Het Afrikaanse jachttoerisme staat na de dood van leeuw Cecil onder druk. Er gaan jaarlijkse honderden miljoenen in om, maar waar komt dat geld vandaan en wat gebeurt er mee?

Voor het afschieten van een leeuw mét vergunning wordt volgens de prijslijst van African Sky Hunting in Zuid-Afrika zo'n 23.000 Amerikaanse dollar betaald. Een leeuwin kost 'slechts' 9.000 dollar.

Een olifant staat met 42.000 dollar nog hoger op de lijst. Een Luipaard? Daar moeten de Amerikaanse trofeeënjagers 15.000 dollar voor afrekenen.

Zo telt die jachtindustrie in Afrika jaarlijks op tot ruim 201 miljoen dollar, blijkt uit een studie van het International Fund for Animal Welfare (IFAW).

Duistere zijde

De dood van de geliefde leeuw Cecil in Zimbabwe en diens jager Walter Palmer (55) heeft deze week niet alleen tot wereldwijde afschuw en veroordeling geleid, maar ook tot de openbaring van een duistere zijde van Afrika's natuurpracht. Terwijl de jacht in Europa steeds meer aan banden wordt gelegd, verlegt zich een deel van het jachtterrein naar de savannes en steppen.

Foto van Walter Palmer tijdens een eerdere jacht

Foto van Walter Palmer tijdens een eerdere jacht

Want de tandarts uit Minnesota is bepaald niet alleen. Voor Palmer geldt misschien wel: verkeerde leeuw, verkeerde land.

Jaarlijks gaan minstens 18.500 jagers op pad om een trofee te scoren, compleet met foto voor de jachtmaatjes en het thuisfront. Het wemelt ervan op internet. Soms knelt zo'n dappere schutter zijn geweer precies tussen de hoorns van een gedode waterbuffel.

Zwart gat

De trofeeënjacht is een belangrijke werkgelegenheidsfactor. Alleen al in Zuid-Afrika hebben vijf- tot zesduizend mensen er een baan aan, blijkt uit een rapport van Australische onderzoekers. Maar het geld komt nauwelijks terecht bij de lokale bevolking of bij exploitanten van de jachtvelden, die beweren er het natuur- en wildbeheer van te betalen.

“Voor die trofeeënjacht is altijd wel iemand van het bevoegd gezag die er tegen betaling een papiertje voor wil afgeven.”
Pauline Verheij, juriste Ecojust

Een flink deel van de inkomsten verdwijnt in het 'zwarte gat', zoals de onderzoekers van Economists at Large dat noemen in het rapport (pdf) van 2013. 

Corruptie is alom aanwezig in Afrika, stelt juriste Pauline Verheij namens Ecojust. Haar organisatie is betrokken bij de advisering over naleving en uitvoering van internationale natuurbeschermingswetten. "Voor die trofeeënjacht is altijd wel iemand van het bevoegd gezag die er tegen betaling een papiertje voor wil afgeven", zegt zij.

Dat de leeuw Cecil juist in Zimbabwe, het land van de omstreden president Robert Mugabe, is doodgeschoten, verbaast haar niets. ''Iedereen weet dat de rechtsstaat daar onder druk staat en dat je met geld veel kunt regelen", aldus Verheij. ''Maar ik weet ook dat hobbyjacht in Namibië en Botswana goed geregeld is. Het hangt dus sterk van het land af."

Bekijk beelden van Cecil in het nationaal park Hwange:

Rijken

Ze noemt de jachtvelden in de Serengeti in Tanzania als een van de vele uitwassen. Die worden geëxploiteerd door een bedrijf in de Verenigde Arabische Emiraten met banden met de koninklijke familie aldaar.

De rijken der aarde kunnen daar ongezien, ongehinderd en tegen betaling van veel geld op wild schieten. Het kwam zelfs bijna zover dat de 48.000 Masaï, de oorspronkelijke bevolking van het district Loliondo, het gebied zouden moeten verlaten.

Ook Nederlanders

Volgens Verheij zijn ook Nederlanders bereid te betalen voor dure jachtpartijtjes. Dat valt af te leiden uit gegevens van CITES, de internationale conventie tegen handel in bedreigde diersoorten en planten. Op de lijst van 2010 tot 2013 staan ruim 150 jachttrofeeën die in Nederland zijn ingevoerd, waaronder tal van zebrahuiden, woestijnlynxen, maar in 2012 ook drie leeuwen uit Zuid-Afrika.

“Ze landen met hun eigen vliegtuig, stappen over in een helikopter en gaan dan ergens op jacht. Heeft niets met jagen te maken.”
Wim van Remortel, Best Hunting Jachtreizen

Wim van Remortel van Best Hunting Jachtreizen in Zeeuws Vlaanderen houdt zich daar echter verre van. Hij organiseert regelmatig tripjes naar Zuid-Afrika, maar dieren uit de zogenoemde Big Five (leeuw, luipaard, olifant, neushoorn en buffel) staan nooit op zijn lijstje. ''En die vraag heb ik ook nooit gekregen’’, benadrukt hij.

Over de Amerikanen die hij in Zuid-Afrika tegenkomt zegt hij: "Ze landen met hun eigen vliegtuig, stappen over in een helikopter en gaan dan ergens op jacht. Heeft niets met jagen te maken."

Voor zover hij weet, gaat het geld dat hij betaalt voor afschotvergunningen netjes naar de exploitanten van de jachtvelden die het natuurbeheer doen.

Jachttoerisme toegestaan

Het Wereld Natuur Fonds accepteert en steunt de jacht in Afrika in zeer beperkte omvang, zolang het cultureel aanvaardbaar en wettelijk gereguleerd is.

De hobbyjacht wordt echter met klem van de hand gewezen. "En terecht", stelt Nathalie van Koot namens WNF. "Op social media circuleren regelmatig foto’s van mensen die poseren met een door hen gedood dier. Ook het Wereld Natuur Fonds kijkt met afschuw naar deze foto's."

Volgens de organisatie is jachttoerisme in sommige landen helaas wettelijk toegestaan. Zo mag in Zuid-Afrika en Namibië op het ogenblik op witte en zwarte neushoorns worden gejaagd.

De inkomsten kunnen volgens WNF in die landen helpen in de strijd tegen stropers en bijdragen aan het beheren van natuurgebieden.

Dubbele tragedie

“Niet alleen Cecil is gedood, maar ook zijn welpjes. De volgende generatie is gewoon weg.”
Nathalie van Koot, WNF

Van Koot stelt dat de dood van leeuw Cecil een goede keerzijde heeft. Cecil gaat volgens haar de strijd tegen stroperij en plezierjacht een gezicht geven. "Want illegale jacht is de werkelijke bedreiging van de leeuwen", meent ze. "Er zijn voor het doodschieten van Cecil natuurlijk wel mensen opgepakt, hè. Dat is niet voor niets."

Volgens Van Koot is Cecil met vlees uit het Hwange National Park in Zimbabwe gelokt, een veelgebruikte methode om leeuwen in een gebied buiten het wildpark te krijgen, waar erop mag worden geschoten. Ze noemt het een dubbele tragedie, aangezien Cecil een mannetje was. Zijn nageslacht is waarschijnlijk onmiddellijk doodgebeten door de nieuwe leider in de groep. "Dat betekent dat niet alleen Cecil is gedood, maar ook zijn welpjes. De volgende generatie is gewoon weg."

Cijfers geven aan dat het slecht gaat met de leeuw. Er zijn er nog zo'n 30.000 over. Pakweg een eeuw geleden waren dat er 200.000. Leeuwen zijn uit zo'n 80 procent van hun oorspronkelijk leefgebied verdreven. In 26 Afrikaanse landen wordt de leeuw met uitsterven bedreigd. Slechts in zeven landen (Botswana, Ethiopië, Kenya, Zuid-Afrika, Tanzania, Zambia en Zimbabwe leven er nog meer dan duizend.

Het gevolg van de publicitaire storm juicht ze toe. "De jacht op leeuwen lijkt hierdoor niet langer houdbaar. Zelfs jagersverenigingen in Zuid-Afrika bezinnen zich nu op hun standpunt over jacht."

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend