Zondag is het een jaar geleden dat de zwarte Michael Brown in het Amerikaanse Ferguson werd doodgeschoten door een politieagent. De gebeurtenis maakte Amerika wakker en zette het probleem van racisme weer op de kaart. Wat is er in het afgelopen jaar gebeurd?

Het ene na het andere incident waarbij een blanke agent een zwarte doodschoot kwam in het nieuws.

Zo werd de ongewapende Samuel Dubose (43) in juli in Cincinnati door een agent doodgeschoten tijdens een verkeerscontrole. In juni kwam de 18-jairge William Chapman in Portsmouth om het leven nadat hij vanwege een winkeldiefstal was neergeschoten en in april overleed Freddie Gray (25) aan zijn verwondingen in een politiewagen nadat hij  was gearresteerd vanwege het bezit van een stiletto.                                               

Zomaar een greep uit de gebeurtenissen waarbij een zwarte arrestant omkwam door politiegeweld. Op het moment van schrijven telt The Guardian 690 doden in 2015 als gevolg van een aanvaring met de politie. Hiervan zijn 178 slachtoffers zwart ten opzichte van 339 blanken. 55 van de zwarte slachtoffers waren ongewapend ten opzichte van 61 ongewapende blanken. 

Eerder dit jaar al deed The Washington Post onderzoek naar hoeveel agenten er sinds 2005 werden veroordeeld voor schietincidenten waarbij het slachtoffer om het leven kwam. Voor de duizenden fatale schietpartijen werden 54 agenten aangeklaagd en slechts 11 zijn tot dusver ook daadwerkelijk veroordeeld. 

Van de aangeklaagde agenten was bijna 80 procent blank, ruim 65 procent van de slachtoffers was zwart ten op zichte van ruim 16 procent blanke slachtoffers. 

Onder vergrootglas

Omdat de Amerikaanse overheid nooit gedegen heeft bijgehouden hoeveel mensen er omkwamen als gevolg van een aanvaring met de politie, zijn kranten als The Guardian en The Washington Post zelf begonnen de gegevens te verzamelen. Dergelijke data spelen namelijk een belangrijke rol bij het in kaart brengen van racisme binnen de Amerikaanse politiekorpsen.

Want sinds de dood van Michael Brown ligt de Amerikaanse politie onder een vergrootglas. De gebeurtenis in Ferguson bracht grote maatschappelijke onrust teweeg, wekenlang gingen in meerdere staten mensen de straat op om te protesteren tegen de manier waarop zwarte Amerikanen door de politie worden behandeld. 

Nieuwe maatregelen

“Het is een begin, maar deze maatregelen zijn niet genoeg.”
Judy Lubin, socioloog

Inmiddels hebben zeker 24 staten ruim veertig nieuwe maatregelen genomen om de omgang tussen politie en burgers te verbeteren. Onderdeel van de maatregelen zijn de bodycamera’s die agenten in steeds meer staten moeten dragen, maar ook krijgen ze in verschillende plaatsen training in het omgaan met raciale vooroordelen en het de-escaleren van crisissituaties.

"Het is een begin, maar deze maatregelen zijn niet genoeg", stelt Judy Lubin, socioloog aan de Howard University in Washington D. C. "De politie heeft ten tijde van de rassenscheiding altijd hard opgetreden tegen de zwarte bevolking en vanwege dat imago zijn nog steeds veel Afro-Amerikanen huiverig om zelf aan het werk te gaan als agent. Bovendien blijkt uit onderzoek dat ze, net als vrouwen, vaak minder kans maken op een baan of promotie bij de politie."

Die raciale ongelijkheid is volgens Lubin doorgedrongen tot in het hele Amerikaanse systeem. "Het speelt niet alleen bij de politie, maar veel andere sectoren ook." Lubin doelt op de etnische segregatie die zowel in het onderwijs zichtbaar is, als bij de inkomensongelijkheid onder zwarten, maar die ook doordringt tot in de Amerikaanse woningmarkt.

“Het grootste verschil is dat racisme nu strafbaar is, maar dat betekent niet dat het niet voorkomt.”
Judy Lubin, socioloog

"Een blanke krijgt eerder een huis toegewezen of wordt eerder aangenomen bij een nieuwe baan, dan een zwarte met precies dezelfde achtergrond."

Protestmars Selma

Afgelopen weekend startte vanuit Selma, Alabama, een protestmars richting Washington D. C., om te herdenken dat dominee Martin Luther King vijftig jaar geleden dezelfde mars liep, destijds weliswaar naar Montgomery. King deed dit voor gelijke burgerrechten voor de zwarte bevolking. "Er is in die vijftig jaar nog niet zo heel veel veranderd", meent Lubin. "Het grootste verschil is dat racisme nu strafbaar is, maar dat betekent niet dat het niet voorkomt."

Volgens Lubin zit het dieper dan veel mensen denken. "Niemand wil een racist worden genoemd, maar veel mensen reageren toch anders als ze een zwarte voor zich hebben dan wanneer het om een blanke gaat. Het is voor sommigen misschien moeilijk voor te stellen in een land waar iedereen dezelfde mogelijkheden zou moeten krijgen, maar in de praktijk krijgt lang niet iedereen die."

Zwarte president

In een land met een zwarte president zou je misschien wel anders verwachten. "President Obama is jarenlang verweten dat hij niets deed voor de zwarte bevolking," zegt Willem Post, Amerika-deskundige van Instituut Clingendael. "Hij wilde zich niet presenteren als een president die overduidelijk vanuit die hoek opereert.”

"Inmiddels spreekt hij zich sinds Ferguson wel duidelijk uit over racisme, maar Amerika hangt met touwtjes aan elkaar. Wat er in Washington wordt bepaald is niet altijd direct van toepassing op de regio vanwege veel lokaal zelfbestuur. Het duurt een tijd voordat nieuwe maatregelen doorsijpelen tot in alle staten. Bovendien gaat het om een manier van denken. Wat er in het hoofd van mensen omgaat verander je niet zomaar, dat is een langzaam proces."

Prairiebrand

“De veranderingen gaan langzaam. Er is nog een lange weg te gaan.”
Willem Post, Amerika-deskundige

Volgens Post was Ferguson het begin van een prairiebrand: opeens bleek dat er sprake was van een groot maatschappelijk probleem. "Het speelde natuurlijk al jaren, maar de winst van Ferguson is dat het nu wordt erkend. Bovendien is de zwarte bevolking, onder meer door de hulp van sociale media, veel mondiger geworden. Als er nu iets gebeurt, wordt het door sociale media opgepikt en vervolgens gaan de traditionele media er massaal op af en wordt het wereldnieuws."

In zijn ogen is het probleem van racisme anders als je kijkt naar het verleden. Post: "Als je vijftig jaar geleden had gezegd dat er een zwarte president zou komen, een zwarte minister van justitie of een zwarte burgemeester, dan had iedereen je voor gek verklaard. Er is dus daadwerkelijk wel wat veranderd, maar de veranderingen gaan langzaam. Er is nog een lange weg te gaan."

Ook socioloog Lubin heeft hoop, maar er moet nog veel gebeuren. "Er is zowel financiële als morele steun vanuit verschillende bevolkingsgroepen voor de strijd tegen racisme, maar dat is niet genoeg. We hebben meer blanken, maar ook Latino’s en Aziaten nodig die openlijk opstaan tegen het racisme. Ook zij moeten vertellen over hun ervaringen, over hoe ons systeem zó gestructureerd is dat het raciale ongelijkheid in stand houdt."

​​Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend