De kenners zetten hun geld niet op Donald Trump als 45e Amerikaanse president. Hoewel de miljardair nog altijd de polls aanvoert als voornaamste kandidaat voor de Republikeinen, denken erkende Amerikawatchers in Nederland dat de excentrieke miljardair het Witte Huis nooit zal bewonen.

Daarvoor heeft Trump in de voorbije maanden al te veel binnenlandse vijanden gemaakt onder moslims, vrouwen, immigranten en Mexicanen. 

"Een kwart van de geregistreerde Amerikaanse kiezers is Republikeins en van hen steunt 25 procent Donald Trump. Ik hoor de champagnekurken in het kamp van Hillary Clinton al knallen als hij de Republikeinse kandidaat wordt", zegt Willem Post van Instituut Clingendael, auteur van zeven boeken over de Verenigde Staten, met nog twee (over Amerikaans politiek populisme en een over New York) op komst.

"God verhoede dat hij president wordt. Ik zet mijn geld weliswaar op Trump - maar dan dat hij het níet wordt", grapt historicus Maarten van Rossem, auteur van tal van boeken over de politieke geschiedenis van de Verenigde Staten.

"Het wordt een moeilijke kerstmis, want mijn schoonmoeder is aanhanger van Trump, maar ik acht het onwaarschijnlijk dat hij de Republikeinse kandidaat wordt, laat staan de president", zegt ook Hans Anker van adviesbureau Anker Solutions, in de jaren negentig pollster (strategisch opiniepeiler) voor de campagne van Bill Clinton.

Aandacht

'The Donald' vestigt ondanks de zuinige prognoses uit Nederland volop de aandacht op zich in de campagne, die over een kleine twee maanden op maandag 1 februari wordt afgetrapt met een caucus in de staat Iowa. Via deze peiling onder Republikeinen en Democraten en een reeks voorverkiezingen (primaries) worden uiteindelijk de presidentskandidaten gekozen voor de verkiezingen op 8 november 2016.

Kopman onder de Republikeinen is nog altijd de 69-jarige vastgoedmagnaat, wiens kwetsende uitspraken over moslims, vrouwen en immigranten hem niet lijken te deren

In de landelijke peilingen heeft hij een kleine 15 procent voorsprong op nummer twee, de Texaan Ted Cruz. Jeb Bush, broer van oud-president George W., werd door Trump succesvol weggezet als 'a low energy guy'. Hij heeft nog maar een aanhang van enkele procenten.

“Trump wordt gesteund door een fanatieke basis van oliedomme kiezers.”
Maarten van Rossem

Dertien kandidaten

Toch moet er op dit moment nog niet te veel waarde worden gehecht aan de polls, stelt Anker. Er zijn immers nog dertien kandidaten aan Republikeinse zijde in de race. De koppositie van Trump zegt iets, maar niet alles.

Hij heeft geen meerderheid in het centrumrechtse en rechtse electoraat, dat erg versnipperd is. Anker: "Het gaat om het Amerikaanse proces van het wegen en beoordelen van kandidaten. Dat gebeurt in de Verenigde Staten in de overtreffende trap."

Anker betitelt hem als 'de smaakmaker' en de 'toonzetter' van de Republikeinse debatten en verwacht dat we de komende maanden nog veel van hem zullen horen. "In de VS leven zorgen over de islam, over aanslagen op Amerikaanse bodem en over immigranten. De perceptie bij een deel van de kiezers is: hij heeft gelijk."

In 60 seconden: Zo zitten de Amerikaanse verkiezingen in elkaar

Animatie door in60seconds

Argumenten

Toch is Trump volgens Anker 'geen presidentsmateriaal'. "Waar de kiezer op zit te wachten, is een serieuze tegenstander die Trump met argumenten van repliek kan dienen."

Die komt later in de verkiezingsrace vanzelf naar voren, wanneer andere kandidaten afhaken wegens gebrek aan geld en/of aanhang en de voornaamste uitdager van de New Yorker vanzelf naar voren komt. Anker: "Nu is Trump éénoog in het landen der blinden, dat verandert straks."

Maarten van Rossem stelt dat Trump gesteund wordt door "een fanatieke basis van oliedomme kiezers". Hij schetst die groep als "oudere blanke mannen die vinden dat de Verenigde Staten op de verkeerde manier veranderen". De miljardair maakt volgens de gewezen Utrechtse hoogleraar handig gebruik van dezelfde angsten voor buitenlanders en terroristen die leven in Europa.

"Dat sentiment leeft bij circa 20 procent van de kiezers, middelbare blanke mannen in het café die roepen dat de politici er niks van bakken", aldus Van Rossem. "Dat zie je bij ons en natuurlijk ook in Frankrijk. Het is de politiek van de opgestoken middelvinger, maar de problemen los je er niet mee op."

Vermakelijk

Het populisme van Trump noemt Van Rossem weliswaar vermakelijk ('De verkiezingen zijn aanhoudende live toptelevisie'), maar verlammen de politiek. "De standpunten verharden zich zodanig dat je als president nauwelijks kunt regeren. Obama maakt dat nu mee met een Republikeinse meerderheid in het Amerikaanse Congres." 

Hij trekt die lijn door naar Wilders en de PVV. "Die partij staat ook hoog in de peilingen. Maar uiteindelijk zal die partij niet gaan regeren. Hetzelfde geldt voor Trump; mensen die er verstand van hebben zeggen dat hij nooit in de Oval Office terecht zal komen."

Populist

Ook Willem Post ziet Trump als een grote populist, in de traditie van voorgangers als communistenjager Joe McCarthy, de voorstander van rassenscheiding George Wallace en de miljardair Ross Perot. "Die komen naar voren in tijden van onzekerheid, zoals nu", zegt Post, die werkt aan een boek over Amerikaans populisme.

Post geeft Trump weinig kans om de Republikeinse nominatie te verwerven, simpelweg omdat hij te veel kiezers tegen zich in het harnas heeft gejaagd. "Het is niet handig om immigranten te beschimpen. De Verenigde Staten zijn nota bene een land dat is opgebouwd uit immigranten - iedereen is of zelf of via voorvaderen ooit het land binnengekomen."

“Als de Republikeinen niet met iets beters komen dan Trump, dan wordt de Grand Old Party met boter en suiker ingemaakt.”
Hans Anker

Splijtzwam

Hij meent dat Trump voorlopig nog even alle aandacht naar zich toe zal trekken, maar gaandeweg de race zal merken dat hij onvoldoende steun krijgt. "Al zijn Amerikanen nog zo boos en verontrust over de huidige politiek, ze zijn vooral pragmatisch. Sommige Nederlanders denken daar misschien wel eens anders over, maar de meerderheid van de Amerikanen heeft een gezond verstand. Als Republikeinen merken dat Trump het nooit van de door hen verfoeide Hillary Clinton kan winnen, dan gaan ze voor een andere kandidaat."

Ook dan is Trump trouwens nog niet uit de race om het presidentschap, vermoedt Post. "Hij heeft eerder beloofd alleen mee te doen namens de Republikeinen. Maar als hij tegenwerking bespeurt in de partij, dan kan hij zo maar alsnog besluiten als onafhankelijk kandidaat mee te doen."

In dat geval wordt Trump de splijtzwam in de verkiezingen, voorspelt Post. "Dan krijgen de Democraten het Witte Huis in de schoot geworpen."  

Met boter en suiker

Anker ziet het eveneens zo: "Als de Republikeinen niet met iets beters komen dan Trump, dan wordt de Grand Old Party met boter en suiker ingemaakt, net zoals Goldwater in 1964 tegen Johnson."

Van Rossem sluit zich bij hen aan: "Als Hillary het tegen Trump moet opnemen, wat ik echt niet verwacht, dan wint ze overtuigend indien ze verstandig en voorzichtig blijft opereren. Ik kijk er al naar uit. De Amerikaanse verkiezingen zijn honderd keer interessanter dan de Nederlandse."

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend