Waardoor is het vluchtelingenprobleem nu groter dan ooit?

Zaterdag is het Wereldvluchtelingendag, een dag die niet eerder sinds de Tweede Wereldoorlog refereerde aan zóveel ontheemden wereldwijd. Waarom zijn het er zoveel en komen ze allemaal onze kant op?

Dagelijks steken honderden vluchtelingen de Middellandse zee over om een veiliger onderkomen in Europa te vinden.

De beelden van overvolle gammele boten, hopeloze mensen drijvend in zee en aangespoelde lijken op stranden van vakantiebestemmingen bereiken regelmatig het nieuws en de Europese Unie zit al weken met de handen in het haar als het gaat om een oplossing voor de problematiek.

Maar hoe ernstig de situatie van deze bootvluchtelingen ook is, er zijn wereldwijd veel meer vluchtelingenstromen dan dagelijks tot ons komt.

Donderdag bleek al uit een rapport van de UNHCR dat er eind 2014 zo’n 59,9 miljoen mensen op de vlucht, ontheemd of asielzoeker zijn en dit aantal is sinds de Tweede Wereldoorlog niet eerder zo groot geweest.

De meeste vluchtelingen komen echter niet naar Europa, ze blijven in hun eigen regio en zoeken daar een veilig heenkomen.

Belangrijkste gastlanden

Uit het rapport van de UNHCR blijkt bijvoorbeeld dat Turkije, Libanon en Pakistan de grootste gastlanden zijn als het gaat om de opvang van vluchtelingen uit de regio.

In die eerste twee landen gaat het met name om vluchtelingen uit buurland Syrië, dat eind 2014 ook het land was met de meeste vluchtelingen.

Pakistan was meer dan een decennium gastland nummer 1, voor met name vluchtelingen uit Afghanistan, maar is door de trek van Syriërs naar Turkije en Libanon deze positie kwijtgeraakt.

Maar ook een reeks Afrikaanse landen zoals Ethiopië, Kenia en Chad vangen veel ontheemden op. "In landen als Eritrea en Somalië is het al tijden onrustig, maar van de mensen die daar op de vlucht slaan merk je niet zoveel omdat ze allemaal door de buurlanden worden opgevangen", stelt migratiehistoricus Leo Lucassen van de Universiteit Leiden.

"Bovendien zijn die stromen ook niet zo fotogeniek als de bootvluchtelingen op zee, daarom wordt er in de media een stuk minder over gerept."

Daarnaast zijn er volgens Lucassen tal van landen waar vanuit ook mensen op de been zijn, maar daar hoor je nooit iets over.

"Denk bijvoorbeeld aan Oekraïne (1.075.736 mensen als gevolg van de gevechten met de Russische separatisten, red.) en vluchtelingen als gevolg van het conflict tussen India en Pakistan over Kashmir dat al tientallen jaren speelt." Maar ook uit Colombia (360.300 ontheemden) trekken veel meer mensen weg vanwege het drugsgeweld.

Oorzaken

Aan veel oorlogen in het Midden-Oosten en Afrika, waardoor zoveel mensen op de vlucht slaan, liggen dezelfde oorzaken ten grondslag, stelt  Jeroen Doomernik, hoogleraar migratie aan de Universiteit van Amsterdam. Die oorzaken deelt hij op in drie categorieën, namelijk demografisch, economisch en democratisch.

"In de onrustige landen is de bevolking vaak enorm jong, de gemiddelde leeftijd is er ongeveer zestien jaar, en al die mensen zijn op zoek naar een beter leven. Economisch gezien zijn die landen vaak niet erg denderend, dus er is nauwelijks werk en op politiek gebied zijn het veelal postkoloniale samenlevingen die nog nooit een normaal staatsvormingsproces zijn doorlopen."

Zoals je hier kunt spreken van dé Nederlander, bestaat dé Syriër en dé Irakees volgens Doomernik niet. "In die landen wonen sjiieten, soennieten en Koerden naast elkaar en de eenheid die voor ons bijvoorbeeld vanzelfsprekend is, bestaat in dergelijke landen niet."

Niet eerder zoveel vluchtelingen wereldwijd

Dagelijks steken honderden vluchtelingen de Middellandse zee over om een veiliger onderkomen in Europa te vinden. © AFP
Er komt voor Europese landen geen verplichte verdeling van vluchtelingen. De vluchtelingenquota die de Europese Commissie voor ogen had, zouden politiek onhaalbaar zijn. © AFP
Uit het rapport van de UNHCR blijkt bijvoorbeeld dat Turkije, Lebanon en Pakistan de grootste gastlanden zijn als het gaat om de opvang van vluchtelingen uit de regio. © AFP
In die eerste twee landen gaat het met name om vluchtelingen uit buurland Syrië, dat eind 2014 ook het land was met de meeste vluchtelingen. © AFP
Pakistan was meer dan een decennium gastland nummer 1, voor met name vluchtelingen uit Afghanistan, maar is door de trek van Syriërs naar Turkije en Lebanon deze positie kwijtgeraakt. © AFP
Maar ook een reeks Afrikaanse landen zoals Ethiopië, Kenia en Chad vangen veel ontheemden op. © AFP
Maar ook in Oekraïne zijn mensen op zoek naar een veiliger heenkomen sinds het leger daar in gevecht is met Russische separatisten. © AFP
En ook als gevolg van het conflict tussen India en Pakistan zijn al jaren duizenden mensen ontheemd geraakt. © AFP
Eerder bleek al uit cijfers van Eurostat dat er in 2014 in totaal zo’n 388.620 vluchtelingen naar Europa trokken, waarvan de meesten richting Frankrijk, Duitsland en Zweden gaan. © AFP
Maar ook lokaal trekken inwoners uit Servië (22.386), Kosovo (13.735) en Albanië (13.695) weg om een veiliger heenkomen te vinden. © AFP

Naar Europa

Eerder bleek al uit cijfers van Eurostat dat er in 2014 in totaal zo’n 388.620 vluchtelingen naar Europa trokken, waarvan de meesten richting Frankrijk, Duitsland en Zweden gaan.

Merendeel daarvan kwam uit Syrië, Afghanistan en Eritrea, maar ook lokaal trekken inwoners uit Servië (22.386), Kosovo (13.735) en Albanië (13.695) weg om een beter heenkomen te vinden. Volgens Doomernik gaat het bij deze landen met name om mensen die de armoede in het land ontvluchten.

Dat de Europese Unie haar hoofd breekt over hoe de problematiek omtrent de bootvluchtelingen op te lossen begrijpt Doomernik niet. "De EU is betreft haar beleid als een januskop", stelt Doomernik.

"Aan de ene kant wil ze de vluchtelingen helpen, maar alleen als de lidstaten er zelf niet slechter van worden. Zo zie je dat de landen die nu voor de verdeelsleutel zijn zoals Brussel nu voorstelt (veertigduizend migranten worden naar grootte van het gastland verdeeld, red) volgens die berekening minder mensen hoeven op te vangen als aanvankelijk werd gedacht."

"Dat geldt bijvoorbeeld voor Nederland. De landen die opeens meer migranten moeten ontvangen, zoals Hongarije, gaan niet akkoord met het voorgestelde plan."

Volgens Doomernik zou er een Europese IND (Immigratie en naturalisatiedienst) moeten komen waarbij alle ontheemden een visum kunnen aanvragen en waarmee op één centrale plek wordt gekeken of de aanvrager recht heeft op dat visum.

"Daarmee voorkom je schrijnende situaties zoals op de Middellandse zee, want mensen hoeven niet op zoek te gaan naar een land dat ze asiel wil geven."

Economie

Dat Europese economieën er slechter van zouden worden als grote aantallen vluchtelingen en arbeidsmigranten hun kant op zouden komen, klopt volgens Doomernik niet.

"Doorgaans zijn deze mensen hoogopgeleid dus kunnen ze een goede bijdrage leveren aan de economie. In eerste instantie kosten ze wellicht wat omdat je ze onderdak moet bieden, maar op de lange termijn wegen de economische voordelen veel zwaarder."

Verlaag de drempel die er nu is om naar Europa te komen, stelt ook migratiehistoricus Lucassen. "Het valt op dat de EU moeilijk doet over veertigduizend asielzoekers, terwijl we die gemakkelijk kunnen opvangen. Het is alleen de vraag: wil je die welvaart delen?"

Door de drempel weg te halen vervagen de grenzen van Europa, maar daar hebben we met het ontstaan van de EU al min of meer voor gekozen, meent Lucassen. "Die vluchtelingen komen toch wel, met of zonder drempel, alleen nu betalen zij een hoge prijs voor hun komst naar Europa en lopen ze onnodig veel risico."

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend

Lees meer over:

NUshop

Tip de redactie