Overheid krijgt geen vat op buitenlandse geldstromen naar moskeeën

Moskeeën in Nederland ontvangen financiële steun vanuit Golfstaten. De overheid vreest buitenlandse invloed in deze instellingen en wil dit soort geldstromen graag beter in kaart brengen, maar dat is geen eenvoudige opgave.

NRC meldde dinsdag dat achttien islamitische organisaties in Nederland de afgelopen jaren financieel zijn ondersteund door liefdadigheidsinstellingen uit Koeweit. Dat baseert de krant op basis van een vertrouwelijk document dat het ministerie van Buitenlandse Zaken recent heeft ontvangen van het Golfland. De omvang van deze financiering bedraagt zo'n 10 miljoen euro. 

Tot voor kort was de overheid formeel niet op de hoogte van deze geldstromen vanuit Koeweit naar Nederlandse islamitische organisaties. De Tweede Kamer is in de zomer op de hoogte gesteld van de informatie en Nederlandse inlichtingendiensten doen nu onderzoek naar de geldstromen.

De bevestiging van financiering vanuit een Golfstaat komt niet als een verrassing. Vorig jaar bleek een salafistische organisatie een schoolpand in Rotterdam te hebben gekocht met geld uit Qatar. De geldschieter werd in het verleden in verband gebracht met het financieren van terrorisme.

Een ander voorbeeld komt uit Utrecht. Vorig jaar schreef het AD dat een salafistische moskee geld had ontvangen via een instelling uit Koeweit, die in verband is gebracht met Al-Qaeda. De alFitrah-moskee ontkende de banden, maar deze week bleek uit het overzicht dat Koeweit stuurde aan Nederland, dat deze financiering wel degelijk heeft plaatsgevonden.

Het zijn twee situaties waarin de geldstroom vanuit Golflanden naar Nederland duidelijk wordt. Landen als Qatar en Saudi-Arabië gebruiken hun oliegeld om hun versie van de islam te verspreiden. De voorbeelden uit Rotterdam en Utrecht zijn mogelijk het topje van de ijsberg.

Invloed kopen

De overheid wil graag zicht krijgen op buitenlandse geldstromen naar moskeeën in Nederland. De vrees bestaat dat organisaties met deze geldstromen invloed kopen in Nederland. Volgens NRC bepalen bijvoorbeeld de financiers welke predikers de toon voeren in de moskee. Zo zouden ultraconservatieve islamitische stromingen vanuit de Golfstaten kunnen leiden tot radicalisering in Nederland. Daarom is het voor de overheid belangrijk om de geldstromen op z'n minst goed in kaart te brengen.

Dat blijkt een lastige opgave. In opdracht van het kabinet deed adviesbureau Rand een poging om de geldstromen onder de loep te nemen. Dat bleek niet te doen, zo luidde de uitkomst van het onderzoek in 2015 tot grote teleurstelling van de Kamer. Moskeeën zijn weinig transparant en het ministerie van Buitenlandse Zaken bleek niet bereid om volledige openheid te geven aan Rand. 

"Het is onwenselijk dat het gedachtegoed van fundamentalistische stromingen wordt verspreid via moskeeën in Nederland", zegt SP-Kamerlid Sadet Karabulut. 

"Gebedshuizen in Nederland zouden ontmoetingsplaatsen moeten zijn van gelovigen in lokale gemeenschappen. Niet onder invloed van verre landen met andere waarden. Toch concludeert zij ook: "Wie betaalt, bepaalt in veel gevallen." En daarom zou de financiering volgens haar "volledig transparant moeten zijn".  

AIVD

Minister Asscher schreef vorige week dat sinds enkele jaren Saudi-Arabië (2010) en Koeweit (2013) via hun ambassades zo nu en dan informatie geven over financieringsverzoeken van religieuze instellingen in Nederland. 

Deze informatie wordt in de meeste gevallen gedeeld met de AIVD. De gegevens geven geen compleet beeld van alle voornemens tot financiering vanuit de twee Golfstaten, omdat je er niet van kunt uitgaan dat de landen ieder verzoek delen. In de meeste gevallen bevat het enkel de naam van de instelling die om geld heeft gevraagd.

De landen zijn de informatie gaan delen uit eigen beweging. Dat is een bijkomstigheid van de scherpere controle op terrorismefinanciering en Golfstaten weten ook dat het niet in hun belang is als er zorgen zijn over terrorismefinanciering vanuit hun land. Nederland hoopt met meer Golflanden afspraken te kunnnen maken zodat de transparantie rond de geldstromen verbetert.

Problematisch gedrag

Koeweit informeert tegenwoordig bij Buitenlandse Zaken als er vanuit dat land plannen zijn voor de financiering van een moskee. Het ministerie laat het land dan weten of een geldstroom naar zo'n moskee gewenst is.

Die reactie van Nederland wordt deels gebaseerd op verschillende criteria die in 2016 zijn opgesteld in de beleidsnota 'Normatief kader problematisch gedrag'. Aan de hand van dit document moet de overheid makkelijker kunnen beoordelen of het gedrag van een religieuze instelling buiten de perken is.

In het document staat dat het kabinet niet tegen buitenlandse financiering is. Het wordt echter wel problematisch als met de financiering invloed wordt verworven die problematische 'gedragingen' met zich meebrengt. Daarbij worden onder meer het afwijzen van de democratie als staatsvorm, het aanzetten en oproepen tot haat en het ongelijk behandelen van mannen en vrouwen als dergelijke gedragingen genoemd.

Getouwtrek

Als Golfstaten informeren over de financiering van een Nederlandse instelling, dan kijkt de overheid of die organisatie zich schuldig maakt aan een van de gedragingen in de nota. Als dat het geval is, dan adviseert Nederland om de financiering tegen te houden. Dat leidt soms tot diplomatiek getouwtrek, omdat de Nederlandse gedragsnormen niet altijd overeenkomen met die uit de Golfstaten.

Ook als Golflanden informatie delen, dan is het alsnog moeilijk om zicht te krijgen op deze financieringen. De informatie wordt sporadisch gedeeld en men weet niet of alle gegevens worden doorgespeeld. Een andere optie is de financiering van de andere kant proberen te achterhalen.

"Moskeeën die in beeld zijn omdat ze een bron voor radicalisering vormen, moeten gedwongen inzage geven in hoe ze gefinancieerd worden", schrijft VVD-Kamerlid Ockje Tellegen. SP'er Karabulut wil ook meer transparantie van religieuze instellingen. "Zij moeten zich onder de huidige omstandigheden afvragen: Willen wij wel gefinancieerd worden door Golfstaten?"

Verbod

Omdat de geldstromen zo moeilijk in kaart te brengen zijn, klinkt bij verschillende partijen de roep om een algeheel verbod van financiering van moskeeën vanuit Golfstaten.

Minister Asscher heeft echter herhaaldelijk gezegd dat die optie vanwege de vrijheid op godsdienst niet aan de orde is. "Geloofsgemeenschappen hebben de vrijheid om financiering aan te trekken vanuit binnen- of buitenland", schreef hij vorige week. "Het kabinet verkent de mogelijkheden om ongewenste buitenlandse financiering via wetgeving in te perken."

Aanpassing van de wetgeving om zo instellingen te dwingen inzage te geven in hun financiën, lijkt de enige optie om ongewenste geldstromen tegen te gaan. Tot die tijd blijft het niet te doen om volledige inzage te krijgen en kan het vaker gebeuren dat Nederlandse instellingen geld ontvangen uit dubieuze bronnen.

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend

Lees meer over:

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie