Met Harvey, Irma en Maria hebben we in een maand tijd de verwoesting van drie zware orkanen gezien. Het lijkt alsof het er de afgelopen weken heftiger dan ooit aan toegaat in de Atlantische Oceaan en de Golf van Mexico. Hoe komt dat?

Met Harvey kreeg Texas het eind augustus zwaar te verduren door de aanhoudende regenval. Eerder deze maand verwoestte Irma een deel van het Caribisch gebied, waaronder Sint Maarten. Puerto Rico en Dominica kregen deze week de volle laag van Maria, die nog steeds verder raast. Sinds 5 september is er ook nog Jose, die tot dusver voornamelijk op het water is gebleven en inmiddels ver is afgebogen richting het noordwesten.

"Het is een opvallend orkaanseizoen", zegt klimatoloog Reinier van den Berg van MeteoGroup. "Niet in de eerste plaats vanwege het aantal, maar de orkanen groeien makkelijk tot de vijfde categorie. En dat is zeldzaam. Daar komt nog bij dat de orkanen, op Jose na, over bewoond gebied zijn gegaan. Dan is de impact groter."

Watertemperatuur

De teller staat tot nu toe op vier zware orkanen. Dat zijn stormen vanaf de derde categorie, met windsnelheden vanaf 178 kilometer per uur. Het heftige orkaanseizoen komt niet onverwacht. Het Amerikaanse weerinstituut NOAA verzamelt weerdata en voorspelde begin juni een bovengemiddeld actief orkaanseizoen. In augustus werd de voorspelling aangepast. We konden een nog actiever seizoen verwachten. De voorspelling luidde vijf tot negen orkanen, waarvan twee tot vijf zware orkanen.

NOAA baseerde de voorspelling op twee belangrijke factoren. De eerste is de watertemperatuur, die in de Atlantische Oceaan gemiddeld of bovengemiddeld was bij aanvang van het orkaanseizoen. Een hogere watertemperatuur zorgt voor meer waterdamp in de lucht. Dat kan een orkaan versterken.

Daarnaast zijn de weerfenomenen El Niño en La Niña van belang. De dit seizoen afwezige El Niño veroorzaakt sterke windstromen die het ontstaan van orkanen onderdrukt. La Niña heeft het tegenovergestelde effect, maar is dit jaar zwak.

Rein Haarsma, klimaatdeskundige van het KNMI, vergelijkt deze zogenoemde weerscheringen met het gebruiken van een gasbrander op de camping. "Wat er gebeurt als de wind de vlammetjes uitblaast, dat gebeurt ook met windschering op de oceaan. De orkaanvorming wordt dan uit elkaar geblazen. Dat effect is dit jaar dus beperkt."

Dan hebben we nog niet alle factoren die ten grondslag liggen van een orkaan gehad. "Een orkaan ontstaat uit buiencomplexen en daar zijn er veel van dit jaar. Dat heeft ook te maken met de moessonregens in West-Afrika, die richting het westen drijven", aldus Haarsma.

Sint Maarten

In de gebieden waar de zware orkanen dit jaar ontstonden was de gemiddelde temperatuur ruim een graad hoger dan normaal. Irma, Jose en Maria ontstonden in een gebied waar de oppervlakte van het water rond de 30 graden was. Voor een orkaan is er minstens 27 graden nodig.

De uitzonderlijk hoge temperatuur heeft ervoor gezorgd dat de orkanen een stuk sterker zijn geworden. Iedere graad zorgt voor extra windsnelheden van 15 tot 25 kilometer per uur. Zo kan een storm snel uitgroeien tot orkaan. "Irma, dat Sint Maarten trof, is daar een goed voorbeeld van", zegt Van den Berg. "Die ging van categorie 1 naar 5 binnen 24 uur. Dat was met minder warm water nooit zo snel gegaan."

Haarsma zegt dat het van belang is dat het warme zeewater voldoende diepte heeft. "Bij een diepe laag van warm water, heb je veel brandstof voor de orkaan. Als de orkaan langskomt, wordt het water koeler. Op satellietbeelden zie je dan het spoor van de orkaan in de vorm van koeler water. Dat kan zelfs tot honderd meter diep gaan. De hoeveelheid energie in zo’n orkaan is onwaarschijnlijk."

De recente orkanen hebben het warme water verspreid. De kans dat er daardoor snel een nieuwe zware orkaan ontstaat, is geslonken. Het orkaanseizoen duurt echter tot 1 december. "We krijgen vermoedelijk nog wel een paar stormen, maar die ontstaan waarschijnlijk zuidelijker", zegt Van den Berg.

Klimaatverandering?

Niet zelden worden zware orkanen gelinkt aan klimaatverandering. Zo kreeg een oproep op social media om orkanen te vernoemen naar bekende klimaatsceptici veel bijval. Maar klimatologen worstelen met de vraag welke invloed klimaatverandering op orkanen heeft.

"De oceaan wordt warmer, daar is iedereen het over eens", zegt Van den Berg. "Maar orkanen hebben meer factoren nodig om te ontstaan en die zijn lastiger aan te tonen. Zo zijn er wetenschappers die stellen dat een warmere aarde leidt tot drogere lucht. Orkanen gedijen niet goed bij droge lucht."

Warmer zeewater betekent niet direct kans op meer orkanen. Weerfenomenen als El Niño en La Niña hebben grote invloed en zijn door hun grilligheid zeer moeilijk te voorspellen.

Haarsma van het KNMI wijst erop dat de huidige computermodellen er juist op wijzen dat het aantal orkanen zal afnemen. "Dat komt door een stabielere atmosfeer, waardoor de buiencomplexen die ten grondslag liggen aan orkanen zich minder goed kunnen ontwikkelen. De lat van orkanen gaat omhoog. Dat betekent minder orkanen in totaal, maar meer zware orkanen in de vijfde categorie zoals Irma en Maria."

Of dat een reden is om in de toekomst een zesde categorie toe te voegen aan het meetsysteem? "Dat voegt niet veel toe", zegt Van den Berg. "De vijfde categorie is al zo desastreus dat alles moet worden geëvacueerd. Dat zou met een extra categorie niet anders zijn. Het is meer een leidraad voor overheden over hoe te handelen."

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend