Bureau Krediet Registratie (BKR) wil niet langer alleen kredieten registeren, maar ook gegevens over uw huurachterstand, studieschuld en openstaande energierekeningen bijhouden. Bovendien wil het bureau deze data ook met meer partijen delen.

Daarvoor pleit algemeen directeur Peter van den Bosch van BKR in een interview met NU.nl.

De non-profitorganisatie die deze maand haar 50-jarige jubileum viert, is halverwege de jaren zestig opgericht door banken en financiële dienstverleners. Omdat kredieten voor consumenten in die tijd populair werden, was het voor de instellingen prettig om vooraf te weten hoe netjes consumenten zijn met het betalen van hun rekeningen. 

Kredietverstrekkers met een bankvergunning zijn nu wettelijk verplicht om gegevens op te vragen bij BKR, voordat zij een lening verstrekken. De BKR-registraties helpen voorkomen dat mensen leningen aangaan die ze eigenlijk niet terug kunnen betalen. Iets wat met een duur woord ook overkreditering wordt genoemd.

Meer weten

Maar BKR wil inmiddels meer van consumenten weten en meer doen aan het voorkomen van schulden. Het bureau heeft de ambitie om uit te groeien tot een zo compleet mogelijke online database over schulden. BKR wil een schat aan waardevolle informatie op één plek verzamelen.

Als BKR vervolgens geanalyseerde gegevens ook aan bijvoorbeeld gemeenten kan verstrekken, kunnen beginnende betalingsachterstanden sneller opgemerkt worden. Hulpverleners kunnen dan eerder bij een gezin aankloppen, hulp bieden en voorkomen dat hun financiële problemen groter en onoplosbaar worden.

Onbetaalde rekeningen

Want juist in de groeiende stapel onbetaalde rekeningen schuilt volgens Van den Bosch het gevaar. "Aan de ene kant is men voorzichtiger met leningen: het aantal leningen dat afgesloten wordt, is lager dan voor de crisis. Maar tegelijkertijd zie je dat het aantal achterstallige rekeningen heel fors toeneemt."

"Bijvoorbeeld bij de Belastingdienst. Dat is de grootste schuldeiser van Nederland op dit moment", stelt Van den Bosch op basis van een onderzoek van Panteia. Na de fiscus volgen zorgverzekeraars, verhuurders en hypotheekverstrekkers en vervolgens energieleveranciers en waterbedrijven.

Leningen

BKR houdt op dit moment alleen bij wie een persoonlijke lening of doorlopend krediet heeft afgesloten en wie gebruikmaakt van een creditcard of iets heeft gekocht op afbetaling. Ook is bekend welke Nederlanders de mogelijkheid hebben aangevraagd om rood te staan. 

In de praktijk komt het erop neer dat de namen van bijna negen miljoen Nederlanders in de dossiers van BKR voorkomen. Mensen die na herinneringen en aanmaningen van hun kredietverstrekker nog steeds niet hebben betaald, krijgen een negatieve registratie. Overigens blijkt dat ruim 90 procent van de geregistreerde Nederlanders netjes op tijd betaalt.

Maar het bureau heeft vooralsnog geen informatie over belastingschulden, de hoogte van studieschulden, huurachterstanden of onbetaalde rekeningen van energieleveranciers, zorgverzekeraars en telecombedrijven. BKR heeft ook geen weet van betalingsachterstanden op de hypotheek van minder dan vier maanden. Daarmee mist BKR zo'n 80 procent van de Nederlandse schulden. 

Studieschuld

Zo maakt Van den Bosch zich vooral zorgen over het niet registreren van studieschulden. "Een schuld die heel hard gaat groeien, dat is de studielening", waarschuwt hij. Vanwege de invoering van het nieuwe leenstelsel en de afschaffing van de basisbeurs, stijgt de gemiddelde studieschuld van 15.000 euro naar verwachting tot een bedrag van tussen de 21.000 en 24.000 euro.

Banken zouden nu al niet goed in staat zijn om de last van deze schulden in te schatten. Uit onderzoek van BKR bleek eerder dat 39 procent de eigen studieschuld niet opgeeft bij het afsluiten van een hypotheek. Dat is volgens Van den Bosch gevaarlijk, omdat ongeveer 20 procent van de ex-studenten een achterstand heeft op de aflossing van de studieschuld. Daarom wil BKR ook deze schulden registreren. 

Veiligheid

Van den Bosch ziet bij het breder verzamelen en delen van data bij uitstek een rol weggelegd voor BKR. "We doen het al vijftig jaar en we hebben veel kennis en ervaring op dat gebied." 

De organisatie wil gemeenten helpen met het inzetten van gegevens die ze van bijvoorbeeld energiebedrijven, woningcorporaties en zorgverzekeraars krijgen. Dat gaat nu niet altijd even goed.

"Dat gaat soms met een lijst, soms wordt er een stick met informatie aangeleverd en soms gaat het via het internet. Dat belandt bij gemeenten op allerlei bureaus. Maar wie heeft inzage in die informatie en hoe beveilig je die informatie?"

BKR zou dit volgens de algemeen directeur beter kunnen. "Wij hebben nou eenmaal een infrastructuur waarbij we heel zorgvuldig met die data om kunnen gaan en ook heel goed kunnen controleren wie die data ontvangt." 

Hij erkent dat de data nooit voor de volle 100 procent beveiligd kunnen zijn. Om ze wel zo goed mogelijk te beschermen, moet BKR met de modernste technieken werken en de wedloop met hackers aangaan. "Met hacken is het altijd moeilijk. Ik zeg altijd maar dat het Pentagon ook een keer is gehackt." Daarom zet de organisatie zogenoemde ethical hackers in. Die kunnen ontdekken waar de zwakke plekken in het systeem zitten.

“Als iemand zijn persoonlijke data niet verspreid wil hebben, dan zullen we dat wel moeten respecteren.”
Peter van den Bosch

Toekomstmuziek

De ideeën van BKR zijn niet per se toekomstmuziek. In een pilot met de gemeente Amsterdam gaat het al enigszins zoals de organisatie het graag ziet. "Wij krijgen dan de signalen die normaal gesproken naar de gemeente gaan. Dat zijn achterstanden op huur, energie en de ziektekostenverzekering. Wij proberen daar dan de ernst van in te schatten", legt de algemeen directeur uit. 

De organisatie zoekt op basis van de gegevens uit welke gezinnen het eerst hulp nodig hebben. De gemeente kan deze huishoudens dan zelf bezoeken en hulp aanbieden. Op die manier helpt BKR de gemeente bij het zo effectief mogelijk inzetten van hun beperkte capaciteit. In Amsterdam is het aantal huisuitzettingen in de afgelopen jaren gestaag gedaald, terwijl dit landelijk gezien juist gestaag is opgelopen.

Delen

Of consumenten erop zitten te wachten dat BKR gegevens gaat delen voor maatschappelijke doeleinden, valt nog te bezien. Uit een onderzoek van Tilburg University in opdracht van BKR blijkt dat een kwart dit "onder geen enkele voorwaarde" wil. Daarnaast heeft ruim een derde twijfels over een dergelijke uitbreiding van het takenpakket van de organisatie.

Een op de tien keurt het onder bepaalde voorwaarden goed en bijna 20 procent zegt volmondig ja. De rest, ruim 12 procent, weet het nog niet.

"Een kwart zegt in ieder geval nee en de rest weet het eigenlijk niet. Die heeft twijfels of zegt onder bepaalde voorwaarden. Drie kwart zegt eigenlijk dat het nuttig kan zijn en dat vind ik goed nieuws", reageert Van den Bosch.

Volgens de algemeen directeur zal BKR nooit andere dingen met die data doen dan "alleen maar kijken of die data erop wijzen dat mensen in de problemen zitten". Het kan gebeuren dat er naar aanleiding daarvan onverwacht een hulpverlener op de stoep staat.

"We moeten vaststellen dat het gebruik van data soms enorme voordelen met zich meebrengt", benadrukt Van den Bosch. "Maar we zullen ergens grenzen moeten trekken. Als iemand zijn persoonlijke data niet verspreid wil hebben, dan zullen we dat wel moeten respecteren."

“Wij zullen nooit bepalen of iemand wel of geen krediet mag nemen.”
Peter van den Bosch

Betutteling

Waar de grens tussen bescherming, eigen verantwoordelijkheid en betutteling precies ligt, vindt Van den Bosch moeilijk te zeggen. Maar wat voor rol BKR kan spelen, is wat hem betreft helder.

"Wij zullen nooit bepalen of iemand wel of geen krediet mag nemen, dat moet degene doen die uiteindelijk het krediet gaat verstrekken. Wij bepalen niet, de bank bepaalt", meent Van den Bosch. "Onze verantwoordelijkheid ligt op het vlak dat we objectieve informatie daarvoor aanleveren. Dus geen stigmatiserende of discriminerende informatie, maar objectieve informatie."

Van den Bosch weet dat gemiddeld een op de drie verzoeken voor een consumptief krediet door een bank wordt afgewezen. "De bank kan kijken naar uitstaande schulden en kan ervoor kiezen om het toch niet te doen. Het lijkt me dat dit op z'n plaats is. Als je dat niet zou doen, dan denk ik dat lenen in Nederland heel duur zou worden."

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend