Hij was de geestelijk vader van twee horroriconen: Freddy Krueger en Ghostface. Wes Craven overleed vorige week zondag op 76-jarige leeftijd. Tijd om de stand op te maken in het horrorgenre. Welke erfenis laat de Amerikaanse regisseur achter?

Wes Craven kwam pas laat in zijn leven in aanraking met cinema. Zijn streng-gelovige ouders wilden liever niet dat de jonge Craven naar de bioscoop ging. Tijdens zijn studententijd ontdekte hij arthousefilms en zag hij onder meer De Maagdenbron van de Zweedse regisseur Ingmar Bergman.

In die film wordt een jong meisje verkracht en vermoord door geitenherders. Wes Craven raakte daardoor geïnspireerd en maakte in 1972 met een budget van slechts 90.000 dollar zijn eerste film, genaamd The Last House On The Left. Daar gaat hij verder dan in de dramafilm Virgin Spring; de ouders van het jonge, verkrachte meisje besluiten wraak te nemen op de dader.

Niet eerder namen filmpersonages op gruwelijke wijze wraak voor persoonlijk leed, waarmee Craven het horrorgenre een nieuwe impuls gaf. De gevestigde filmwereld was geschokt door zoveel geweld. Volgens enkele mythen zouden theater-eigenaren de film hoogstpersoonlijk censureren door scènes uit de filmrol te knippen.

Iconen

Later bedacht hij met Freddy Krueger uit A Nightmare on Elm Street (1984) en (mogelijk samen met schrijver Kevin Williamson) Ghostface uit Scream (1996) twee van de meest iconische horror-figuren. In zijn films keerden regelmatig dezelfde elementen terug: wraak, satire en meta-humor.

"Tussen Freddy Krueger en Ghostface is er een wezenlijk verschil. Freddy Krueger is een icoon geworden zonder dat het Cravens bedoeling was. Voor A Nightmare on Elm Street was geen trilogie in de planning", zegt Jan Doense, producent, oprichter van productiemaatschappij House of Netherhorror en oprichter van Imagine Film Festival.

"Toen filmproductiemaatschappij Miramax het succes van de eerste Scream zag, besloot het door te gaan met de trilogie. Zo werd er dus gelijk veel verwacht van Ghostface."

Geëmancipeerd

De regisseur overleed op 76-jarige leeftijd, terwijl hij nog bezig was met een nieuwe film The Girl in the Photographs. Scream 4 uit 2011 was zijn laatste uitgebrachte film.

"Wes Craven is een van de filmmakers die in de jaren zeventig het horrorgenre eigenlijk heeft geëmancipeerd", vertelt Doense. "Tot die tijd was het horrorgenre afgegleden naar sleazy volksvermaak."

De producent heeft de regisseur meerdere malen ontmoet. "Craven was een van de intelligentste filmmakers die ik heb ontmoet. Het is eigenlijk tragisch dat hij alleen zo’n goede horrorregisseur is geworden. Hij had graag meer in andere genres dan horror gewerkt, zoals zijn dramafilm Music of the Heart (met Meryl Streep als hoofdrolspeelster)."

“Er bestaan nauwelijks pure horrorfilms meer”
Frank Mulder

Meer kleinschalige horrorfilms

Hoe staat het horror-genre er momenteel voor? NU.nl verzamelde ruim 17.000 horrorfilms van de Internet Movie Database (IMDb).

Het genre kende begin jaren 70 en eind jaren 80 al een paar oplevingen. In die periodes werden telkens iets meer horrorfilms uitgebracht, maar sinds 2003 is het genre aan een forse opmars bezig. Dat is gedeeltelijk toe te schrijven aan het aantal kleinschalige horrorfilms: dé manier waarop Wes Craven in de filmwereld furore maakte.

"Het is ook steeds gemakkelijker om iets als horror te bestempelen", denkt Frank Mulder, oprichter en hoofdredacteur van horrorblog De Nachtvlinders. "Er bestaan nauwelijks pure horrorfilms meer. Meestal is het gemixt met een ander genre, zoals thrillers, komedie of science-fiction. En de laatste jaren zijn er steeds meer tv-series met horror-elementen."

Slashers en meta-horror

Volgens Mulder staat Craven symbool voor de slashers: horrorfilms waarin een seriemoordenaar zijn slachtoffers achtervolgt en stuk voor stuk vermoordt. "Hij was niet de eerste die deze films maakte, maar met A Nightmare on Elm Street maakte hij wel een van de beste."

Vervolgens zette hij in 1996 het genre wederom op zijn kop met Scream. Terwijl de personages in de film door een seriemoordenaar werden gestalkt, maakten zij opmerkingen over bestaande horrorfilms. De clichés van slashers werden hiermee vermeden, en Craven werd de bedenker van een nieuw subgenre: de meta-horror.

"Hij was een hele ingenieuze regisseur", vindt Mulder. "Hij maakte niet zomaar slasher-films, maar probeerde ook het monsterlijke in mensen te laten zien. Hij zette altijd een stap terug om naar de industrie en de maatschappij te kijken, en verwerkte dat in zijn films."

“Ze waren niet slim genoeg. En Wes Craven was een hele slimme man”
Barend de Voogd

Erfenis van Craven

Volgens Mulder is er niet direct een andere regisseur die de erfenis van Craven kan dragen. "Dat kun je pas over tien of twintig jaar beoordelen. De manier waarop hij kritiek gaf op de Amerikaanse maatschappij, daar was hij uniek in."

Barend de Voogd, hoofdredacteur van filmmagazine Schokkend Nieuws, noemt Craven een 'eigenzinnige regisseur', waardoor het lastig is om te zien welke erfenis hij achterlaat. "Wes Craven was een man die perfect met alle clichés speelde", aldus De Voogd.

Hij denkt niet dat jonge regisseurs hem snel als inspiratiebron gebruiken. Toch zijn er enkele films te noemen waar de invloed van Craven zichtbaar is. "The Cabin in the Woods (2012) is een heel goed voorbeeld van hoe Wes Craven het bedoeld heeft."

"Wat hij wel duidelijk achterlaat, zijn de televisieseries gebaseerd op Scream en People Under the Stairs. Ik denk echter niet dat Wes Craven daar uiteindelijk blij mee zou zijn, omdat de eerdere remakes - bijvoorbeeld The Hills Have Eyes - en vervolgen van A Nightmare On Elm Street bij hem niet in de smaak vielen. Ze waren niet slim genoeg. En Wes Craven was een hele slimme man."

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend