Dinsdag, 'Super Tuesday', is een belangrijke dag in de Amerikaanse voorverkiezingen. Republikeinen stemmen in twaalf staten, de Democraten in elf staten en Amerikaans-Samoa. Is Donald Trump nog te stoppen?

Wie in de herfst van 2015 voorspelde dat Trump de Republikeinse kandidaat zou worden in de Amerikaanse presidentsverkiezingen, werd voor gek verklaard.

Met Super Tuesday voor de boeg, doorgaans een doorslaggevende dag in de voorverkiezingen, staat Trump in peilingen in veel staten op een voorsprong van dubbele cijfers. In drie van de vier staten waar de Republikeinse Partij tot nu toe voorverkiezingen hield, won Trump.

“Het wordt heel moeilijk om Trump te stoppen.”
Bruce Miroff, politicoloog aan de Universiteit van Albany

"Een opkomst zoals die van Trump, die nauwelijks steun geniet van de Republikeinse Partij, is ongekend", zegt Bruce Miroff, politicoloog aan de Universiteit van Albany en gespecialiseerd in het Amerikaanse presidentschap.

"Sinds de invoering van het huidige voorverkiezingensysteem, in de jaren zeventig, heb ik zoiets niet gezien. Daarvóór had je Eisenhower, maar die had als opperbevelhebber in de Tweede Wereldoorlog al wel banden met de politiek en was daarom geen échte outsider. In Californië won Schwarzenegger als politieke outsider, maar dat was op staatsniveau: niet nationaal."

Miroff: "Het wordt heel moeilijk om Trump te stoppen. Hij heeft een grote voorsprong in de peilingen en geniet steun in het hele land, niet zoals Ted Cruz alleen in oerconservatieve regio's. Na 15 maart kan Trump al zoveel gedelegeerden hebben verzameld dat het onmogelijk wordt voor anderen om hem in te halen."

Marco Rubio

Miroff stelt dat Marco Rubio, de kandidaat van de Republikeinse gevestigde orde, nog wel kansen heeft. Hij heeft zich tot nu toe terughoudend opgesteld en de aanval op Trump nooit echt geopend.

"Rubio was tot nu toe stil, zachtmoedig zelfs, als het de aanpak van Trump betrof", aldus Miroff. Bij het laatste Republikeinse debat viel Rubio Trump voor het eerst écht aan op zijn beleid en op zijn verleden. Zo stelde Rubio dat Trump illegale werknemers inhuurde en een 'nepschool' oprichtte; de omstreden Trump University. De vraag is echter of het niet al te laat is.

Rubio moet volgens Miroff Ted Cruz verslaan in een aantal zuidelijke staten om het tij te keren als de noordelijke staten straks aan bod komen. Ook moet hij hopen dat na Super Tuesday enkele kandidaten uit de race stappen. "De anti-Trump-stem wordt nu nog steeds verdeeld over verschillende kandidaten."

“De Republikeinen dreigen straks een kandidaat op het schild te moeten tillen waar ze totaal niet achter staan.”
Charles Groenhuijsen, Amerika-expert

Amerika-expert Charles Groenhuijsen onderschrijft die waarneming. "De race was waarschijnlijk anders gelopen als de Republikeinse Partij zich vanaf het begin achter Rubio had geschaard. De Partij verkeert nu in doodsnood: de Republikeinen hebben met Trump een wolf in schaapskleren binnengehaald en ze dreigen straks een kandidaat op het schild te moeten tillen waar ze totaal niet achter staan."

Miroff erkent dat de race anders had kunnen lopen, maar waarschuwt er wel voor dat sommige politicologen "achteruit lezen". "In de nazomer werd Trump nog door politiek experts afgeschreven en dachten de meesten nog dat Jeb Bush de voornaamste kandidaat zou worden."

Democraten

Bij de Democraten verwachten Miroff en Groenhuijsen dat Clinton de socialist Bernie Sanders verslaat. Groenhuijsen: "Clinton wint waarschijnlijk wel op Super Tuesday: het woord socialisme komt in veel zuidelijke staten niet voor in het woordenboek. Maar het wordt waarschijnlijk Ajax dat IJsselmeervogels met 6-5 verslaat."

Miroff benadrukt dat de gedelegeerden in de Democratische voorverkiezingen proportioneel worden verdeeld; niet via een 'winner-takes-all'-systeem. Dat betekent dat het lastig is om terug te komen van een achterstand, omdat alleen verpletterende overwinningen dan nog zoden aan de dijk zetten.  

"En bij een achterstand gaat ook de berichtgeving van de media meewegen: slechte prestaties worden uitvergroot, waardoor de kansen van Sanders worden beïnvloed."

Vicepresident

Na Super Tuesday wordt ook de race om een andere baan steeds belangrijker: die van vicepresident. Er gaan al geruchten dat de Republikeinse kandidaat John Kasich zichzelf positioneert als de ervaren kandidaat voor het vicepresidentschap.

Miroff: "Tegenwoordig worden vicepresidenten vooral gekozen vanwege hun symbolische kracht: ze moeten compenseren voor zwaktes van de presidentskandidaat, of juist een bepaalde kwaliteit uitvergroten. Hillary heeft een jonge man aan haar zijde nodig, Rubio een ervaren politicus zoals Kasich en Trump iemand die totaal anders is dan hijzelf."

Genieten

Miroff en Groenhuijsen genieten met volle teugen van de politieke race. "Dit is een vreemde tijd", zegt Miroff. "Politicologen zoals ikzelf kunnen niet terugvallen op de traditionele patronen waaraan we gehecht zijn. Bij de Republikeinen is de opkomst van Trump ongehoord en bij de Democraten is het hoogst ongebruikelijk dat iemand die zichzelf als socialist omschrijft zo ver komt."

Groenhuijsen: "Ik moet een grotere tv kopen als Trump het straks opneemt tegen Clinton. Ik kijk nu al uit naar de debatten. Dat wordt de 'Rumble in the Jungle' van de politiek: twee mastodonten die lijnrecht tegenover elkaar staan. Gepolariseerder wordt het niet."

"Dinsdag worden de schapen gescheiden van de bokken", aldus Groenhuijsen.

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend