Het vluchtelingenplan voor Syrië van CDA-leider Sybrand van Haersma Buma is deze week ''te gemakkelijk weggewuifd", stelt oud-minister van Defensie Joris Voorhoeve (1994-1998). 

Voorhoeve schaart zich achter het omstreden plan om in Syrië toevluchtsoorden voor miljoenen vluchtelingen in te richten.

''We kunnen wel de andere kant op kijken, maar de stroom van ontheemden wordt na al dat bloedvergieten alleen maar groter. Moet je het moorden dan maar laten doorgaan?", aldus Voorhoeve, auteur van het boek Veilige gebieden. ''Het vraagstuk is in mijn ogen te snel met een negatieve conclusie terzijde geschoven. Maar het komt zeker weer terug op tafel."

De afschuw rond de foto's van de driejarige Aylan Kurdi, die deze week na zijn verdrinkingsdood aanspoelde op de vloedlijn in het Turkse Bodrum, heeft een nieuw gezicht en nieuwe impulsen gegeven aan de discussie.

Mogelijkheden

Voorhoeve ziet ondanks de eerdere politieke hoon en afkeuring wel degelijk mogelijkheden voor veilige gebieden in het noorden van Syrië, dicht tegen de Turkse grens. Of anders langs de kust van de Middellandse Zee, omwille van de noodzakelijke bevoorrading.

Met steun van landen als Turkije (voor de aanvoer van hulpgoederen), de Verenigde Staten (voor politieke rugdekking) en enkele Europese grootmachten (Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk) zou het moeten kunnen lukken om veilige gebieden in te stellen. ''En het zou goed zijn als de Arabische Liga zich daarbij zou aansluiten, omwille van de steun in de Arabische wereld", aldus Voorhoeve.

De burgeroorlog heeft zes miljoen Syriërs uit hun huizen en steden verjaagd en tot nu toe ruim 220.000 slachtoffers geëist.

Kosovo

Een eerdere ingreep in Kosovo heeft volgens Voorhoeve aangetoond dat volkenrechtelijk wel een mouw te passen valt aan zo'n veilig gebied. In 1999 werd een VN-mandaat in de Veiligheidsraad getroffen door een afkeurende motie van Rusland, maar niettemin werd hulp aan Kosovo geboden.

“Buma verkoopt lulkoek van de bovenste plank.”
SP-Kamerlid Harry van Bommel

Aan de andere kant van het meningenspectrum staat SP-kamerlid Harry van Bommel, die het plan van Buma afdoet als ''luchtfietserij". In onparlementaire termen schiet hij het voorstel van het CDA af. ''Dit is een plan voor de bühne, ik ben daarover ernstig verontwaardigd", aldus Van Bommel.

''Buma komt niet op voor de arme Syriërs die de oorlog ontvluchten, hij probeert over de rug van de vluchtelingen te voorkomen dat zij in Nederland terechtkomen. Buma verkoopt lulkoek van de bovenste plank."

Verdeeld

De uitlatingen tonen aan dat de politiek verdeeld is over de aanpak van de toestroom van vluchtelingen. Zo kiest de VVD juist voor opvang in de regio, waarbij wordt gedacht aan opvangkampen in Jordanië, Irak en Turkije. De PvdA stelt een herverdeling van alle vluchtelingen over de Europese lidstaten voor.

En CDA-leider Buma hield op dinsdag 1 september in een interview met NU.nl een pleidooi om de vluchtelingenstroom bij de bron aan te pakken. Daarvoor moeten volgens hem veilige havens worden ingericht waar de ontheemden kunnen worden beschermd tegen het oorlogsgeweld. Verder moet het VN-vluchtelingenverdrag worden aangepast. Het huidige asielbeleid moet niet uitmonden in een permanent verblijf.

“Het is goed dat het CDA deze problematiek aan de orde stelt.”
Oud-minister Joris Voorhoeve

Joris Voorhoeve oordeelt dat de woorden van Buma te snel in de politieke gehaktmolen terecht zijn gekomen. ''Het is goed dat het CDA deze problematiek aan de orde stelt. Want de stroom vluchtelingen uit Syrië, Irak, Libië en nu ook Eritrea zal aanhouden en nog groter worden. Er storten complete staten ineen en de bevolking is het slachtoffer van bloedvergieten. Die moet je op humanitaire gronden een veilig onderkomen bieden."

Handvest VN

Stilzitten en nietsdoen is volgens Voorhoeve geen optie. Hij verwijst naar het handvest van de Verenigde Naties, die in 2006 uitspraken dat zij de verantwoordelijkheid ('Responsibility to protect’) hebben om burgers te beschermen tegen oorlogsgeweld, volkerenmoord en andere gruwelijkheden.

Het instellen van veilige gebieden past volgens Voorhoeve in dat streven, zeker nu de Europese landen schromen vluchtelingen op te nemen. Als bewindsman speelde hij destijds een hoofdrol rond de val van Srebrenica.

Hij zegt:  ''Er is geen wil tot militair ingrijpen in Syrië. Dan moet je zoeken naar een andere oplossing, mits je aan een aantal voorwaarden voldoet."

De belangrijkste voorwaarde ('Srebrenica is de harde les van hoe het niet moet') is voor hem het inzetten van vliegtuigen ter bescherming van de veilige gebieden. Zodra de vijand te dichtbij komt, volgt een militaire afstraffing. Iets dat bij de aanval op Srebrenica werd nagelaten, met fatale gevolgen voor naar schatting zevenduizend Bosnische burgers.

''Het luchtwapen werkte na de eerste Irak-oorlog tegen Saddam Hoessein in 1991 ook goed ter bescherming van de Koerden. Hard optreden van Franse, Britse en Amerikaanse heeft destijds moordpartijen van Saddam op de Koerden voorkomen", aldus Voorhoeve.

Militairen

SP'er Van Bommel zegt het ditmaal niet eens te zijn met de voormalige bewindsman. ''Ik stel zijn mening doorgaans zeer op prijs. Maar hoe wil je die veilige gebieden in Syrië dan afdwingen, met onder meer IS als tegenstander? Daarvoor heb je minstens 10.000 militairen op de grond nodig. De Amerikanen gaan dat niet doen en Nederland heeft die manschappen niet. Echt, dit gaat niet gebeuren.’’

Bovendien acht hij de problematiek te groot. ''Vluchtelingenkampen voor vier miljoen mensen, hoe denk je dat te gaan doen?"

Van Bommels oplossing: praten met de strijdende partijen en zoeken naar een politieke uitweg. ''Ik weet dat er achter de schermen een politiek proces op gang is gekomen. Met verstandige mensen moet je een andere oplossing zoeken dan deze. Want een safe haven moet je niet vestigen in de buurt van het oorlogstoneel."

'Geen oplossing'

Op zijn beurt is Voorhoeve het niet eens met Van Bommel. Praten, vredesoverleg, een politiek proces, het zijn zaken van de lange adem. Voorhoeve: ''Dat biedt geen oplossing bij een humanitaire ramp. Dan heb je toevluchtsoorden nodig. Dat betekent snelle noodhulp bieden."

Met de kritiek dat veilige gebieden en VN-inzet in het verleden niet of nauwelijks bescherming hebben geboden is Voorhoeve het niet eens. In zijn boek analyseert hij vijftien van deze safe havens. Van de zes Bosnische enclaves zijn er weliswaar twee gevallen, maar zijn er ook vier overeind gebleven en dat heeft mensenlevens gespaard.

Voorhoeve: ''In Kosovo en voor de Koerden in Irak heeft het wel gewerkt. We hebben de lessen uit het vreselijke voorbeeld van Srebrenica geleerd om ervoor te zorgen dat een veilig gebied in Syrië goed gaat werken."

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend