Wat Turkse verkiezingsuitslag betekent voor Erdogan, Turkije en EU

De macht van de Turkse president Erdogan lijkt groter te worden, nu zijn Partij voor Gerechtigheid en Ontwikkeling (AK-partij) bij de verkiezingen op zondag 1 november de absolute meerderheid behaalde in het parlement. Wat betekent dit voor Turkije en de EU?

Officieel heeft Recep Tayyip Erdogan weinig te maken met de parlementsverkiezingen. De 61-jarige politicus werd vorig jaar verkozen tot president en staat daarmee in een ceremoniële rol boven het parlement. Bij de parlementsverkiezingen was premier Ahmet Davutoglu dan ook de voorman van de AK-partij.

Volgens Lily Sprangers, directeur van het Turkije Instituut, stemmen mensen echter "niet op Davutoglu, maar op Erdogan". Sprangers denkt dat Davutoglu zich daarvan bewust is. "Davutoglu gedraagt zich gedienstig. Hij heeft zelf geen politieke ambities."

“Mensen stemmen niet op Davutoglu, maar op Erdogan”
Lily Sprangers, directrice van het Turkije Instituut

"Erdogan is net als Poetin; hij houdt er een stevige grip op", vertelt Sprangers over de wisselwerking tussen de president en de premier. Volgens Sprangers zijn de retoriek en het charisma van Erdogan doorslaggevend geweest in de parlementsverkiezingen. "Partijprogramma's spelen geen enkele rol in de Turkse verkiezingen."

Sefacan Bekar, actief voor de jongerenorganisatie van de AK-partij in Ankara en rechtenstudent in Nederland, kan zich daar niet in vinden. "Erdogan heeft door zijn populariteit wel effect op de verkiezingen gehad, maar de verkiezingsresultaten zijn te danken aan premier Davutoglu."

Visie-2023

Het partijprogramma van de AK-partij richt zich op de 'Visie-2023', waarin wordt besproken wat de doelen zijn voor 2023. Bekar benadrukt dat volgens de richtlijnen van de Visie-2023 een aantal vrijheden voor Turken vergroot zullen worden, maar ook dat Turkije tot de top tien landen met het hoogste bruto binnenlandse product (bbp) moet gaan behoren.

Sprangers denkt dat de AK-partij de bbp-doelstellingen "kan schudden". "Turkije is volstrekt niet innovatief," aldus Sprangers. Volgens Sprangers houdt de Visie-2023 in praktijk vooral één ding in: "Dat Recep Tayyip Erdogan in 2023 nog president is."

In de eerste grote toespraak van Erdogan na de verkiezingsoverwinning benadrukte hij dan ook opnieuw een grondwetsherziening te willen doorvoeren waarmee de macht van de president wordt vergroot.

Steun

Om de grondwetsherziening direct te kunnen doorvoeren, heeft de AK-partij de steun van 367 van de 550 parlementariërs nodig. Met de huidige 317 zetels komt de partij daar niet bij in de buurt.

Er is echter een alternatieve route. Met de steun van 330 parlementariërs kan de AK-partij een referendum uitschrijven en het volk laten beslissen. Sprangers ziet dat wel gebeuren. "De AK-partij zal gaan werven bij andere parlementariërs en waarschijnlijk zullen alleen de nationalisten eventueel bereid zijn een referendum te steunen. Erdogan heeft maar een paar mensen extra nodig."

Macht 

Als het de AK-partij lukt de grondwetsherziening door te voeren, neemt de macht van de staat in de Turkse samenleving volgens Sprangers "ontzettend toe".

Sprangers denkt dat de AK-partij zich steeds meer zal bemoeien met de wetgevende macht en de rechtsprekende macht. "Een van de grootste problemen van de Turkse rechtsstaat is de voortdurende erosie van de scheiding der machten", aldus Sprangers.

"De kritiek van de oppositie richt zich dan ook vooral op de concentratie van de economische en politieke macht. Vanuit daar worden het justitieel apparaat en de media onder druk gezet", aldus Sprangers.

Verkiezingen

Sprangers stelt dat de bemoeienis van de regering voor de verkiezingen ook al te zien was. "Vlak voor de verkiezingen zijn een paar onafhankelijke televisiestations en kranten binnengevallen en zijn de redacteuren vervangen door mensen die door de regering waren gestuurd."

Volgens de leiders van de pro-Koerdische partij HDP zijn daarnaast voor de parlementsverkiezingen zeker vijfhonderd werknemers en leden van de HDP opgepakt. De leiders stellen dat de HDP hierdoor geen eerlijke campagne kon voeren.

AK-supporter Bekar is van mening dat het wel meevalt met de invloed van de staat. "Iedere mediaorganisatie is vrij in het bepalen van zijn richtlijnen. Verder is het vrij normaal dat de politiek en de economie door de huidige regering gecentreerd worden. In Turkije hebben we de afgelopen jaren gemerkt dat politieke stabiliteit zorgt voor economische stabiliteit", aldus Bekar.

PKK

Ook moet het bestrijden van de extremisten van de Koerdische Arbeiderspartij (PKK) voor stabiliteit zorgen. Volgens Bekar heeft Davutoglu de PKK meerdere malen gewaarschuwd. "Hierop heeft de terroristische organisatie gebluft en enkele aanslagen gepleegd. Momenteel zijn er grote militaire operaties aan de gang tegen de PKK", aldus Bekar, die verwacht dat Erdogan en Davutoglu dit beleid aanhouden.

Bekar vindt het aannemelijk dat de PKK verantwoordelijk is voor de aanslag in Ankara, waarbij meer dan honderd doden vielen. "De burgemeester van Ankara heeft beelden vrijgegeven waarop te zien is dat de PKK onder de naam van IS aanslagen probeert te plegen in Turkije. Een voorbeeld hiervan is de aanslag op het treinstation in Ankara", aldus Bekar.

Sprangers verwacht in het conflict tussen Turkije en de PKK "nog meer confrontatie dan we de laatste maanden al zagen". "Maar ik vind dat de staat zich niet moet verlagen tot de methodiek van een terroristische organisatie", zegt Sprangers stellig.

Volgens Sprangers doet de AK-partij de laatste maanden een "bewuste torpedering op het vredesproces" met de PKK. "Daar is ook de PKK schuldig aan, dat mag helder zijn, want het is actie-reactie, maar ik vind dat de overheid een andere verantwoordelijkheid heeft voor het vredesproces dan de andere partij", aldus Sprangers.

Internationaal

De invloed van de AK-partij wordt ook in internationaal opzicht steeds groter. Turken in het buitenland mochten in 2014 door een wetswijziging voor het eerst stemmen bij de Turkse presidentiële verkiezingen en de AK-partij voerde ook bij de parlementsverkiezingen weer volop campagne buiten Turkije.

Volgens Bekar is dat goed terug te zien in het stemgedrag van Turken in Nederland bij de parlementsverkiezingen. "Als we kijken naar de verkiezingsresultaten, dan zien we dat Nederland met een stempercentage van 69,66 procent voor de AK-partij internationaal gezien op nummer één staat." 

“Door het beleid van de AK Partij worden de Turken in het buitenland meer betrokken aan de samenleving in Turkije”
Sefacan Bekar, medewerker van de AK-partij-jongerenorganisatie

Bekar stelt dat dit door de verkiezingsbeloftes van Davutoglu komt. Zo wil de AK-partij het voor Turken in het buitenland goedkoper maken om de dienstplicht af te kopen en zegt het de prijs voor het Turkse paspoort te verlagen. Sinds 1 november krijgen Turkse families volgens Bekar al twintig procent korting wanneer zij met Turkish Airlines naar hun thuisland vliegen.

"Door het beleid van de AK-partij worden de Turken in het buitenland meer betrokken bij de samenleving in Turkije. Dit zorgt ervoor dat de input van de buitenlandse Turken wordt gewaardeerd", aldus Bekar.

Europese Unie

Ook op ander gebied is de AK-partij internationaal gericht. De AK-partij stelt in het verkiezingsprogramma voor "volledig lidmaatschap" van de Europese Unie te gaan.

Bekar verwacht dat het vluchtelingenprobleem het behalen van dit doel dichterbij brengt. "Sinds 2005 voldoet Turkije aan de minimale politieke criteria om te kunnen starten met de toetredingsonderhandelingen. Door het vluchtelingenprobleem in Europa zal de toetreding nogmaals besproken worden en het toetredingsproces worden versneld."

Sprangers is positief over wat het Turkse streven naar EU-lidmaatschap op economisch gebied teweeg brengt. "Het handelsrecht is geharmoniseerd met de EU en dat heeft de weg vrij gemaakt voor Europese investeringen. Dat is heel belangrijk voor Turkije en dat is heel erg goed geweest", stelt ze.

Ver weg

Volgens Sprangers is EU-lidmaatschap echter ver weg, omdat het streven om bij de EU te horen uiteindelijk slechts in kleine mate heeft geleid tot "duurzame hervormingen op het terrein van liberale, burgerlijke vrijheden".

Sprangers twijfelt of EU-lidmaatschap wel het ware doel is van de AK-partij. "Erdogan probeert concessies van de EU af te dwingen. Dat is wat anders dan toenadering zoeken. Hij probeert de vluchtelingencrisis te gebruiken om concessies te krijgen op bijvoorbeeld het visumbeleid. En dat doet hij met een zekere behendigheid."

Populair en bekritiseerd

Erdogans streven naar EU-concessies kenmerkt mogelijk waarom hij over het algemeen populair is bij Turken, maar bekritiseerd wordt door buitenstaanders. De president is een doelgerichte politicus, maar de middelen die hij gebruikt om zijn doel te bereiken, passen aan verschillende reacties te zien lang niet altijd binnen de Nederlandse normen.

De meerderheid van Turkse volk heeft bepaald dat het handelen van Erdogan voor hen binnen de grenzen van toelaatbaarheid past. Ondertussen zal zijn handelswijze in de westerse wereld de komende jaren regelmatig een punt van discussie zijn.

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend

Lees meer over:

NUshop

Tip de redactie