Hoe (on)gelukkig zijn koeien die binnen staan?

Melkveeboeren laten steeds vaker hun koeien binnen staan, tot ongenoegen van Stichting Wakker Dier die een campagne is gestart tegen koeien die niet buiten komen. Maar hoe is het eigenlijk voor de koeien zelf om binnen te staan?

"Op zaterdagmiddag bedaard in de wei, koeien, een vliegtuig vliegt over, een trein komt voorbij en stil staan er altijd koeien", zong Brigitte Kaandorp in 1989.

Volgens velen vormen de zwart-wit gevlekte beesten samen met een handjevol molens en een divers wolkenpatroon een "typisch Nederlands aangezicht".

De koeien worden echter steeds meer binnen gehouden. Volgens cijfers van het CBS was het twintig jaar geleden nog uitzonderlijk om melkvee altijd op stal te houden, maar tegenwoordig geldt dat voor 30 procent van de koeien. Vooral de grote landbouwbedrijven laten hun koeien permanent binnen staan.

'Foute kaas'

Een middelgroot melkveebedrijf in Nederland heeft ongeveer negentig koeien. Daarnaast zijn er grote bedrijven die soms wel meer dan duizend koeien herbergen. Hoe meer koeien een boer heeft, hoe lastiger het wordt de beesten buiten te laten grazen. Daar is immers de ruimte niet voor.  

Stichting Wakker Dier is vorige week een campagne begonnen tegen "foute kaas", die naast melk van weidekoeien ook melk bevat van zogeheten stalkoeien, die nooit buiten komen. Het binnenblijven van de koe is volgens de stichting "slecht voor de welzijn van de koe".

“Ze staan vaak op beton en door de harde ondergrond hebben ze meer last van pootproblemen.”
Anne Hilhorst, Wakker Dier

"Het is een tweeledig verhaal", zegt Anne Hilhorst van Wakker Dier over de gekooide koeien. "Aan de ene kant zie je dat koeien die altijd binnen staan veel meer gezondheidsproblemen hebben en daarnaast vinden wij dat dieren gewoon het recht hebben op de buitenlucht."

Binnen mist de koe zijn natuurlijke ritme volgens de stichting. "De dagen worden in de winter verlengd door lampen langer aan te laten, waardoor de koeien meer melk geven. Dat is bijvoorbeeld niet goed voor de hormoonhuishouding. Ze staan vaak op beton en door de harde ondergrond hebben ze meer last van pootproblemen."

Matrassen en pedicure

Volgens Kees de Koning hebben koeien het binnen zo slecht nog niet. Hij is manager van de Dairy Campus van de Universiteit van Wageningen, een boerderij waar diverse onderzoeken voor de melkveehouders worden uitgevoerd.

“Als je kijkt naar de afgelopen week en de storm van zaterdag, dan zijn koeien net als mensen liever binnen.”
Kees de Koning, Universiteit van Wageningen

Zeker in de moderne stallen is het goed toeven voor de koeien. Goede matrassen, het harde beton voorzien van een rubberen coating, en een regelmatige "pedicure", of als je het een minder elegante naam wil geven: klauwbekapping, geven de dieren veel comfort.

"Een koe is natuurlijk een graasdier, dus het is goed als het naar buiten kan. Maar een koe heeft aan de andere kant ook behoefte aan beschutting. Als je kijkt naar de afgelopen week en de storm van zaterdag, dan zijn koeien net als mensen liever binnen", vertelt De Koning. 

Ook Kees Jaap Hin, secretaris van stichting Weidegang, is genuanceerd over de grazende koeien. "Er zijn plussen en minnen, maar uit de literatuur blijkt dat weidegang positief is voor de koe. Toch staat een koe een groot deel van het jaar binnen, dus als je het welzijn van een koe wil optimaliseren is het belangrijk om de knelpunten in de stal aan te pakken."

Of het grazen van vers gras voor lekkerdere kaas zorgt, durft Hin niet te stellen. "Het is wel zo dat de textuursamenstelling van melk verandert door de voeding van koeien." 

Een koe is een graasdier

Een koe is een graasdier

Koeien in de sloot

Melkveehouders Pia en Johan Harteveld uit Giessenburg hebben twee maanden geleden de staldeuren open gedaan voor hun pakweg 120 koeien. Daarvoor stonden hun dieren zeven jaar lang in de stal. "Voor boer en koe is het heel erg wennen", vertelt Pia Harteveld.

Het boerenechtpaar heeft die beslissing genomen, omdat de melkfabriek aan boeren een traject aanbood om over te kunnen stappen. "We hebben zeven jaar geleden nieuwe luxe stallen laten bouwen, waarin de koeien alle bewegingsvrijheid hadden. Hoe plezieriger de koeien het hebben, hoe meer profijt voor ons."

“De meerderheid beslist toch gewoon om binnen te blijven op hun koeienmatras, die moet je echt helpen om naar buiten te gaan.”
Melkveehouders Pia en Johan Harteveld

Op Tweede Pinksterdag, 25 mei, gingen de koeien voor het eerst weer naar buiten. Echt enthousiast is Harteveld nog niet over de weidegang. "Een koe in de wei is niet altijd zaligmakend. De meerderheid beslist toch gewoon om binnen te blijven op hun koeienmatras, die moet je echt helpen om naar buiten te gaan."

Het kost een ongeveer een uur per dag meer werk en de koeien leveren minder melk. Binnen leverden de koeien nog gemiddeld 25 liter per dag, buiten is dat nog maar 20 liter.

Het extra werk zit bijvoorbeeld in praktische aanpassingen in de stallen en in koeien uit de sloot halen. "Dat gebeurt wel een paar keer per dag." Daar staat tegenover dat de melkfabriek meer betaalt voor de 'weidemelk', afkomstig van koeien die jaarlijks minstens 120 dagen lang minimaal zes uur per dag grazen in de wei.

Soort vakantie

De Finse onderzoeker Auvo Sairanen deed onderzoek naar het verschil tussen grazende koeien en koeien die hun voer binnen opeten. Hij publiceerde zijn resultaten vorig jaar. 

"We vonden geen duidelijk voordeel van grazen", legt hij uit. "Maar één studie bewijst natuurlijk niets. Er zijn tal van studies die aantonen dat koeien moeten blijven grazen. De voornaamste redenen zijn filosofisch en economisch." 

“Het geeft wat afwisseling in het leven van een koe. Grazen is als een soort vakantie.”
Onderzoeker Auvo Sairanen

Of het ook beter is voor de koeien, is volgens Sairanen dan ook vooral een filosofische vraag. "Grazen maakt het verschil tussen 'warme dierenproductie' en 'industriële voedselproductie'. Ik geef persoonlijk wel de voorkeur aan grazen. Het geeft wat afwisseling in het leven van een koe. Grazen is als een soort vakantie."

Luieren

De ideale situatie voor een koe is volgens De Koning van de Universiteit van Wageningen dan ook afwisseling, afgestemd op het weer. "Een koe slaapt heel weinig, gemiddeld twee uur per dag, maar rust wel veel. Dus als het bijvoorbeeld snikheet is, dan zouden de koeien in de nacht naar buiten kunnen om te grazen. Overdag is het dan vaak te warm en in de weide staat meestal niet genoeg beschutting."

Als koeien de kans krijgen, gaan ze volgens De Koning meestal wel naar buiten. Maar of melkkoeien nou beter af zijn binnen of buiten, is moeilijk te meten. Een gelukkige koe levert meer melk, dat hebben diverse onderzoeken aangetoond. Maar hoe maak je een koe gelukkig? Uit een Brits onderzoek uit 2009 blijkt dat koeien meer melk geven als ze "persoonlijk worden behandeld", door bijvoorbeeld een naam aan ze te geven.

Daarnaast kunnen boeren tal van trucs van stal halen om hun koeien blij te maken, door bijvoorbeeld muziek te spelen tijdens het melken, of een elektrische borstel op te hangen waarmee de beesten zichzelf kunnen aaien. Maar of het geluk samenhangt met grazen in de buitenlucht lijkt lastig wetenschappelijk vast te stellen.

Geluk is bovendien een menselijke term, meent De Koning. "Je kunt wel kijken naar het gedrag van de dieren binnen of buiten. Als een koe bijvoorbeeld in de wei lekker ligt te herkauwen, dan is dat natuurlijk gedrag. Maar als het regent of waait en je ziet ze met zijn allen op een kluitje staan met de ruggen tegen de wind in, dan is dat minder natuurlijk gedrag."

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend

Lees meer over:

NUshop

Tip de redactie