De afloop van Wie is de Mol? was vorig seizoen door een makkelijke hint al na twee afleveringen bekend. Zaterdag begint een nieuwe reeks en daarmee ook de revanche van de makers. NU.nl vroeg oud-deelnemers en een medewerker hoe zwaar het daadwerkelijk gaat worden en waar de kijkers op moeten letten.

Het is 9 januari 2016 als de tweede episode van seizoen zestien wordt uitgezonden. De aflevering draagt de titel Het laatste woord, letterlijk. Oplettende kijkers zetten de letters van de laatste woorden uit de slotfragmenten op een rij en komen uit bij de naam Klaas. Vanaf dat moment is het duidelijk: Klaas van Kruistum is de mol.

Regisseur Rick McCullough beschouwt de hint als 'grootste blunder' in zijn carrière. In een interview met het AD laat hij weten dat hij aan zijn eigen ontslag dacht. Zo ver komt het uiteindelijk niet. "Ik wil door, ook als een revanche op mezelf", zegt hij tegen de krant.

Als het zeventiende seizoen zaterdag begint, staan zowel winnaar als mol al vast. De kijker krijgt echter tien afleveringen de kans om te bepalen wie het streven zoveel mogelijk geld te verdienen opzettelijk verstoort en dus de mol is. Dat wil zeggen, als het goed is.

'Onverklaarbare zaken'

De makers hebben reeds aangekondigd dat de opzet van het programma is veranderd. "Het spel is gelaagd en er gebeuren, ook voor de kijker, onverklaarbare zaken", zegt presentator Art Rooijakkers in een interview met De Telegraaf eind 2016.

“Als je als kijker het gevoel krijgt door de montage misleid te worden, dan hebben wij een afslag gemist”
Woordvoerster Wie is de Mol?

'Onverklaarbare zaken', dat kan van alles betekenen. Een montage die een zoektocht onmogelijk maakt, hints die de kijker bewust op het verkeerde been zetten? Hoe dan ook, de makers zijn in toorn ontstoken en zullen zowel kijkers als ook fanatieke fans (de zogeheten molloten) dit seizoen tot wanhoop drijven.

"Welnee", zegt woordvoerster Dayna Gosselaar. "Als je als kijker het gevoel krijgt door de montage misleid te worden, dan hebben wij een afslag gemist. Dat zal nooit de intentie worden. Het moet te volgen zijn voor iedereen."

Rik van de Westelaken, winnaar van seizoen vijftien en ex-presentator van het gelieerde programma Moltalk, voorspelt dat de kijker het zichzelf moeilijk gaat maken. "Toen ik meespeelde, dachten veel mensen dat ik de mol was. Er ontstonden theorieën die ik niet voor mogelijk hield. Mensen zien wat ze willen zien. Dat gaat ook dit keer gebeuren. Ik weet dat de makers ieder jaar achteroverslaan van theorieën die wel lijken te kloppen, maar helemaal niet op die manier door de regie zijn ingestoken."

Cécile Narinx, deelneemster afgelopen seizoen, erkent dat de molloten aan een halve aanwijzing genoeg hebben, maar dat het merendeel van de kijkers echt zijn best moet doen om erachter te komen wie de mol is.

"De makers weten dondersgoed hoe slim de kijkers zijn, daarom word je als deelnemer goed begeleid. Zo moet je bijvoorbeeld sociale media blijven gebruiken als de opnames bezig zijn, zodat mensen niet doorhebben dat je in het buitenland zit. Toch zijn er dan slimmeriken die er nog steeds achter komen. Het is een spelletje tussen makers en molloten. Maar de meeste kijkers hebben hints als koeien zo groot nodig willen ze het zien."

Passieve kijkers

Het is dus een beetje dubbel. De programmamakers moeten verschillende soorten kijkers boeien. Maar zou het niet fijn zijn als die dit keer allemaal op de bank onderuitzakken en zich wat passiever opstellen?

"Ik denk dat de makers het juist heerlijk vinden als kijkers zich inspannen", antwoordt Rik van de Westelaken, de winnaar in 2015. "Ze zijn blij met de vaste fanschare, maar via het internet liggen sommige aanwijzingen zó op straat. Ze zullen dit seizoen nog voorzichtiger zijn met het geven van hints."

"Maar als je er als kijker zo veel tijd in stopt", vindt Narinx, "mag je het van mij ook wel weten".

Woordvoerster Gosselaar is het daarmee eens. "De lol van het programma bestaat voor een groot deel natuurlijk uit de molloten die bijna elke schaduw analyseren. Zij maken het programma succesvol. Het is voor ons dan ook belangrijk dat ze genoeg voer krijgen om te speculeren. Maar het is erg lastig, je mag het ze niet te makkelijk en niet te moeilijk maken."

"Natuurlijk baalden we toen ze het vorig seizoen zo snel doorhadden", vervolgt Gosselaar. "Misschien lag het er wel te dik bovenop. Maar uit de commotie die toen ontstond spreekt ook veel waardering voor het programma."

'Grootste vijand'

Kijkers en molloten mogen dus ook dit seizoen weer alles uit de kast halen om de mol te vinden. Helemaal gerust zijn de makers er echter niet op. "Sociale media zijn onze grootste vijand, omdat daarmee zoveel informatie vrijkomt. Wat we leuk vinden aan de echte fans is dat ze hun bevindingen voorzichtig delen. Daarmee wordt het kijkplezier van een ander niet verpest. We beseffen natuurlijk dat dit een grijs gebied is waar wij niks over te zeggen hebben."

“Als mol moet je goed kunnen liegen, maar vooral geen last hebben van je geweten”
Rik van de Westelaken

Ga op jacht, maar hang je vondsten niet aan de grote klok. Een geheimhouding tussen de kijkers en deelnemers verenigt. Maar aan welke eigenschappen kan de gemiddelde kijker de mol herkennen? Een goede vraag om aan een oude mol te stellen. Volgens Kees Tol, die de rol in seizoen dertien op zich nam, kun je vooraf niet bepalen hoe de mol zich zal gedragen.

"De een kiest ervoor weken lang een toneelstuk op te voeren, de ander houdt het dicht bij zichzelf en gaat met een dubbele agenda te werk of wordt heel slijmerig."

Van de Westelaken: "Als mol moet je goed kunnen liegen, maar vooral geen last hebben van je geweten. Je gaat met mensen op pad en krijgt een vriendschappelijke band. Je maakt heftige dingen mee, maar de mol moet gewetenloos zijn en zich niks aantrekken van andermans emoties."

“Misschien moet je als mol gewoon dicht bij jezelf blijven. ”
Dennis Weening

Tol bevestigt: "Als je dat niet kunt, moet je geen mol zijn. Op een gegeven moment raakte ik bevriend met Daniël Boissevain en Zarayda Groenhart. Toch heb ik ze er allebei keihard uitgespeeld. Ewout Genemans was de enige die ik kende voordat we vertrokken en die was ook de eerste die ik wegstuurde."

'Jezelf blijven'

Oud-mol Dennis Weening werd ooit verkozen tot Beste Mol. Kan hij ons dan de gouden tip geven?

"Dat is heel moeilijk, iedere mol speelt met zijn eigen tactiek. Misschien moet je als mol gewoon dicht bij jezelf blijven. Dat vond ik een goede truc. Daardoor gingen mensen echt geloven dat ik een beetje dom en onnozel was. Dat ik dingen verpestte, maar zonder opzet. Sommige dingen gaan echter ook gewoon écht mis. Daar kan de mol niks aan doen, maar daardoor zie je soms de bomen door de bomen het bos niet meer."

Maar Weening wil nog iets anders onder de aandacht brengen: "Ik weet niet of dit in het nieuwe seizoen ook het geval is, maar eigenlijk moet je als mol de allereerste proef al saboteren. Zo laat je direct zien dat je er bent. Ik zag dat vorig seizoen ook bij Klaas gebeuren en dat bleek uiteindelijk juist te zijn. Al heb ik het al die jaren vaker mis dan goed gehad."

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend