Saskia Belleman: 'Van gewone man tot vreselijke daad. Dat fascineert me'

In een reeks zomerinterviews spreekt NU.nl met personen over hun werk in het afgelopen half jaar. Deze week: Rechtbankverslaggever van de Telegraaf Saskia Belleman over 'normale mensen' en het omarmen van Twitter.  

Wie rechtszaken volgt kan niet meer om haar heen. Van het Passageproces en de kwestie-Holleeder tot de zaak tegen PVV-leider Geert Wilders, Belleman is overal bij.

En daarbij doet ze niet alleen voor haar krant verslag, ook zorgt ze ervoor dat twitteraars niks hoeven te missen. Door haar kunde om in begrijpelijke taal het verloop van een zitting te beschrijven is ze onlosmakelijk verbonden aan het Nederlandse rechtssysteem.

Voordat een zitting begint is het dan ook vaak eerst bekenden begroeten. Advocaten, bodes, rechtbanktekenaars, collega's. Iedereen kent haar wel van gezicht. De buitenwereld kent haar door haar optredens in praatprogramma's en van haar verslaggeving via Twitter. Bijna 50.000 volgers heeft ze. 

Toch overvalt een interview-verzoek haar een beetje. "Praten over mezelf in plaats van over rechtszaken voelt vreemd" schrijft ze in een mail als ze gevraagd wordt om over haar werk te vertellen. Als ze aanschuift in een café in Amsterdam moet ze toch een beetje lachen dat ze aan de andere kant van de tafel zit.

"Het voelt nog steeds een beetje onwennig. Er is het laatste jaar een omslag gekomen. Ik was altijd degene die de interviews deed, nu ben ik zelf degene die geïnterviewd wordt."

Heb je een idee waar die omslag vandaan komt?

"Ik denk dat het te maken heeft met het feit dat ik regelmatig ook bij praatprogramma’s aanschuif. Bij Jinek en Pauw, dan krijg je een bekender hoofd. Maar op zich is het natuurlijk maf. Ik ben ook maar gewoon een verslaggever, net als jij. Dat is toch raar dat jij opeens diegene wordt die geïnterviewd wordt, toch?

Wat ik wel zie is dat Twitter een hele hoop doet. En dat er vrij veel mensen zijn die mij volgen en die dat dus kennelijk interessant vinden. Vroeger had je een rondreizend circus van verslaggevers die gewoon hun werk deden. Nu heb je sociale media erbij gekregen en dat maakt het anders."

Je hebt het over vroeger, maar wanneer begon jouw carrière als rechtbankverslaggever?

"Mijn eerste grote zaak was het eerste proces tegen Geert Wilders (in 2010, draaide om uitbrengen Fitna red.), maar ik ben iets eerder begonnen als rechtbankverslaggever. Daarvoor heb ik heel vaak bij rechtszaken gezeten, heel vaak zelfs, maar dat was als algemeen verslaggever. Toen deed ik het er een beetje bij. 

Voor die tijd ben ik heel lang chef nieuwsdienst geweest bij de Telegraaf en het ANP. Dat had alles te maken met mijn privéleven. Ik kreeg een dochter en ik wilde regelmaat in mijn leven. Na een aantal jaar kreeg ik het toenemende gevoel: Waarom heb ik eigenlijk de journalistiek gekozen? Nou, niet om aan zo'n nieuwsdesk te zitten. Het is interessant en je leert er best wel veel van, maar het leukste is natuurlijk buiten spelen."

Dus niet aansturen, maar er zijn waar het nieuws plaatsvindt?

"Ja, dat had ik heel vaak. Dat ik collega's aanstuurde en dan kwamen ze terug met verhalen waarvan ik dacht oeh, dat zou ik toch anders gedaan hebben. Of, dat had ik zelf willen schrijven. En als je steeds meer dat gevoel krijgt, dan moet je dat gewoon doen."

Wat is dan kenmerkend voor jouw manier van werken? Hoe doe jij het anders? 

"Ik ben altijd heel erg van de sfeer. Ik wil beschrijven hoe iemand erbij zit. Dus niet alleen maar opschrijven wat er gebeurt in zo’n zaal. Het probleem is natuurlijk dat je in de praktijk tegen maximum lengtes (van hoe lang een artikel kan zijn, red.) aanloopt. Dus dan krijg je te horen van de redactie dat je tachtig regels mag schrijven. Nou, daar doe je niet zo veel sfeer in hoor. Dan blijft het gewoon tot het noodzakelijke beperkt. Maar daar is Twitter natuurlijk fantastisch voor, daar zit geen limiet aan."

Je bent dus geen journalist die een primeur najaagt?

"Nou, alles komt gelijk online dus je hebt geen scoops meer. Aan de andere kant, het is toch web first nu. Het moment dat je het kán melden, moet je het gewoon melden. Dat was in het begin wel even wennen, want ik was natuurlijk nog heel erg van de dode bomen (de papieren krant, red.). 

Dat is ook de reden dat ik ben gaan twitteren, omdat ik bij die zaak Wilders dacht: Okay, hier zit dus iedereen, binnen- en buitenlandse media. Wat kan ik hier de volgende dag in de krant in godesnaam nog aan toevoegen? Niks toch? Dus het enige waar ik voor kan zorgen is dat mijn werkgever als een van de eerste kan melden wat er uit zo'n zitting komt. 

Maar dat je daar Twitter voor kon inzetten realiseerde ik mij pas toen een collega mij daarop wees. En toen dacht ik ja, waarom ook niet? Ik ga gewoon rechtstreeks verslag doen en ik zie wel of dat aanslaat. Mijn idee was toen nog: Ik doe het voor de website. Het loopt gewoon mee dus het is een soort liveblog. En dat bleek enorm aan te slaan. Ik kreeg vanaf de redactie allemaal appjes met: Ga zo door, je krijgt er honderden volgers per minuuut bij."

En toen dacht je, ik ga al die twitteraars ook antwoord geven op hun vragen?

"Nou, in het begin niet hoor. Toen moest ik zo verschrikkelijk wennen. Want je moet luisteren en notities maken. Het is immers veel handiger om aan de hand van mijn notities een verslag voor de krant te maken dan aan de hand van tweets, want dan zit je je een ongeluk te scrollen.

In het begin had ik daar mijn handen vol aan. Dan heb je echt geen tijd voor iets anders. Dus ik kreeg wel eens het verwijt: Je bent alleen maar een zender. Toen dacht ik: Oh, nou, ok. Misschien moet ik ook maar eens reageren of antwoord geven en dat bleek aan te slaan."

Je wil die mensen graag uitleggen hoe een oordeel tot stand komt?

"Ja, als een verdachte in de zaal overduidelijk een stoornis heeft of überhaupt niet weet waar hij mee bezig is geweest, dan wil ik dat vertellen. Wij leven in een beschaafd land en stoppen zieke mensen niet in de gevangenis. Die mensen hebben behandeling nodig of kunnen niet verantwoordelijk worden gehouden voor hun daden.

Er zijn veel vooroordelen dat er te soft wordt gestraft. Dat klopt niet. Er wordt in Nederland verhoudingsgewijs streng gestraft vergeleken bij de rest van Europa. Ik zit trouwens heel vaak bij rechtszaken waar in het verdachtenbankje geen crimineel zit, maar iemand bij wie in het leven alles heeft tegengezeten.

Dat zijn mensen die ter wereld komen in een gezin waar armoede heerst, waar mishandeling plaatsvindt, die uit huis worden geplaatst. Vind je het dan gek dat er dan wat misgaat in de ontwikkeling en dat die mensen in staat zijn tot vreselijke dingen. Ik snap dat wel."

Willem Holleeder heeft ook een moeilijke jeugd gehad. Heb je dan ook hetzelfde gevoel?

"Nou, Astrid Holleeder komt uit hetzelfde nest. Die is niet zo geworden. We moeten nog afwachten of er bij Willem Holleeder een persoonlijkheidsstoornis wordt geconstateerd en hij dus misschien verminderd toerekeningsvatbaar is. Maar bij hem zie ik toch wel knalharde afwegingen om iemand om zeep te helpen. Soms om niks. De bewijzen moeten allemaal nog geleverd worden, maar hij is toch van een andere orde dan de gemiddelde verdachte die ik in de verdachtenbank zie zitten."

Kijk je wel uit naar het Holleeder-proces?

"Ja, toch wel. Ik wil gewoon weten wat er zich heeft afgespeeld. Of we het helemaal te weten gaan komen weet ik niet, maar ik ben razend benieuwd naar het bewijs dat het Openbaar Ministerie heeft kunnen vinden. Zijn zussen hebben natuurlijk aardig belastende verklaringen afgelegd over hem. Daar hebben wij nog maar een snipper van gehoord. 

En zijn eigen verhaal. Ik wil wel eens weten wat hij er allemaal over te zeggen heeft. Dit is toch de man waar het om draait en nu zit hij daar in de verdachtenbank."

Gaat jouw voorkeur dan uit naar zo'n grote zaak, of juist naar zaken waarbij dat persoonlijke aspect bij een verdachte belangrijk is?

"Ik heb niet een duidelijke voorkeur. De nieuwswaarde geeft de doorslag. Ik werk natuurlijk wel voor de krant."

Maar wat trekt je aan?

"Vooral het hele psychologische aspect. Je ziet dat ook wel bij de Dino Soerels (hoofdrolspeler in het Passageproces, red.) en Holleeders, maar in toch iets mindere mate. Maar vooral door de zaken waar volstrekt 'normale mensen' komen tot een vreselijke daad. Die fascineren me. 

Dan wil ik weten: Hoe kan dat nou? En waarom hij wel en ik niet? Misschien ben ik er ook wel toe in staat. Ik denk dat iedereen een grens heeft. De een smijt met servies en slaat met deuren en de ander pakt een honkbalknuppel en slaat zijn vrouw dood. Ik zit soms met een brok in mijn keel naar een verdachte, maar ook naar slachtoffers te kijken. Er vloeien wat tranen hoor, in rechtszalen."

Heb jij ook wel eens gehad: Oh, dat zou ik ook hebben gedaan?

"Nou, ik heb ook wel eens dingen gehoord waarvan ik laaiend kwaad werd en mezelf toe moest spreken. Gas terug, even tot rust komen. Ik kan me wel voorstellen dat je tot een bepaald punt wordt gedreven dat je tot een bepaalde daad komt.

Ik heb laatst het voorwoord geschreven van een boek over vrouwen met een bepaalde stoornis. Als je dat leest, begrijp je soms beter dat mensen tot een bepaalde daad komen. Het komt niet altijd aan bod tijdens zittingen in rechtbanken. Rechters wegen persoonlijke omstandigheden wel mee, maar bespreken die maar heel summier, bijvoorbeeld om privacy-redenen. Het kan heel belangrijk zijn voor het begrip van het vonnis, én voor de verdachte."

Nou ben je ook moeder, lukt het wel om je werk en privé goed te scheiden?

"Ja, al zal mijn dochter daar soms anders over denken. Ik denk wel dat ik het goed kan scheiden, ik betrek het niet gelijk op mijzelf en mijn kind. Wat ik wel een paar keer heb gedaan toen die zaken zo opkwamen over die webcampedo's die zich voordeden als jonge jongens of een jong meisje en kinderen in de val lokten om zich uit te kleden of seksuele handelingen te verrichten voor de webcam. Daar heb ik het wel met haar over gehad, maar toen kreeg ik gelijk het antwoord: jaaa hoor, mam (lachend).

Kijk, ik maak de uitzondering mee. Ik kan wel door mijn werk gaan denken: Dit kan ook nog gebeuren met mijn kind, maar dan word je gek. Wat wel helpt is dat ik het meerdere keren opschrijf voor een artikel op de website of in de krant. Dat werkt als een uitlaatklep. En ik praat erover met mijn echtgenoot en collega's. Ik lig er in ieder geval niet wakker van."

Dus voorlopig nog geen einde aan jouw verslaggeving op Twitter?

"Nou, ik hoop het niet, maar je weet het natuurlijk nooit. Als ik mag kiezen blijf ik dit voorlopig nog doen. Ik ben nog lang niet klaar en heb er genoeg energie voor."

Lees meer over:

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie