Het museum in de Irakese stad Mosul is gesloopt door terreurgroep Islamitische Staat (IS), maar werken uit het museum zijn toch nog te zien in virtual reality. Op het internationale documentairefestival IDFA in Amsterdam worden de mogelijkheden van het nieuwe medium verkend.

Caspar Sonnen, oprichter en curator van de Doclab-competitie voor nieuwemediaprojecten op het IDFA, ontvangt steeds vaker werken die gebruikmaken van virtual reality (VR).

De beste documentaires dompelen kijkers onder in een wereld die zij niet kennen, en virtual reality kan daar in potentie nog veel verder in gaan: met een VR-bril op worden kijkers totaal afgesloten van de echte wereld en krijgen ze soms ook de controle over hun virtuele omgeving.

Toch is Sonnen niet onverdeeld positief over de opkomst van virtual reality. "De hype rond VR is belachelijk", zegt hij bij de opening van de Doclab-expositie in Vlaams Cultuurhuis De Brakke Grond. "Er wordt ontzettend veel crap gemaakt omdat 'wij dan ook maar iets met VR hebben'."

Hip

Het is inderdaad hip om VR-producties te maken. Techbedrijven, nieuwsmedia en filmmakers storten zich op de nieuwe technologie, met gemengde resultaten. In de app Spotlight Stories vertoont Google enkele producties die speciaal voor de zoekgigant zijn gemaakt.

Oculus, maker van de virtualrealitybril Rift, heeft zijn eigen animatiestudio opgericht, onder leiding van een voormalig Pixar-medewerker. De film Henry, die NU.nl eerder al besprak, gebruikt het verhaal van een eenzaam egeltje om de belofte van virtual reality te demonstreren.

Ook komedieregisseur Jerry Zucker (The Naked Gun en Airplane!) werkt aan een virtualrealityfilm over ruzieënde stellen. "Je kan nu middelmatige verhalen vertellen die dankzij virtual reality toch bijzonder zijn", grapte hij onlangs tegen de Wall Street Journal.

Mosul

Doclab wil enkel projecten vertonen waarbij het medium VR echt iets toevoegt. Eén daarvan is RecoVR: Mosul, a Collective Reconstruction, waarin de kijker een rondleiding krijgt door een digitale reconstructie van het vernietigde Mosul Museum.

Daar zijn de vernietigde objecten alsnog te bekijken, maar wordt de kijker ook verteld over de vernietiging van Mosul, aan de hand van videobeelden en een voice-over.

"Ik ben heel geïnteresseerd in hoe [VR] kan worden ingezet voor cultureel erfgoed", zegt Ziv Schneider, een van de regisseurs van het project.

Zij kwam op het idee toen ze hoorde over Project Mosul, een organisatie die foto's en videomateriaal van verdwijnend cultureel erfgoed verzamelt om dit digitaal te reconstrueren. Uit foto's van toeristen en video's van jihadisten werd beeldmateriaal van Mosul verzameld en verwerkt tot 3d-modellen.

Schneider en haar mede-regisseur Laura Chen werken in het media-lab van het Britse tijdschrift The Economist: "Wij lazen over het werk van Project Mosul en het leek ons interessant om hier verslag van te doen, om iets te maken waarin de voorwerpen die zij creëerden bewaard konden blijven."

Drawing Room

RecoVR is slechts een van de tien virtualrealityprojecten die in de Doclab-competitie te zien zijn. Een ander hoogtepunt is Drawing Room, een virtualrealitytekening van illustrator Jan Rothuizen.

In deze interactieve video van ongeveer tien minuten wordt de kijker meegenomen naar een torentje bovenop de Amsterdamse vestiging van De Bijenkorf, waar Rothuizen in opdracht van het warenhuis enige tijd doorbracht als artist-in-residence.

De virtuele wereld van Drawing Room bestaat enkel uit witte achtergronden met de simpele penstrepen van Rothuizen, en zijn voice-over op de achtergrond. Samen met Rothuizen verkent de kijker deze bijzondere kamer en het uitzicht op de Dam.

In een spectaculaire nachtscène klappen de muren zich open, verdwijnt de kamer en wordt de kijker meegenomen in een vlucht door de sterrenhemel.

In de bovenstaande Youtube-video kunnen Android- en webgebruikers rondkijken door hun smartphone te bewegen of met hun muis in het videovenster te slepen. Op iOS werkt dit nog niet.

Ruimtes

Rothuizen zegt dat hij graag werkt met nieuwe technieken, en dat virtual reality goed aansluit op zijn tekenstijl. "Ik ben sowieso heel geïnteresserd in ruimtes, ik teken eigenlijk bijna nooit mensen."

Vorig jaar stond hij op het IDFA met de interactieve journalistieke productie Refugee Republic, waarin vluchtelingenkampen in beeld worden gebracht via fotografie, teksten, en de tekeningen van Rothuizen.

Voor Drawing Room werkte Rothuizen samen met multimedia-artiest Sara Kolster en designstudio Zesbaans. "Zij waren mij eigenlijk de hele tijd aan het terugroepen", zegt de tekenaar. "Het leek me zo mooi om de horizon te laten draaien ten opzichte van die kamer. Toen zeiden zij: 'Nee joh, dan ben je meteen misselijk.'"

Drawing Room is volgens Sonnen van Doclab nu al "een tijdloos werk" in een medium dat vooral nog wordt gebruikt om te experimenteren. Hij vergelijkt de huidige staat van VR met de eerste jaren uit het bestaan van film, voordat pioniers als Georges Méliès de inmiddels conventionele methodes van montage en verhaalvertelling vastlegden.

"De grootste uitdaging van VR is content. De techniek is nog verre van perfect, maar dat loopt wel."

360-graden

Video's in 360-graden zijn inmiddels met redelijk simpele apparatuur te maken en kunnen ook simpel via internet worden verspreid. "Dat kunnen jij en ik nu al gaan maken. We kunnen onze 360-graden-familievideo's op Youtube zetten en met de [kartonnen vr-bril] Cardboard bekijken."

Interessanter vindt Sonnen interactievere VR-projecten, waarbij de kijker meer het heft in handen krijgt. "Ik denk dat dat het spannendst is, omdat het nog het meest onontgonnen is."

Met de verschijning van meerdere vr-brillen voor consumenten zal virtual reality volgend jaar waarschijnlijk een impuls krijgen. Ook ontdekken steeds meer mensen goedkope brillen als de Google Carboard en Gear VR van Samsung, die in combinatie met een smartphone een simpele vr-ervaring bieden.

Sonnen hoort nog veel scepsis over de opkomst van VR, maar hij heeft vertrouwen in de toekomst van het medium. Hij denkt echter niet dat iedereen in de toekomst de hele dag met een VR-bril op zijn hoofd zit.

"Nee, natuurlijk niet. Net als niet iedereen de hele dag met een roman van 300 pagina's voor zijn neus zit."

De projecten uit de Doclab-competitie zijn van 18 tot en met 29 november te zien in De Brakke Grond. Voor de virtualrealityprojecten kan ter plekke een tijdslot worden gereserveerd.

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend