Aspartaam, sucralose, stevia. Het zijn allemaal zoetstoffen die gebruikt worden in frisdranken om (deels) suiker te vervangen. Door toezichthouders worden ze als ongevaarlijk bestempeld, toch is het gebruik al decennia omstreden.

“Het blijft lastig voor de consument om emotie en wetenschap te scheiden.”
Willy Gilbert
“Er zijn heel wat aspartaamsamenzweringstheoriën die blijven rondzingen.”
Gerrit-Jan Groothedde, culinair journalist

Amerikanen hebben sinds kort Diet Pepsi zonder aspartaam, omdat de zoetstof een slechte naam heeft gekregen en de verkoop achteruit is gegaan. De Nederlandse consumenten vinden de aspartaam volgens Pepsi geen enkel probleem.

Toch kiest bijvoorbeeld Coca Cola bij het relatief nieuwe drankje Coca Cola Life voor stevia als zoetstof. "Eigenlijk is het direct een gevolg van samenzweringstheorieën op internet", zegt Gerrit-Jan Groothedde, culinair journalist en schrijver van het Antidieetboek, over de slechte reputatie van aspartaam.

"Aspartaam wordt gewonnen uit natuurlijke stoffen, waarmee trucjes worden uitgehaald met de moleculaire binding waardoor het heel zoet wordt", legt hij uit. "Er zijn heel wat aspartaamsamenzweringstheoriën die blijven rondzingen en mensen die denken dat de aspartaamlobby veel tegenhoudt."

Onschuldige zoetstof

Volgens Groothedde is de zoetstof onschuldig. "Pas als je belachelijk veel naar binnen werkt wordt het schadelijk, maar dat is voor een normaal mens niet te doen." De aanvaardbare dagelijkse inname (ADI) is 40 milligram per kilo lichaamsgewicht en dat zijn ongeveer zeventien glazen cola light per dag. 

Verjongingscoach Jesse van der Velde is helemaal geen voorstander van het gebruik van zoetstoffen en andere onnatuurlijke producten. "In veel onderzoeken naar aspartaam is gekeken naar de korte termijn, maar niet naar wat gebeurt er met het lichaam als iemand tien jaar lang dagelijks een glas light frisdrank neem", legt hij uit. "Als je echt gezond wil zijn, moet je voeding halen uit de natuur, dat echt is."

De Europese Voedselwarenautoriteit (EFSA) heeft aspartaam (E951) 'nauwkeurig' bestudeerd en oordeelde in 2013 dat de zoetstof veilig is bij normaal gebruik. Volgens veel voedingsexperts is de vraag of aspartaam en andere suikervervangers slecht voor je zijn sindsdien een 'non-issue'.

"Er zit geen verschil in de verschillende zoetstoffen", zegt Willy Gilbert, voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Diëtisten. "Het blijft lastig voor de consument om emotie en wetenschap te scheiden. En producenten hebben geen baat bij het voorlichten van consumenten, dus zoeken ze alternatieven."

Onzorgvuldig onderzoek

Aspartaam is een kunstmatige zoetstof die ongeveer 200 keer zo zoet is als suiker. Sommige onderzoeken wijzen een verband aan tussen aspartaam en tumoren bij ratten. Daarnaast zijn er ook onderzoeken die juist geen verband aantonen. Wie googelt op 'Aspartaam' krijgt nog steeds vaak te lezen dat de stof slecht is voor je.

"Deze uitlatingen zijn vrijwel altijd terug te voeren op onzorgvuldig onderzoek en onterechte conclusies", staat te lezen op de website van Het Voedingscentrum. 

"Dat idee gaat niet snel weg", zegt Kees de Graaf, hoogleraar Sensoriek en Eetgedrag aan Wageningen Universiteit. "Grote bedrijven als Coca Cola, Pepsi, maar ook andere bedrijven zitten met een dilemma. Zij willen denk ik aspartaam wel blijven gebruiken, maar sommige consumenten willen blijkbaar wat anders."

“Door de opkomst van nieuwe zoetstoffen passen producenten hun ingrediënten aan.”
Patricia Schutte, Het Voedingscentrum

Naast de Amerikaanse cola zonder aspartaam worden steeds meer vervangende producten gebruikt om de grote vijand suiker te bestrijden. Zo kwam Cola vorig jaar met Cola Life, waarbij de aspartaam werd vervangen door stevia en Pepsi heeft Next, waarin ook de aspartaam is vervangen door stevia, een natuurlijke zoetstof gemaakt van de subtropische Steviaplant. In de Amerikaanse Pepsi Diet zit overigens de synthetische zoetstof Sucralose. 

Suikerconsumptie

De Amerikanen lijken de aspartaam in hun Diet Pepsi te missen. "Mensen haten de nieuwe Diet Pepsi", luidt de kop van een artikel van Business Insider over de negatieve reacties van consumenten. Het zou 'vreselijk' smaken en een 'rare nasmaak' achterlaten. 

"Door de opkomst van nieuwe zoetstoffen passen producenten hun ingrediënten aan", vertelt Patricia Schutte van Het Voedingscentrum. "Omdat de zoetstoffen een nasmaak kunnen hebben, gebruiken deze producenten suiker. Dat zijn dan nog wel lightproducten, maar leveren wel meer dan 0 tot 0,1 calorieën."

Een blikje Cola Life bevat bijvoorbeeld 83 calorieën. Daarmee kan het nog wel een light-product worden genoemd, want het bevat meer dan 30 procent minder calorieën dan normale Cola.

“Als iemand vraagt: wil je een natuurlijk snoepje of een chemisch snoepje, dan is die keuze snel gemaakt. ”
Kees de Graaf, hoogleraar Sensoriek en Eetgedrag

"Het is natuurlijk een prettige associatie", zegt hoogleraar De Graaf over de stevia. "Als iemand vraagt: wil je een natuurlijk snoepje of een chemisch snoepje? Dan is die keuze snel gemaakt. En met stevia kun je ook nog een foto van zo’n plantje toevoegen. Maar in principe is alles chemisch. Ook de lucht die je inademt bestaat uit chemische stoffen."

Volgens De Graaf is het verschil tussen stevia en aspartaam niet groot. De komst van zoetstoffen in de jaren negentig heeft weinig veranderd aan de suikerconsumptie. "Die is al veertig, vijftig jaar constant", zegt De Graaf. "Ongeveer 125 gram suiker per dag."

Vloeibare suikers

De consumptie van vloeibare suikers is een van de boosdoeners van obesitas. "Omdat je het snel consumeert, heb je vaak niet in de gaten wat je precies binnenkrijgt", aldus De Graaf. Van alle lightproducten is frisdrank veruit het populairst, bleek in 2012 uit onderzoek van GfK in opdracht van Het Voedingscentrum en Gezondheidsnet.nl.

Mensen die willen afvallen door lightproducten te consumeren, kopen dus regelmatig lightfrisdrank. Toch blijft het obesitasprobleem in Nederland en andere landen alleen maar groeien

“Eigenlijk is frisdrank gewoon geen goed idee.”
Gerrit-Jan Groothedde, culinair journalist

"Afvallen gaat uiteindelijk over energiebalans", legt diëtiste Gilbert uit. "Als je een glas cola drinkt zit je op meer dan honderd calorieën. En als je light drinkt heb je er nul. Het is een van de makkelijkste dingen die je kunt doen om af te vallen." 

Daarbij moeten consumenten wel opletten wat er in hun lightdrankjes zit. "De consument zou beter geïnformeerd moeten worden over wat er precies in producten zit. Mensen houden nou eenmaal niet van getallen." Groothedde heeft de persoonlijke voorkeur lightdranken te vermijden. "Eigenlijk is frisdrank gewoon geen goed idee", luidt het credo van de schrijver.