Zaterdagavond is de finale van Wie is de Mol? uitgezonden. Klaas van Kruistum is de mol, iets wat voor veel kijkers al sinds de tweede aflevering duidelijk is. Maar is dat eigenlijk erg? NU.nl sprak vijf experts die het programma voor de grootste landelijke kranten samenvatten en duiden.

Op 9 januari was de tweede aflevering van Wie is de Mol? te zien. De episode draagt de titel Het laatste woord, letterlijk.

Tijdens deze aflevering krijgen de kandidaten tips van oud-Mollen. Een oplettende kijker registreert de laatste woorden van die adviezen (oordeel, molboek, legenda, contra en focus) en komt er achter dat hun laatste letters het woord Klaas vormen. Het laatste woord, letterlijk: Klaas van Kruistum is de Mol.

Video: Is Klaas de Mol?

Het programma

In Wie is de Mol? moeten deelnemers opdrachten uitvoeren, raadsels oplossen en zoveel mogelijk geld in de kas zien te spelen. Een van de deelnemers is echter 'de Mol' en saboteert de gezamenlijke inspanningen. De kandidaten moeten constant in kaart brengen wie volgens hen de Mol is en worden aan het einde van iedere aflevering aan een test onderworpen. Degene met de meeste fouten vliegt eruit.

De kijker kan zich op dezelfde zoektocht begeven, maar is grotendeels aangewezen op de montage. Met andere woorden: het publiek krijgt te zien wat de makers willen laten zien. Met die wetenschap is het opmerkelijk te noemen dat Van Kruistum zich in de volgende zeven afleveringen niet meer uit de positie van hoofdverdachte heeft kunnen manoeuvreren.

“Ik had eigenlijk gehoopt dat dit seizoen wat moeilijker zou worden.”
Martine de Jong, de Volkskrant

Verkeerde been

Dit kan twee dingen betekenen: Van Kruistum is de mol óf de kijkers zijn heel opzichtig op het verkeerde been gezet. Beide uitkomsten zullen een groot deel van de trouwe kijkers niet bijzonder bevallen.

"Het is leuk als je er zelf achter kunt komen wie de Mol is, maar dat hoeft niet al in aflevering twee te gebeuren", zegt Martine de Jong, die het programma voor de Volkskrant volgt en uiteenzet. "Ik had eigenlijk gehoopt dat dit seizoen wat moeilijker zou worden."

Het lijkt De Jong echter onwaarschijnlijk dat kijkers expres op het verkeerde been zijn gezet. "Dat is mogelijk nog stommer, dat moet je niet doen. Dan werp je geen rookgordijn op, maar zet je gewoon een open haard neer. Dan lieg je gewoon."

Rob van Leeuwen, Wie is de Mol?-volger voor Het Parool, zou het een bijna een "te grote verrassing" vinden als blijkt dat Van Kruistem niet de Mol is. "In dat geval is het wel gek dat al die aandacht naar hem uitging."

Jasper Piersma, eveneens recapper voor Het Parool, is het met zijn collega eens. "Het zou bizar zijn als hij het niet is. Maar als Klaas het is, was het toch wel een slap seizoen. Hij hield zich aanvankelijk een beetje op de vlakte, maar zelfs na die aanwijzing met die letters werd het steeds duidelijker dat we op hem moesten letten."

Geen uitgemaakte zaak

Fleur Reijngoudt vat de afleveringen van het programma voor het AD samen. Volgens haar was het aanvankelijk helemaal geen uitgemaakte zaak dat Van Kruistum de saboteur zou zijn. "Het raadsel met de letters bracht mij bij een andere deelnemer. En als ik de afleveringen zie, heb ik niet het gevoel dat er veel in de richting van Klaas wijst."

Toch is ook zij gaandeweg overtuigd geraakt: "Ik ben nu bezig met mijn slotpleidooi en leg alle cijfers en feiten op een rijtje. Ik neig nu ook wel naar Klaas, net als iedereen. Maar ik ga dat wel onderwerpen aan een grondige analyse."

“Dit heeft de pret bij een grote groep kijkers wel een beetje gedempt.”
Peter Zantingh, NRC

Gedempte pret

"Je wilt natuurlijk altijd zo snel mogelijk weten wie de Mol is", zegt Peter Zantingh van NRC. "Maar dit heeft de pret bij een grote groep kijkers wel een beetje gedempt. Het was niet het beste seizoen."

Zantingh hoopte dat zijn ongelijk zou worden bewezen in de volgende afleveringen, "maar we werden er bijna met de week zekerder van dat Klaas de Mol is".

Toch vindt Zantingh dat de makers voldoende middelen hebben om van alle kandidaten een potentiële mol te maken.

"Als er nog vier kandidaten over zijn, hebben de makers als doel alle vier kandidaten voor een kwart verdacht te maken. Ik denk dat ze constant met een balans bezig zijn en als ze zien dat de meter in één richting doorslaat, kunnen ze dat iets bijstellen met behulp van de montage."

Slimme kijker

Maar Zantingh beseft ook dat dit soort middelen maar beperkt werken: "De kijker wordt niet meer door de montage verleid. Een paar jaar geleden dachten mensen nog: 'Hee, ik hoor een spannend muziekje, nu moet ik opletten.' Nu denkt hij: 'ja, ze willen dat ik dit verdacht vind.' De kijker is slimmer geworden."

Wie is de Mol? wordt ondersteund door uiteenlopende online platformen. Het programma heeft een eigen interactieve website en wordt besproken op talloze fora en blogs. Ditzelfde internet vormt echter ook een steeds grotere bedreiging voor het programma.

"Het wordt met het jaar moeilijker om de Mol verborgen te houden", meent Zantingh.

"Tien jaar geleden deelden mensen de hints niet zo massaal op sociale media, had je geen televisies met tien miljoen pixels waar je op kunt inzoomen en niet zoveel blogs waar mensen bijhouden wanneer een kandidaat zijn Twitter-account weer in gebruik neemt, zodat je kunt zien hoe lang hij of zij met het programma op reis was."

"Jaren terug bleef  je met de uitkomst van het raadsel uit aflevering twee gewoon zitten. Dat kon je moeilijk wereldkundig maken", zegt Martine de Jong. "Nu zet je het online en binnen korte tijd heeft iedereen het gelezen."

“Door de verplaatsing van het programma van de donderdag- naar de zaterdagavond is het misschien meer een familieprogramma geworden.”
Jasper Piersma, Het Parool

Zaterdagavond

Jasper Piersma denkt dat de programmamakers heus wel snappen dat internet een open en dynamische informatiestroom herbergt, maar ziet hierin niet de hoofdoorzaak voor de vermeende ontdekking van de Mol. Hij houdt het voor mogelijk dat dit seizoen bewust wat eenvoudiger te ontsleutelen was.

"Door de verplaatsing van het programma van de donderdag-  naar de zaterdagavond is het misschien meer een familieprogramma geworden, waar ook meer kinderen naar zijn gaan kijken. Dit seizoen zou een introductie kunnen zijn voor mensen die niet zo fanatiek zijn, maar af en toe een aflevering kijken."

Hoewel het gros van de kijkers na aflevering twee al door lijkt te hebben wie de Mol is, blijft het programma gemiddeld 2,4 miljoen kijkers trekken.

"Heel veel mensen geloven die duidelijke hints niet en blijven doorzoeken naar de Mol. Dat is een compliment voor de makers", vervolgt Zantingh.

 "Zelfs als er letterlijk wordt uitgespeld wie de Mol is, blijven veel mensen stellig beweren dat het niet zo is en blijven ze op zoek gaan. Dat vind ik zo gaaf aan het programma", zegt de Jong.

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend