Jaar eenheidsregering heeft Palestijnen niets opgeleverd

Verwarrende berichten uit Palestijns gebied. Een adviseur van de Palestijnse president Mahmoud Abbas, leider van de Fatah-beweging, zei deze week dat het staatshoofd de regering van nationale eenheid zou ontbinden. 

Daarmee lijkt een eind te zijn gekomen aan de fragiele samenwerking tussen Fatah en het rivaliserende Hamas.

Andere medewerkers van Abbas spraken het bericht over het ontbinden van de regering aanvankelijk tegen. Kopstukken binnen Hamas liet weten dat ze niet door Abbas waren geraadpleegd.

"Fatah heeft dit besluit op eigen houtje genomen en wij zullen deze eenzijdige stap niet accepteren", zei Hamaswoordvoerder Sami Abu Zuhr op een persconferentie.

Terug naar 2006

Ruud Hoff, Midden-Oostendeskundige en gastdocent aan het Instituut Clingendael, laat weten dat het moeilijk is een beeld te krijgen van wat er precies aan de hand is in de Palestijnse gebieden. "Al heb ik uit Arabische bronnen wel begrepen dat de ontbinding van de nationale eenheidsregering inmiddels officieel is."

Om een beetje te kunnen begrijpen wat er op dit moment gaande is, moeten we volgens de Midden-Oostenexpert terug gaan naar 2006. Dat jaar zijn voor het laatst parlementsverkiezingen in de Palestijnse gebieden gehouden. "Hamas won die stembusgang met overmacht", zegt Hoff.

Na de verkiezingen raakten de radicaalislamitische Hamasbeweging en het gematigde Fatah in een bittere strijd verwikkeld. In 2007 nam Hamas de controle over in Gaza. Fatah kon de scepter op de Westelijke Jordaanoever blijven zwaaien.

Hoff: "Die situatie is eigenlijk tot een jaar geleden niet veranderd. Onder druk van invloedrijke landen als Saudi-Arabië, Qatar en Egypte zijn Fatah en Hamas toen gaan werken aan het samenstellen van een regering van nationale eenheid. Die landen hoopten dat er door de vorming van zo’n regering meer stabiliteit in de regio zou komen en dat stappen zouden worden gezet richting vredesoverleg met Israël."

Jaar geleden: Eenheidsregering

De regering van nationale eenheid werd op 2 juni vorig jaar geïnstalleerd. Hoff wijst erop dat op de zeventien ministersposten vooral partijloze wetenschappers en andere technocraten kwamen te zitten, geen mensen met politieke ambities.

"Hamas heeft die regering goedgekeurd, maar is er nooit echt betrokken bij geweest. Je kan beter spreken van een gedoogconstructie, een situatie die een beetje vergelijkbaar is met die van het vorige kabinet in Nederland, dat door de PVV van Geert Wilders werd gedoogd."

De vorming van een eenheidsregering bracht de Palestijnen en Israël niet tot de onderhandelingstafel. Israël vond dat Hamas deel uitmaakte van de Palestijnse regering, ook al leverde de beweging geen ministers. "Hamas is niet acceptabel als gesprekspartner, omdat het de staat Israël weigert te erkennen", legt Hoff uit.

Ook toenadering tussen Hamas en Fatah bleef uit. De beweging van Abbas verwijt Hamas onder meer dat het de regering geen macht en invloed heeft gegeven in de Gazastrook. Bestuurders van Hamas bleven de lakens uitdelen.

Zomer 2014: Zwarte periode

De zomermaanden van 2014 vormden de zwartste periode voor de Palestijnse regering. Israël begon een militaire actie in de Gazastrook, nadat het vanuit dat gebied met raketten was bestookt. Een ander motief voor de operatie was de moord op drie Israëlische jongeren.

De Israëlische premier Benjamin Netanyahu legde de schuld voor die moorden bij Hamas. De vijftig dagen oorlog kostte volgens de Verenigde Naties aan circa 2200 Palestijnen het leven. Aan Israëlische kant vielen ruim zeventig doden.

"Na die oorlog zou Hamas de controle op de grensposten in Gaza overdragen aan de Palestijnse regering, maar tot grote irritatie van Fatah is daar niets van terechtgekomen", zegt Hoff.

"Andersom verwijt Hamas Abbas dat hij zijn belofte om verkiezingen uit te schrijven niet nakomt. Volgens Hamas vrezen Abbas en Fatah voor een pak slaag bij een stembusgang." 

De Midden-Oostenkenner stelt dat dit scenario best zou kunnen uitkomen. "Abbas is inmiddels tachtig jaar oud en heeft niet het charisma van de vroegere leider Jasser Arafat. Bovendien heeft de corruptie binnen Fatah-kringen de populariteit van de beweging geen goed gedaan."

Waarom ontbinden?

Wat Abbas met het ontbinden van de regering van nationale eenheid wil bereiken is Hoff een raadsel. Zeker omdat Abbas Hamas toch weer zou willen betrekken bij de vorming van een nieuwe regering.

"Het kan zijn dat Abbas denkt dat hij nu in onderhandelingen meer concessies van Hamas kan krijgen dan een jaar geleden, omdat die beweging behoorlijk is verzwakt. Hamas had een belangrijke bondgenoot in de Moslimbroederschap in Egypte, een groepering die inmiddels buitenspel is gezet."

En het vredesproces...

Hoe een nieuwe Palestijnse regering er straks ook gaat uitzien. Hoff verwacht niet dat een nieuw bestuur het vredesoverleg met Israël kan vlottrekken.

"Dat proces zit muurvast. Abbas heeft gezegd dat hij niet met Israël wil praten zolang de regering-Netanyahu nederzettingen blijft bouwen in Palestijns gebied", zegt Hoff.

"Op zijn beurt komt Netanyahu met steeds meer voorwaarden. Eerst was de erkenning van de staat Israël een absolute vereiste. Inmiddels eist hij van de Palestijnen dat ze de Joodse staat Israël erkennen. Dat is voor de Palestijnen een brug te ver, omdat dit gevolgen zou kunnen hebben voor de Arabische Israëliërs in Israël."

Hoff verwacht niet dat de Amerikaanse regering Israël zal proberen te verleiden het vredesoverleg met de Palestijnen nieuw leven in te blazen. De regering van president Barack Obama heeft haar aandacht in het Midden-Oosten nu vooral bij de strijd tegen Islamitische Staat in Irak en Syrië.

Bovendien is in de afgelopen jaren gebleken dat Netanyahu zijn eigen weg volgt en niet aan de leiband van Washington wil lopen.

"Als ik het van de optimistische kant probeert te kijken, kan ik hooguit een beetje hopen op de weg die Saudi-Arabië is ingeslagen onder de nieuwe koning Salman bin Abdul Aziz", zegt Hoff.

"De koning probeert onder meer Turkije, Arabische landen en Hamas te betrekken bij een front tegen het sjiitische Iran. Ook voor Israël is Iran de grote vijand. Dus wellicht biedt dat aanknopingspunten voor toenadering tussen de Palestijnen en Israël."

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend

Lees meer over:

NUshop

Tip de redactie