De ramp die Nederland uit de geopolitieke winterslaap haalde

Een jaar na de ramp met vlucht MH17 is de repatriëringsmissie afgerond, ligt er een conceptrapport over de toedracht van de crash en rest de berechting van de daders. Het kabinet zoekt internationale steun voor een MH17-tribunaal, maar Rusland ligt dwars.

"Het gaat hier mogelijk om een van de allergrootste vliegrampen uit de Nederlandse geschiedenis", zei premier Mark Rutte luttele ogenblikken na de crash met vlucht MH17.

De ramp waarbij alle 298 inzittenden, onder wie 196 Nederlanders, om het leven kwamen ís ook een van de grootste vliegrampen uit de Nederlandse geschiedenis. Alleen bij de vliegramp op Tenerife kwamen er meer Nederlanders om: 238.

MH17 is een ramp die Nederland uit een geopolitieke winterslaap heeft wakker geschud.

Na de Koude Oorlog heeft Nederland lang gedacht dat oorlogen de grenzen van Europa niet meer konden oversteken. Maar sinds de Maidan-opstand in Kiev in 2013 bonkt het geweld op de deuren van het Europese vasteland, met de Russische annexatie van de Krim en de slepende burgeroorlog in het oosten van Oekraïne tot gevolg.

Russische betrokkenheid

De MH17-ramp heeft Nederland ongewild onderdeel gemaakt van de oorlog tussen Oekraïne en de pro-Russische separatisten. Moskou heeft het nooit toegegeven, maar er zijn sterke aanwijzingen dat de Russen de opstandelingen ondersteunen met bevoorradingen, mankracht en wapens. 

Hoewel het nog wachten is op de uitkomsten van het onderzoek naar de toedracht van de ramp, is het vrijwel zeker dat het toestel van Malaysia Airlines is neergeschoten met een Russische BUK-raket vanuit het gebied dat wordt gecontroleerd door de separatisten.

Dat onderzoek wordt uitgevoerd door de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV). Een anonieme bron vertelde de Amerikaanse nieuwszender CNN donderdag dat de OVV in het conceptrapport schrijft dat pro-Russische separatisten vlucht MH17 met een raket hebben neergehaald.

Het Nederlandse Openbaar Ministerie (OM) dat belast is met het strafrechtelijk onderzoek, liep bij monde van hoofdofficier van justitie Fred Westerbeke ook al vooruit op de schuldvraag. Volgens Westerbecke is het scenario dat het vliegtuig met een BUK-raket is neergeschoten "het meest waarschijnlijke".

Berechting

Nu de repatriëringsmissie is afgerond en de conceptrapporten over de toedracht zijn opgesteld, komt de vervolging van de daders in beeld. Inmiddels heeft justitie een goed beeld van de ramp en zouden er ook daders in het vizier zijn. Maar wat dan? Waar worden ze berecht? En wat als blijkt dat de raket is afgevuurd door de door Rusland gesteunde rebellen?

Volgens de betrokken landen Nederland, Maleisië, Australië, België en Oekraïne is een internationaal onafhankelijk VN-tribunaal de beste manier om gerechtigheid voor de slachtoffers te krijgen. 

Om een dergelijk tribunaal op te richten is echter steun van de Russen nodig. Rusland is permanent lid van de Veiligheidsraad en kan de komst van het hof met een veto blokkeren. 

Poetins veto

Afgelopen donderdag belde Rutte met de Russische president Vladimir Poetin over het nog op te richten MH17-hof. Poetin voelt echter niets voor een dergelijk tribunaal. Hij noemt het initiatief "voorbarig" en "contraproductief". Rusland wil de uitkomsten van het onderzoek afwachten. Die worden in oktober van dit jaar verwacht.

Ook zien de Russen het nut niet in van een VN-tribunaal. Verwijzend naar de Joegoslavië- en het Rwanda-tribunalen concluderen zij dat deze rechtsgang weinig oplevert en te duur is.

Rusland committeerde zich wel eerder aan een VN-resolutie waarin staat dat de daders moeten worden opgespoord en berecht. De vraag is wat die resolutie de Russen waard is als inderdaad blijkt dat hun landgenoten verantwoordelijk zijn voor het neerhalen van het toestel.

Hoewel Rutte blijft inzetten op een VN-hof, zijn er ook andere opties mogelijk om de daders te bestraffen. Berechting kan ook in Nederland of Oekraïne plaatsvinden, maar Rusland kan een dergelijk hof in een van de betrokken landen vooringenomenheid verwijten.

Internationale druk

De VN-Veiligheidsraad zou zich 21 juli buigen over de vraag of er een tribunaal moet komen. Die stemming is om nog onduidelijke redenen uitgesteld naar 27 juli. Ondanks de standpunten van Moskou en het veto waarmee Poetin de komst van het hof kan blokkeren, blijft het kabinet achter de schermen zoeken naar internationale steun voor de resolutie.

Als de Russen vervolgens dinsdag inderdaad de oprichting van een MH17-tribunaal blokkeren, staat Poetin alleen tegenover de roep van de internationale gemeenschap om gerechtigheid. 

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend

Lees meer over:

Gerelateerde artikelen

NUshop

Tip de redactie