Na de discussie over Zwarte Piet staat in de decembermaand de volgende maatschappelijke twistappel op de agenda, het vuurwerkverbod rond de jaarwisseling.

De discussie wordt langzamerhand vanuit dezelfde loopgraven gevoerd. "Hoe dan ook, we zitten er middenin", grapt Johan Witbaard vol galgenhumor. Namens zijn familiebedrijf in feestartikelen met vestigingen in Amsterdam, Hilversum, Utrecht en Almere handelt hij immers zowel in Sinterklaas-attributen als in vuurwerk.

Als zodanig is de ondernemer een verklaard tegenstander van Hilversums burgemeester Pieter Broertjes, die in het centrum van de mediagemeente een algeheel vuurwerkverbod heeft afgekondigd.

Nog voor Kerstmis behandelt de Raad van State volgens Witbaard zijn verzoek om een voorlopige voorziening uit te vaardigen tegen de Hilversumse maatregel. De bestuursrechter moet de strenge vuurwerkpraktijk in Hilversum onderuit halen. "Vorig jaar hebben we bij de rechter ook gelijk gekregen", zegt de pro-vuurwerkactivist opgewekt.

“Vroeger zat iedereen in de huiskamer tijdens een familiefeestje te roken, nu is dat ondenkbaar. Zo zal het met vuurwerk ook gaan.”
Piet Bruinooge, burgemeester Alkmaar

Splijtzwam

Het afsteken van vuurwerk lijkt een nieuwe splijtzwam te zijn in de discussies tijdens verjaardagen en onder ambtenaren en gemeentebestuurders.

Ruwweg een op de vijf gemeenten experimenteert met vuurwerkvrije zones rond bijvoorbeeld ouderencomplexen, ziekenhuizen en dierenasiels, zo bleek onlangs uit onderzoek van het AD.

Volgens de krant hebben minstens 56 gemeenten - 13 meer dan een jaar eerder- bepaalde gebieden tot verboden terrein verklaard voor gillende keukenmeiden en astronautjes. 

Burgemeester Piet Bruinooge van Alkmaar is bijvoorbeeld een uitgesproken tegenstander. Met een oproep voor een verbod kreeg hij begin dit jaar de handen nog niet massaal op elkaar, toen hij na een brand in het centrum van zijn stad aandacht vroeg voor de verwoestende gevolgen van vuurwerk.

"Maar de tijd geeft mij gelijk", zegt Bruinooge stellig. "Ik vergelijk vuurwerk graag met roken. Vroeger zat iedereen in de huiskamer tijdens een familiefeestje te roken, nu is dat ondenkbaar. Zo zal het met vuurwerk ook gaan."

Honderden ogen en handen

De maatschappelijke overlast is het volgens de burgemeester allemaal niet meer waard. Hij verwijst naar de honderden ogen en handen die verloren gaan tijdens de jaarwisseling, de miljoenen euro's aan schade door branden en vandalisme.

Jaarlijks raken blijkens cijfers van het Nederlands Oogheelkundig Gezelschap circa driehonderd mensen aan hun ogen gewond, van wie er honderd blijvend letsel overhouden.

"Het onschuldige rotje bestaat niet meer", benadrukt Bruinooge. "Het zijn tegenwoordig bommetjes."

De tijdgeest werkt naar zijn zeggen in zijn voordeel. Oogartsen en chirurgen, de brandweer, gemeenten als Alkmaar, Hilversum en Uden komen volgens hem allemaal in het geweer tegen de maatschappelijke gevolgen. 

65 miljoen

Jaarlijks wordt voor rond de 65 miljoen euro aan legaal vuurwerk de lucht in geknald en geschoten. Ongeveer de helft van de bevolking behoort tot de voorstanders en de andere helft tot de criticasters, blijkt uit onderzoek van Q&A Research in Amersfoort.

Beide kampen zijn zich inmiddels aan het mobiliseren, alsof ze beiden een uiteinde van een trekrotje in handen hebben.

Zo verzamelen de liefhebbers van de Oudejaarstraditie zich onder de noemer Behoud Consumentenvuurwerk Nederland (BCN), 'werkgroep voor behoud van een gezonde vuurwerktraditie'.

Hetze 

Zeven vuurwerkminnaars in de werkgroep zien het als hun doel niet toe te geven aan een algeheel vuurwerkverbod. Bestrijding van illegaal vuurwerk vinden ze uitstekend, zelfs de beperkte afsteektijden (Oud en Nieuw van 18.00 uur 's avonds tot 2.00 uur 's nachts) noemen ze aanvaardbaar. 

"Wij strijden tegen een hetze, tegen een gevoel van oneerlijkheid. Tot hier en niet verder", zegt woordvoerder Marco namens de werkgroep. Zijn achternaam houdt hij verborgen als "voorzorgsmaatregel". Hij zegt dat de werkgroep is opgericht om een stem te geven aan voorstanders. De klagers krijgen namelijk altijd aandacht, vindt hij.

VIdeo: Een door de gemeente Rotterdam georganiseerde vuurwerkshow

Broertjes

De werkgroep hekelt bijvoorbeeld burgemeester Broertjes, "want die beslist voor een ander". Diens alternatief voor een algeheel verbod - een gezamenlijk vuurwerkshow - wordt door Marco geen redelijke oplossing  genoemd. "Je kunt niet in alle gemeenten in Nederland een professionele vuurwerkshow houden rond Nieuwjaar. Zo veel pyrotechnische professionals zijn er helemaal niet."

De werkgroep ziet ook steun in de toevoeging van het vuurwerk aan de lijst met Nationale Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed in Nederland.

"Dat is voor ons een belangrijke erkenning", aldus Marco. Hij stelt daarom een simpele oplossing voor waarmee volgens hem iedereen zou moeten kunnen leven: een strenge naleving op vuurwerkoverlast, het respecteren van de begrensde afsteektijden en een jacht op illegaal vuurwerk. Marco: "Het legale vuurwerk is in Nederland driedubbel gecontroleerd en beveiligd. Stuur de handhavers dus juist op het illegale vuurwerk af, dat het meeste letsel veroorzaakt."

“Ik pleit niet voor de afschaffing van vuurwerk, wel voor de hervorming van een traditie”
Arno Bonte (GroenLinks)

Legaal vuurwerk

Dat laatst is volgens 'Mr. Vuurwerk', het Rotterdamse raadslid Arno Bonte (GroenLinks), echter onjuist. Volgens hem wordt slechts 25 procent van de letsels veroorzaakt door illegaal vuurwerk. Driekwart van de verwondingen is toe te schrijven aan legaal consumentenvuurwerk, zegt hij op basis van ervaringscijfers van ziekenhuizen.

Bonte maakt zich sinds 2007 hard voor een algeheel verbod via het meldpunt vuurwerkoverlast, waar de afgelopen jaarwisseling ruim 71.000 klachten werden gedeponeerd. Hij zegt de emoties rond het vuurwerk en de Zwarte Pietendiscussie te begrijpen. "Daar kun je niet om heen, het gaat allebei om tradities", zegt de politicus. "En vuurwerk is al tijdenlang onlosmakelijk verbonden met Oud en Nieuw."

Desondanks streeft hij een zakelijke discussie op basis van feiten na. "Ik pleit niet voor de afschaffing van vuurwerk, wel voor de hervorming van een traditie", aldus Bonte. "Want we moeten onder ogen zien dat nu in een paar uur tijd de levens van honderden slachtoffers ingrijpend veranderen en voor miljoenen euro's aan schade wordt aangericht."

Zijn alternatief: een centrale vuurwerkshow in elke stad of elk dorp, naar Australisch voorbeeld. Daar zijn ze jaren geleden al overgegaan tot een andere aanpak met gedeeld vuurwerk. "Het kan tien of twintig jaar duren, maar uiteindelijk gaan we die kant op en wordt het consumentenvuurwerk in de ban gedaan."

Onhaalbaar

Zo ver ziet ondernemer Witbaard het niet komen. Wettelijk en praktisch onhaalbaar, noemt hij dat. Want nog niet zo lang geleden, na de vuurwerkramp in Enschede, werd hij nota bene door de overheid gedwongen om flink te investeren in de veilige opslag. "We hadden al Sprinklers hangen, maar nee: er moesten andere en nieuwe Sprinklers komen. Dat hebben we uiteraard gedaan. Dan kun je niet zo maar alle vuurwerkhandelaren na zo veel investeringen illegaal verklaren."

De regels liggen volgens hem vast in het Vuurwerkbesluit. Verdere aanscherping en een verbod gaan in Nederland met zijn open grenzen niet werken, waarschuwt Witbaard. Nu al lukt het de handhavers niet om het illegale vuurwerk in te dammen, wat ten koste gaat van zijn omzet.

Witbaard: "Een verbod hebben ze tijdens de Drooglegging in de Verenigde Staten uitgeprobeerd en ook daar is het iet gelukt."

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend