Wordt er echt een fractieleider vervolgd vanwege lekken?

Het onderzoek naar het lek bij Commissie Stiekem is afgerond. De Tweede Kamer heeft onderzocht of een of meerdere fractieleiders vervolgd moeten worden vanwege lekken. Woensdag worden de bevindingen gepresenteerd.  Hoe is het zover gekomen en wat staat de fractievoorzitters te wachten?

Wat is de aanleiding?

Aanleiding voor de aangifte is de reconstructie van NRC Handelsblad van de affaire rond minister Ronald Plasterk (Binnenlandse Zaken) en de aan de Amerikanen verstrekte metadata.

Plasterk kwam in 2014 in grote politieke problemen toen hij zijn mond voorbij praatte in het tv-programma Nieuwsuur. Daar stelde hij dat de Verenigde Staten verantwoordelijk waren voor het ophalen van 1,8 miljoen belgegevens, maar later bleek dat Nederland de taps zelf had uitgevoerd en geleverd aan de Amerikanen.

Oppositiepartijen verweten Plasterk dat hij de Kamer niet snel genoeg had geïnformeerd toen hij achter zijn fout kwam, waarna D66 een motie van wantrouwen indiende. Naast de VVD en PvdA steunden alleen de SGP en ChristenUnie de motie niet.

Volgens NRC was de Kamer echter wel geïnformeerd, namelijk in de commissie-Stiekem, de commissie die toezicht houdt op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten bestaande uit de fractieleiders van de gekozen partijen. Hier bespreken de fractievoorzitters staatsgeheime zaken met de minister van Binnenlandse Zaken (verantwoordelijk voor de AIVD) of de minister van Defensie (verantwoordelijk voor de MIVD).

Maar wat er in de commissie besproken wordt moet wel geheim blijven. In november vorig jaar schreef de Telegraaf dat VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra daarom namens de commissie aangifte heeft gedaan wegens het lekken uit de commissie.

Er is aangifte gedaan, wat nu?

Anderhalf jaar na de aangifte is het Openbaar Ministerie tot de conclusie gekomen de zaak niet te kunnen behandelen. Het OM heeft het onderzoek overgedragen aan de Tweede Kamer omdat er aanwijzingen zijn van mogelijke verdachten. 

De Rijksrecherche heeft na onderzoek van telefoongegevens van de NRC-journalist die het artikel schreef aanwijzingen van de mogelijke betrokkenheid van een of meerdere fractieleiders bij het lekken uit de commissie.

In dat geval gaat het om een mogelijk ambtsmisdrijf en volgens de Grondwet (artikel 119) kan alleen de Tweede Kamer of de regering opdracht tot vervolging van een Kamerlid geven aan de procureur-generaal van de Hoge Raad. Als een Kamerlid vervolgens schuldig wordt bevonden, hangt hem een celstraf tot maximaal zestien maanden of een geldboete van 20.000 euro boven het hoofd.

Wordt er echt een fractievoorzitter vervolgd?

Zover is het nog niet. Het zou ook uniek zijn, want er is nog nooit een Kamerlid vervolgd voor het begaan van een ambtsmisdrijf. Het presidium, het dagelijks bestuur van de Tweede Kamer, heeft vorig jaar uren moeten vergaderen over de ontstane situatie. Hoe nu verder, was de vraag.

De wet stamt uit 1855 en staat vol met oude terminologie en bepalingen die niet van deze tijd zijn en niet meer aansluiten bij de huidige manier van werken van de Tweede Kamer, zo staat in de brief aan de Kamer. Maar de wet biedt voldoende aanleiding om de zaak nader te onderzoeken.

De onderzoekscommissie, onder leiding van ChristenUnie-Kamerlid Carola Schouten, heeft van het presidium de opdracht gekregen te onderzoeken of er voldoende grond is om vervolging over te gaan. De commissie krijgt dezelfde bevoegdheden als een parlementaire enquêtecommissie en kan dus getuigen onder ede verhoren.

Zijn er verdachten?

In het dossier dat het OM overhandigde aan de Tweede Kamer komen geen namen voor. In de media en op het Binnenhof wordt er gespeculeerd wie er gelekt zou hebben. Gezegd wordt dat PvdA-leider Diederik Samsom er het meeste belang had om te lekken, omdat hij verbolgen zou zijn over het feit dat een deel van de oppositie een motie van wantrouwen indiende tegen zijn PvdA-minister Plasterk, terwijl zij wisten dat Plasterk de Kamer wel geïnformeerd had.

Maar Samsom ontkent dat hij met NRC gesproken heeft en stelt dat hij niet gehoord is door het OM. Bovendien voert NRC in de reconstructie meerdere bronnen op. De Volkskrant meldde dat het Samsom zelf was die aandrong op aangifte wegens lekken.

Vraag is ook hoe sterk de aanwijzingen zijn die de Rijksrecherche heeft. Op basis van de contacten tussen de NRC-journalist en een van de Kamerleden zou er een link gelegd kunnen worden met wie het lek is. 

Maar enkel op basis van een registratie van een telefoongesprek zijn er geen conclusies te trekken. Bronnen op het Binnenhof wijzen erop dat dergelijke belangrijke gesprekken niet over de telefoon worden gevoerd, of dat er met een andere telefoon contact wordt gezocht.

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend

Lees meer over:

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie