"Jackass", "idioot", "een gezwel" voor de Republikeinse partij. Dit is slechts een greep uit de krachttermen die de Republikeinse voorverkiezingen de laatste weken domineren. En er is maar een man verantwoordelijk voor het spektakel: Donald Trump. 

De politieke arena is voor de excentrieke miljardair en tv-persoonlijkheid Donald Trump (69) geen onbekend terrein. Hij mengt zich regelmatig in politieke discussie waar hij over het algemeen niet erg serieus wordt genomen.

In 2012 leek het er zelfs even op dat Trump zich zou mengen in de Amerikaanse presidentsverkiezingen, maar hij liet het toen bij grote woorden.

Een maand geleden veranderde de situatie: Trump hakte de knoop door, kwam de roltrap van zijn eigen Trump Tower af en kondigde aan president van de Verenigde Staten te willen worden. Hij zal IS militair verslaan, hij zal China economisch verslaan en hij zal de Verenigde Staten weer groot maken.

Voor het zover is, moet hij eerst de Republikeinse nominatie winnen. En sinds de flamboyante Trump zich als presidentskandidaat in de race heeft gemengd, weten zijn collega-uitdagers niet wat ze overkomt.

Hoe serieus is zijn kanditatuur?

Aanvankelijk werd nog lacherig over zijn kandidatuur gedaan. De rijke schreeuwlelijk met dat rare kapsel zou nooit hoge ogen gooien. Maar niets is minder waar. De campagne, waar inmiddels zestien Republikeinen aan mee doen, draait enkel nog om Trump en zijn controversiële uitspraken. Sterker nog, Trump voert de peilingen aan en domineert de verkiezingscampagne. En dat was niet de bedoeling.

Republikeinen doen er alles aan om het fenomeen Trump te stoppen. Met zijn omstreden standpunten zou hij de conservatieve partij van Amerika beschadigen.

Zo noemde Trump Mexicaanse immigranten "drugscriminelen" en "verkrachters". Buurland Mexico is een "vijand" die de slechtste Mexicanen de grens over stuurt en de Amerikaanse economie uitzuigt.

Na zijn Mexicanenuitspraak kreeg Trump een storm van kritiek over zich heen. Trump werd neergezet als een racist en onder andere het grote warenhuis Macy’s en de tv-zender NBC verbraken de banden met hem.

Waarom schelden Republikeinen elkaar uit?

Terwijl de andere Republikeinse presidentskandidaten zich verdwaasd op de vlakte hielden, noemde de Republikeinse senator en oorlogsveteraan John McCain de aanhangers van Trump “gekkies”. Sindsdien is de voorverkiezing ontaard in een ordinaire scheldpartij.

“Hij is alleen een oorlogsheld omdat hij gevangen is genomen.”
Donald Trump

Trump beet van zich af door te stellen dat McCain, die de reputatie van oorlogsheld geniet omdat hij tijdens de Vietnamoorlog vijf jaar lang gevangen zat in Hanoi, helemaal geen oorlogsheld is. "Hij is alleen een oorlogsheld omdat hij gevangen is genomen. Ik hou van mensen die zich niet laten vangen."

De andere Republikeinen zagen hun kans schoon: aan veteranen kom je niet, en al helemaal niet aan John McCain. Presidentskandidaat Lindsay Graham noemde Trump een "ezel" en Rick Perry bestempelde zijn optredens als "een gezwel" voor de conservatieve partij. 

En Trump maakt het allemaal niets uit. Excuses? Geen haar op zijn hoofd die daaraan denkt. Nee, Trump gaat vol in de tegenaanval. Graham en Perry zouden in het verleden bij de multimiljonair hebben aangeklopt voor campagnedonaties. Zij zijn bedelaars, stelt Trump.

Het systeem is zo ingericht dat de rijken invloed kunnen kopen. Zijn concurrenten zijn de loopjongens van lobbyisten en geldschieters, aldus Trump. Deze beroepspolitici zijn niet te vertrouwen, is zijn boodschap. 

“Ik heb niemands geld nodig.”
Donald Trump

Wat spreekt de kiezer aan in Trump?

Trump is wel te vertrouwen, stelt hij. Hij is niet om te kopen. Trump is een succesvolle ondernemer die volgens Forbes 4 miljard dollar waard is. "Ik heb niemands geld nodig", aldus Trump. Politieke invloed is bij hem niet te koop.

Het is een boodschap die aanslaat bij de kiezers. Althans, bij een deel van hen. Zij zien Trump niet als beroepspoliticus die een hoop belooft, maar nog niets heeft bewezen. Trump heeft zichzelf al bewezen als succesvol ondernemer.

Daarnaast rekent Trump af met politieke correctheid. Hij zegt wat hij denkt en zegt ook wat de mensen willen horen op een toon die onconventioneel is, maar wel aanslaat. Trump durft het wel over immigratie uit Latijns-Amerikaanse landen te hebben, terwijl de andere kandidaten juist de Latino-kiezer in het Republikeinse kamp willen krijgen. Die stem kan uiteindelijk het verschil maken.

Dat Trumps plannen over de bestrijding van IS en immigratie uit Mexico nog op inhoud wachten, laat de kiezer vooralsnog koud. 

Gaat hij het redden?

6 augustus was het eerste grote tv-debat waar de tien presidentskandidaten die het hoogst in de peilingen stonden aan mee mochten doen. Trump leidde de peilingen en stond letterlijk en figuurlijk in het centrum van het debatpodium.

Volgens Amerikaanse media was Trump de winnaar van het debat waarin hij, voor Amerikaanse begrippen, dezelfde ongewone toon aansloeg en vol in de aanval ging. Maar of Trump daadwerkelijk de Republikeinse nominatie in de wacht sleept valt nog te bezien

De presidentsverkiezingen zijn pas in november volgend jaar en er kan nog een hoop gebeuren. De Republikeinen zullen alles in het werk stellen om Trump te decimeren, zonder zijn aanhang van de partij te vervreemden.

Bovendien is het nog maar de vraag of de kiezers Trump vooral amusant en verfrissend vinden en ook daadwerkelijk op hem zullen stemmen. 

Amerikaanse analisten zien in Trump een fenomeen dat bekend is bij de voorverkiezingen: een nieuw geluid en een nieuw gezicht in de politieke arena trekt altijd de aandacht. Wat belangrijker is of de kandidaat ook de steun krijgt van de partijtop. Lukt dat niet, dan volgt een lastercampagne met tv-spots en wordt er in het verleden van de kandidaat gegraven.

De grote vraag die rest als Trump naast de nominatie grijpt is of hij daar wel genoegen mee neemt. Hij sluit niet uit de race voort te zetten als onafhankelijke derde partij. De kans bestaat dat hij een groot gedeelte van de conservatieve kiezers wegplukt bij de Republikeinen waardoor zij opnieuw het presidentschap aan de Democraten moeten laten. 

Tot die tijd blijft de Democratische presidentskandidaat Hillary Clinton met een bak popcorn voor de tv de ontwikkelingen bij haar rivalen met genoegen volgen.

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend