De FIFA-verkiezingen van vrijdag markeerden na bijna achttien jaar het definitieve einde van Sepp Blatter als voorzitter van de wereldvoetbalbond.

Gianni Infantino werd vrijdag op een buitengewoon congres in Zürich gekozen als de opvolger van Blatter.

De 79-jarige Zwitser zal de boeken ingaan als de preses onder wiens leiding de FIFA de zwaarste crisis in haar bestaan doormaakte. Toch leverde het Blatter-regime ook enkele positieve trends op.

We brengen de vijf fraaiste zaken uit de nalatenschap van Blatter in kaart. Officieel is de Zwitser al sinds december uit functie, toen de ethische commissie hem voor liefst acht jaar schorste. Woensdag werd deze straf tot zes jaar teruggebracht.

De vrouwenvriend

"Ik ben de enige echte godfather van het vrouwenvoetbal", klopte de campagne voerende Blatter zich op de borst in mei 2015. De Zwitser riep in herinnering dat de FIFA-top pas met hém aan het roer aandacht kreeg voor de andere sekse.

Een uitspraak waarop weinig valt af te dingen. Pas in 1991 - Blatter was toen een klein decennium actief als secretaris-generaal bij de FIFA - vond de inaugurele editie van het WK vrouwen plaats, 61 jaar nadat de mannen hun primeur beleefden.

Het eerste WK vrouwen oogde nog als een 'probeerseltje' met twaalf deelnemers die op een voor de media onhandig moment (november, wanneer de Europese bekertoernooien op gang komen) om de titel streden.

Aan het jongste WK vrouwen, een maand na de 'godfather-uitspraak' van Blatter, deden 24 teams mee die in de fraaiste Canadese stadions duelleerden. Alle kijkcijferrecords werden verpulverd; wereldwijd stemden liefst 750 miljoen mensen af op het toernooi dat werd afgewerkt in de voetballuwe maand juni en op precies dezelfde manier in beeld werd gebracht als de mannelijke tegenhanger.

Wat Blatter wél kan worden verweten is dat onder zijn verantwoordelijkheid niet meer vrouwen (of überhaupt een vrouw) zijn doorgedrongen tot de belangrijkste bestuursorganen van de FIFA. Zijn missie om voetbalsters in strakkere kleding te laten spelen, is mislukt. Dat laatste vindt vooral vrouwenliefhebber Blatter zelf (drie keer getrouwd, net zo vaak gescheiden) waarschijnlijk jammer.

De invoerder van doellijntechnologie

Opeens zag Blatter het licht. De FIFA besloot werk te maken van doellijntechnologie nadat een loepzuivere treffer van Frank Lampard tijdens het WK 2010-duel tussen Engeland en Duitsland niet als zodanig werd beoordeeld.

De bal was de lijn namelijk wel degelijk gepasseerd. Al op de eindronde van 2014 kreeg de scheidsrechter assistentie van het geavanceerde GoalControl-systeem.

Om dit te bewerkstelligen moest Blatter onder meer langs de oerconservatieve spelregelcommissie IFAB. Tijdens de eerste jaren van zijn voorzitterschap ondernam de Zwitser hier geen enkele poging toe en profileerde hij zich zelfs als een geharnast tegenstander van elektronische hulpmiddelen.

Een debat met alle belanghebbenden over voetbal en technologische hulpmiddelen entameerde Blatter echter niet.

De Zwitser morrelde als preses ook niet aan de spelregels nadat hij als secretaris-generaal nog met gedurfde (en succesvolle) voorstellen kwam, zoals het afschaffen van de regel dat een keeper een terugspeelbal in zijn handen mag pakken.

De loopbaan van Blatter bij de FIFA

De FIFA-verkiezingen van februari 2016 markeerden na bijna achttien jaar het definitieve einde van Sepp Blatter als voorzitter van de wereldvoetbalbond. © ANP
Sepp Blatter werkte sinds de jaren zeventig bij de FIFA. © ANP
Jarenlang fungeerde Blatter als secretaris-generaal bij de FIFA. © ANP
In 1998 versloeg hij verrassend de Zweed Johansson bij de verkiezingen en volgde hij de Braziliaan Havelange op als voorzitter. © ANP
Tijdens zijn eerste jaren baarde Blatter opzien met voorstellen als het afschaffen van de sliding. © ANP
In 2000 met Franz Beckenbauer, bij de toekenning van het WK 2006 aan Duitsland. © ANP
Blatter werd in 2002 herkozen; zijn opponent Hayatou was kansloos. © ANP
Blatter omringt zich graag met de groten der aarde, zoals hier in 2003 met Nelson Mandela. © ANP
In 2004 maakte Blatter bekend dat Zuid-Afrika in 2010 het WK mag organiseren. © ANP
Blatter bezocht in 2006 het Voetballer van het Jaar-gala in Nederland. © ANP
Blatter op verkenning in Zuid-Afrika. © ANP
In 2007, met enkele hooggeplaatste leden van de Aziatische confederatie. © ANP
Een vrolijke Blatter tijdens een persconferentie in Zuid-Afrika in 2009. © ANP
In 2010, bij de controversiële toewijzing van de WK's aan Rusland (2018) en Qatar (2022). © ANP
Blatter werd in 2011 opnieuw herkozen, er was geen tegenkandidaat. © ANP
De laatste jaren wordt Blatter steeds vaker in het nauw gebracht door verhalen over corruptie. © ANP
Een dubieuze betaling aan Platini deed Blatter alsnog de das om. © ANP

Het economische brein

Toen Blatter zich halverwege de jaren zeventig op kantoor meldde voor zijn eerste werkdag bij de FIFA trof hij een organisatie aan die met plakband aan elkaar werd gehouden. In financieel opzicht was er nauwelijks iets mogelijk. Overleven, luidde het credo.

Anno 2016 kan de FIFA kosten verslindende projecten als een propagandafilm (het budget van het geflopte United Passions bedroeg ruim 25 miljoen euro) en een FIFA-museum (dik 100 miljoen euro) probleemloos financieren.

Tijdens het FIFA-congres van 2015 presenteerden de boekhouders een jaarverslag waarop menig multinational jaloers is. In de cyclus 2011-2014 noteerde de wereldvoetbalbond een omzet van 5,1 miljard euro, de winst stokte bij 306 miljoen euro. De reserves van de FIFA bedroegen op 31 december 2014 liefst 1,36 miljard euro.

De FIFA werkt niet voor niets met cycli van vier jaar; het eindstation is altijd het WK, waarvan de televisie- en marketingrechten inmiddels voor miljarden worden verhandeld, een bedrag dat tijdens elke eindronde weer over de kop gaat.

Onder leiding van Blatter (en ook zijn voorganger João Havelange) is de FIFA een kapitaalkrachtig bedrijf geworden. Belangrijke kanttekening is wel dat iedere bestuurder die het onderscheid tussen netto en bruto kent dit voor elkaar had gekregen, want de Zwitser kon meesurfen op de golf van ongekende commerciële ontwikkelingen.

De hervormer

Het tragische voor Blatter is dat hij in zijn eigen zwaard is gevallen. Twee maanden geleden besloot de ethische commissie om de bestuurder voor acht jaar te schorsen wegens een dubieuze betaling aan Michel Platini in 2011, waardoor hij vrijdag niet eens meer aanwezig was op het buitengewone congres waarop zijn opvolger op het schild werd geheven.

Diezelfde ethische commissie zag in 2006 het levenslicht als reactie van de FIFA-top op geluiden dat de wereldvoetbalbond onvoldoende transparant is.

Pas in 2011 ging de ethische commissie volstrekt onafhankelijk van de FIFA opereren met een onderzoekskamer en een juridische kamer. Dit was een nadrukkelijke belofte van Blatter ten tijde van zijn herverkiezing in 2011. Sowieso kondigde de Zwitser dat jaar grote hervormingen aan, reden waarom onder meer de KNVB besloot op hem te stemmen.

Van die plannen kwam weinig terecht. Zo schoot het FIFA-congres in 2014 voorstellen om een leeftijdslimiet voor bestuurders en een maximum aantal termijnen in te stellen af. Waarop de toen 78-jarige Blatter zich nogmaals naar voren schoof als kandidaat voor het voorzitterschap, voor een vijfde termijn.

De Zwitser drukte wel door dat de beslissing over WK-organisatoren voortaan in handen ligt van het congres in plaats van het uitvoerend comité. Bijna alle leden die ten tijde van de toewijzing van de eindtoernooien van 2018 (aan Rusland) en 2022 (Qatar) deel uitmaakten van dit gezelschap zijn onderwerp van onderzoek van de FBI.

Hoewel de FIFA niet meer zo'n gesloten bolwerk is als tot diep in het vorige decennium, heeft Blatter zich nooit ontpopt tot een Thorbecke-achtige hervormer. De veranderingen waarvoor hij zich sterk maakte, zette hij vooral door om klagende (Europese) bonden tegemoet te komen. Zo transparant om zijn eigen salaris bekend te maken, werd Blatter nooit.

De ontwikkelingsmedewerker

Blatter dankt zijn langdurige verblijf aan de FIFA-top vooral aan de Midden-Amerikaanse, Aziatische en Afrikaanse landen, de machtsblokken die altijd weer op hem stemden. De talloze kleine bonden die deze confederaties herbergen zijn voor een groot deel afhankelijk van FIFA-gelden, een ontwikkelingsprogramma dat mede uit het brein van Blatter is ontsproten.

Voor een land als Saint Vincent en de Grenadines is de vierjaarlijkse bijdrage van bijna 1,9 miljoen euro onmisbaar. Met deze 'subsidie' kunnen bonden bijvoorbeeld de aanleg van velden en de bouw van een nieuw trainingscentrum bekostigen.

Door de klinkende financiële resultaten kan de FIFA zich deze ontwikkelingshulp makkelijk veroorloven. Sterker nog: bijna alle kandidaat-opvolgers van Blatter hebben ervoor gepleit de bijdrage aanzienlijk te verhogen omdat daarvoor voldoende middelen zijn.

Sowieso beperkte Blatters oriëntatie zich niet tot Europa. Onder zijn leiding had het eindtoernooi na ruim zeventig jaar eindelijk plaats in Azië en Afrika en vonden bestuurders uit alle windstreken emplooi in commissies.

De Zwitser gaat de boeken in als een strijder voor de belangen van 'kleine bonden', al weten we nooit of hier meer achter zat dan politieke belangen (lees: stemmen).

Conclusie

De alom bekritiseerde Blatter heeft de FIFA in een aantal opzichten wel degelijk vooruit geholpen, alleen kunnen vraagtekens worden gezet bij de motieven die de Zwitser daarbij had. De bestuurder had het geluk aan te treden in een tijd waarin het voetbal wist te profiteren van commerciële ontwikkelingen. Die ongekende geldstromen zorgden ook voor een graaicultuur in de FIFA-top, een fenomeen dat Blatter op zijn zachtst gezegd niet kon voorkomen, waarmee een van de vele reden is genoemd waarom de Zwitser wordt verketterd.

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend