Sterkste El Niño in jaren gaat wereldwijd voor problemen zorgen

El Niño heeft Singapore verstikt met rook en tyfoons in de Grote Oceaan geactiveerd. In Afrika zorgt het natuurfenomeen voor slechte cacao-oogsten en in Argentinië zet men zich schrap voor een lagere melkproductie. De huidige El Niño wordt daarmee mogelijk een van de drie sterksten sinds de eerste registratie in 1950. 

De effecten van de huidige El Niño zijn nu enkel nog zichtbaar in enkele delen van de wereld, maar daar gaat mogelijk verandering in komen. 

"Verwacht grote verstoringen in het weer en grootschalige droogte en overstromingen", zegt Kevin Trenberth van het Nationaal Centrum voor Atmosferisch Onderzoek (NCAR) in Colorado in gesprek met het Amerikaanse persbureau Bloomberg. "Met een waarschuwing vooraf kunnen de gevolgen van El Niño worden beperkt, maar zonder die kennis zullen allerlei vormen van chaos op de aardbol worden losgelaten."

Het natuurfenomeen vindt elke zeven of acht jaar plaats. Normaliter voert een zeestroom in de Grote Oceaan koud water uit het Zuidpoolgebied in zuidelijke richting, maar tijdens El Niño wordt warm water uit de omgeving van Indonesië en de Filipijnen aangevoerd.

“Het wordt een feest of een hongersnood'”
Scott Yuknis

De andere stroming, en de veranderende temperatuurverdeling in de toplaag van het oceaanwater die daarmee gepaard gaat, heeft grote invloed op de vispopulatie. Het koude water is zeer rijk aan voedingsstoffen, wat leidt tot een sterke plankton- en visgroei. Warmer water bevat echter veel minder voedingsstoffen en dus ook veel minder vis.

Bovendien verdampt het opgewarmde oceaanwater tijdens El Niño sneller dan normaal, waardoor sommige gebieden worden geteisterd door zware regenval. Dit leidt in Zuid-Amerika vaak tot aardverschuivingen en modderlawines.

'Super-El Niño'

Voor de periode oktober 2015 tot januari 2016 wordt zelfs een 'Super-El Niño' verwacht. De laatste extreme versie van dit verschijnsel was in de jaren 1997 en 1998, toen overstromingen, bosbranden en droogte wereldwijd leidden tot ongeveer 30.000 dodelijke slachtoffers en bijna 90 miljard euro schade.

In 1918 en 1919 zorgde een El Niño-achtig fenomeen voor extreme droogte in India. Het natuurverschijnsel was toen vermoedelijk een van de oorzaken van de wereldwijde grieppandemie, aldus een studie van klimaatwetenschappers van de National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA).

De naam El Niño ('het kind') vindt zijn oorsprong al honderden jaren eerder, in de zeventiende eeuw aan de kust van Peru. Vissers merkten dat het water in de Grote Oceaan aan het eind van december soms warmer was dan normaal. Ook zagen zij verandering in de vispopulatie. Omdat het verschijnsel zich rond kerstmis voordeed, besloten de Peruanen het verschijnsel  te vernoemen naar de geboorte van het kindje Jezus.

Zoals de vissers toen geleden al opmerkten, piekt El Niño vaak wanneer de zomer naar het zuidelijk halfrond komt. De effecten van het natuurverschijnsel verschillen per gebied. Zo krijgen de kustgebieden in het noordwesten van Noord-Amerika en in het noordoosten van Azië te maken met warmere winters.

“Deze El Niño staat qua sterkte waarschijnlijk op plek twee”
Mike Halpert

In het zuiden van de Verenigde Staten, het westen van Zuid-Amerika en het oosten van Afrika valt op hun beurt meer neerslag. En in een groot deel van de westelijke Grote Oceaan en delen van Brazilië krijgt men juist te maken met aanzienlijke tot extreme droogte.

Alleen al in Ethiopië wordt er daardoor op dit moment rekening mee gehouden dat 4,5 miljoen mensen voedselhulp nodig hebben omdat de oogst mislukt. In Centraal-Amerika is de oogst van onder meer maïs en bonen veel slechter vanwege enorme droogte. Hetzelfde geldt voor de maïsoogst in Zimbabwe.

"Deze El Niño staat qua sterkte waarschijnlijk op plek twee, maar we kunnen nog geen officiële rangschikking maken tot-ie is geëindigd", aldus directeur Mike Halpert van het Climate Prediction Center volgens Bloomberg.

Feest of hongersnood

Er wordt voornamelijk gesproken over de negatieve kant van het natuurfenomeen, maar het effect van het verschijnsel is complexer dan dat. De timing van de piek en de snelheid van het afzwakken van El Niño zal bepalen wat de uiteindelijke impact is op bijvoorbeeld gewassen. Of zoals voorzitter Scott Yuknis van de Climate Impact Company het noemt: "Het wordt een feest of een hongersnood."

Ook bestaat de mogelijkheid dat door veranderingen in de atmosfeer sommige droge gebieden meer regen krijgen, zoals de Amerikaanse staten Texas en Florida. Ook Californië, dat al ruim vier jaar kampt met extreem droog weer, kan meer neerslag tegemoetzien.

“Verwacht grote verstoringen in het weer en grootschalige droogte en overstromingen”
Kevin Trenberth

Trenberth hoopt dat de afgegeven waarschuwingen mensen hebben geholpen om zich voor te bereiden op El Niño. "Over het algemeen is het zo dat als je voorbereid bent, zoiets niet negatief hoeft te zijn. De grootste uitdaging die bij bedrijven ligt, is watermanagement. Kun je alle neerslag opslaan en beheren, zodat het later nog te gebruiken is?"

Een extreem krachtige El Niño komt gemiddeld eens in de twintig jaar voor. Australische onderzoekers van de Universiteit van New South Wales voorspellen echter dat een Super-El Niño de komende decennia elke tien jaar kan voorkomen.

In Midden- en West-Europa zijn de effecten van El Niño overigens niet zo groot. Een aanhoudende El Niño zorgt in Nederland gemiddeld voor meer regen in de lente.

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend

Lees meer over:

Gerelateerde artikelen

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie