt er eigenlijk wel en niet aan de manier waarop het kwakkelende Ajax geleid wordt? Twee onafhankelijke specialisten geven antwoord.

"Of de wedstrijd in Friesland voor mij bepalend is? Daarvoor moet je niet bij mij zijn..." De woorden van Keizer zijn vrijdag treffend in aanloop naar het lastige uitduel met sc Heerenveen van zondag. De Ajax-coach staat onder enorme druk in Amsterdam, maar wie beslist eigenlijk over zijn lot als het in het Abe Lenstra mogelijk opnieuw misgaat?

Bizar genoeg is dat onder anderen zijn assistent Dennis Bergkamp, met wie Keizer iedere dag op het trainingsveld van De Toekomst staat. Dat Bergkamp zoveel macht heeft is het resultaat van het zogeheten technisch hart dat zes jaar geleden door Johan Cruijff in het leven werd geroepen. Want de "voetbaljongens" moesten de club gaan runnen, oordeelde de legendarische nummer 14.

In de lijn van die filosofie is Edwin van der Sar nu Ajax' algemeen directeur, maar tegelijkertijd de voorzitter van het technisch hart. Ook Marc Overmars (directeur voetbalzaken) maakt deel uit van het technische platform bij de club die na het verrassend sterke vorige seizoen nu - mede door interne machtsspelletjes - verder afgegleden lijkt dan ooit.

"Dat technisch hart zou eigenlijk helemaal afgeschaft moeten worden", is het harde oordeel van Jaap Koelewijn, hoogleraar corporate finance op de Nyenrode Business Universiteit. "Alle invloeden van goeroes moet je afkappen. Als je directeuren aanstelt, moet je ze ook alle bevoegdheden geven en spelers laten kopen die ze willen."

"Het is een heel circuit van dubbele petten en persoonlijke belangen. Dat loopt fout. Cruijff gedroeg zich destijds een beetje als de godheid die het voor het zeggen had en dat geldt nu eigenlijk ook voor Bergkamp."

Afgefakkeld

Coach Peter Bosz, die vorig seizoen oude tijden deed herleven in Amsterdam met het bereiken van de Europa League-finale, vertrok afgelopen zomer mede doordat hij botste met assistent Bergkamp. Het technisch hart bevindt zich nu in een lastige spagaat doordat het Keizer zelf naar voren schoof als Bosz' opvolger.

Alleen al vanwege dat hoofdpijndossier raadt Koelewijn welk bedrijf dan ook een bestuursstructuur zoals bij Ajax sterk af. Mocht de hoogleraar carte blanche krijgen om de top van de huidige nummer zeven van de Eredivisie helemaal opnieuw in te delen, dan zou hij het radicaal anders doen. Zonder technisch hart dus.

“Bij een 'normaal' bedrijf word je achteraf beoordeeld, maar in de voetbalwereld telt Teletekst-pagina 819”
Chris Woerts

"Ik zou dan van Ajax gewoon een bedrijf maken met een directie en een raad van commissarissen. De aandeelhouders van de club moeten meer invloed hebben, niet de coryfeeën. Daarnaast zou ik zoeken naar een fusiepartner. Ajax heeft tientallen miljoenen op de rekening staan, maar bij buitenlandse clubs zijn dat honderden miljoenen. Ajax wordt afgefakkeld - net als andere Nederlandse clubs overigens."

"Het is gewoon raar dat er oud-spelers op de bepalende posities zitten bij Ajax. Natuurlijk is nostalgie en verbondenheid mooi, maar dit moet je niet willen. Je moet de beste mensen op de beste plek hebben. Mensen als Cruijff en Bergkamp zijn in feite allemaal huurlingen. Sentimenten zijn leuk en aardig, maar niet goed en funest voor een bedrijf."

Allegaartje

Chris Woerts, die in het verleden onder meer directeur was bij Feyenoord, Sunderland en diverse grote bedrijven, heeft net als Koelewijn geen hoge pet op van de structuur binnen Ajax. Ook hij zou voor een andere indeling kiezen als hij het voor het zeggen had en afscheid nemen van het technisch hart.

"Het technisch hart is in feite de directie van Ajax. Dat kan niet de bedoeling zijn bij een bedrijf", zegt de ervaren bestuurder. "Bergkamp is waarschijnlijk een ontzettend aardige jongen en hij mag ook zijn mening geven, maar niet bepalen. Het is ook gek dat de algemeen directeur (Van der Sar, red.) voorzitter van het technisch hart is."

"Vorig seizoen ging het zo goed met Ajax doordat het met Bosz een eigenwijze coach had en dat was frustrerend voor de leden van het technisch hart. Daar botste het. Ik blijf het zeggen: het technisch hart moet gewoon geen stembevoegdheid hebben."

“Dat technisch hart zou eigenlijk helemaal afgeschaft moeten worden”
Jaap Koelewijn

Woerts snapt niet dat er binnen Ajax zoveel partijen zijn die zich met de te varen koers kunnen bemoeien. Zo verschenen er in het recente verleden verhalen in de media dat Overmars op last van de raad van commissarissen - waar overigens 'zwaargewicht' Theo van Duivenbode in augustus uit onvrede vertrok - zijn hand op de knip hield op de transfermarkt, een goedgevulde bankrekening ten spijt.

"Het zou zo moeten zijn: Overmars beheert de kas, gaat naar financieel directeur Jeroen Slop en zegt: ik heb geld nodig voor speler X. Vervolgens wordt er dan in overleg met Van der Sar gestemd, een mededeling gedaan over de uitkomst en Overmars gaat z'n gang. Niet dat oeverloze gelul", aldus Woerts.

Bayern München

De topman vindt dat Ajax een voorbeeld moet nemen aan andere bedrijven in de sport. "Er wordt bij Ajax en andere Nederlandse clubs te veel gepraat en te weinig gedaan. Te veel mensen hebben invloed, dat is nooit slagvaardig en besluitvaardig. Het wordt dan een allegaartje."

Woerts heeft lang genoeg meegelopen in de voetbalwereld om te weten dat het zwalkende Ajax meer dan ooit behoefte heeft aan één bestuurlijke lijn. "Democratie werkt niet in de topsport. Er kan een voorbeeld genomen worden aan eigenlijk iedere andere organisatie, zoals de Amerikaanse NBA en NFL, maar ook een club als Bayern München en veel Engelse clubs. Een klein comité heeft het daar voor het zeggen, er wordt niet gepraat tot sint-juttemis."

"Polderen is prima in de politiek, maar in sport de slechtst denkbare oplossing. Bij een 'normaal' bedrijf word je achteraf beoordeeld, maar in de voetbalwereld telt Teletekst-pagina 819. Doet iemand het niet goed, dan gaat-ie er normaal gesproken uit."

Maar of er op korte termijn op bestuurlijk vlak iets verandert bij Ajax? Volgens Koelewijn is die kans, mede doordat de club beursgenoteerd is, niet heel groot. "Toen ze ooit naar de beurs gingen zei ik al: niet doen. Dit doe je niet als serieuze belegging, dit is een aandeel voor emotie. Dat moet je niet willen."

“Ajax kan een voorbeeld nemen aan de NBA en NFL, maar ook aan Bayern en Engelse clubs”
Chris Woerts

De 73 procent aandelen die de leden van Ajax in handen hebben werkt volgens de hoogleraar niet in het voordeel van een nieuwe revolutie op de burelen van de Johan Cruijff Arena. "In deze constructie hebben zij alle macht. De minderheid heeft eigenlijk geen serieuze invloed", oordeelt hij. "De bestuursraad heeft allerlei rechten, zoals het ontslaan van bestuurders en commissarissen. Dat alles bij elkaar maakt dat dit een hoog gehalte heeft van een structuur die niet in lijn is met hoe het zou moeten zijn."

Elfstedentocht

Gaat er dan helemaal niets goed in de top van Ajax? Dat is volgens Woerts niet helemaal waar. Hij ziet dat de viervoudig winnaar van de Europa Cup I/Champions League zich marketingtechnisch gezien bijvoorbeeld uitstekend profileert.

"Als je kijkt naar het merk Ajax; dat staat ijzersterk. Commercieel gezien gaat het heel goed en ook met de marktontwikkeling en jeugdopleiding gaat het goed. Aan de andere kant: dat is allemaal niet relevant, want het zal de supporters jeuken. Zij willen het beste voetbal zien. Het kapitaal moet op het veld staan."

Koelewijn is het daarmee eens, al is hij pessimistisch over de terugkeer van grote successen bij Ajax. "Als ze de juiste poppetjes op de juiste plaats zetten, kunnen ze op nationaal niveau in rustiger vaarwater komen. Maar de kans dat Ajax Europees weer mee gaat doen zoals in de gouden jaren '70 is even groot als de kans dat er nog een Elfstedentocht komt."

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend