'Motorclubs via de rechter aanpakken is te omslachtig'

Minister Van der Steur zei begin deze week te bekijken of de wet moet worden aangepast om motorclubs harder te kunnen aanpakken. Hij was amper uitgesproken of bij een grote politieactie werden bij Bandidos-leden onder andere vijf raketwerpers gevonden.

Het is niet voor het eerst dat er stemmen opgaan om de zogeheten outlaw motorcycle clubs aan te pakken. Het leidde in januari 2012, aan tafel bij Pauw & Witteman, tot een opzienbarende discussie tussen toenmalig kamerlid Jeanine Hennis-Plasschaert en voorman Henk Kuipers van Satudarah, die later zou overstappen naar No Surrender. 

Elke aantijging van de VVD-politica aan het adres van de motorclub werd stelselmatig met dezelfde woorden gepareerd. Als het al zo was dat individuele leden strafbare feiten pleegden, hadden deze niets met de vereniging te maken. "En uiteindelijk kun je bij elke vereniging wel dingen vinden", vertelde Kuipers met een stalen gezicht.

Uitdagend gesteld of niet, Kuipers raakte daarmee haarfijn het pijnpunt van politie en justitie. "Twee jaar eerder had de Hoge Raad geoordeeld over een verbod op de Hell's Angels", zegt directeur Jan Brouwer van het Centrum van Openbare Orde en Veiligheid, tevens hoogleraar algemene rechtswetenschap aan de Rijksuniversiteit Groningen. 

"Er werd onvoldoende verband aangetoond tussen de strafbare feiten van individuele leden en de vereniging. De Hoge Raad verwierp daarom het verzoek van het Openbaar Ministerie om de club te verbieden."

Van der Steur

Maar nu is daar de nieuwe minister van Veiligheid, die wil bekijken of de wet zodanig kan worden aangepast dat de outlaw motorclubs toch harder kunnen worden aangepakt. Ard van der Steur denkt daarbij ook aan de mogelijkheden voor een civielrechtelijk verbod,  vertelde hij maandag na een overleg met Limburgse bestuurders. 

Brouwer juicht het toe als de verantwoordelijkheid over dit soort beslissingen bij de rechter wordt weggehaald. "We zien allemaal dat er iets met de motorclubs moet gebeuren, maar de gang via de rechter is te omslachtig. Tegen de tijd dat je bij de Hoge Raad bent, zijn we een paar jaar verder. Daarom vind ik het verstandig om het om te draaien: laat de minister maar een verbod uitspreken, dan kan de rechter bij een beroep eventueel toetsen of hij het goed heeft gedaan. Maar in de tussentijd is de vereniging dan wel verboden, want het beroep heeft geen opschortende werking. Zo gaat het in veel omringende landen ook en dat werkt goed."

“Als de spits van Ajax iets doet, ga je de voetbalclub niet opheffen”

Strikte criterea

Het is zaak om in dat geval strikte criteria op te stellen. Brouwer: "Frankrijk en Duitsland hebben bijvoorbeeld een hele waslijst, aan de hand daarvan kan tot een verbod worden overgegaan. Dat is al enkele keren gebeurd en is effectief. De moeilijkheid blijft hem zitten in de ernstig strafbare feiten. Als de spits van Ajax iets doet, ga je de voetbalclub niet opheffen. Er moet een samenhang zijn tussen de feiten en de vereniging, maar civielrechtelijk is het eenvoudiger om actie te ondernemen dan via het strafrecht. Het wetboek van strafrecht biedt weliswaar de mogelijkheid om een vereniging als criminele organisatie te bestempelen, maar dan moeten de strafbare feiten primair het oogmerk van de club zijn. In het civiel recht is de omschrijving vager."

Sterker, langs die weg hoeft er niet eens sprake te zijn van strafbare feiten om een vereniging te verbieden. In 2014 werd pedofielenvereniging Martijn verboden, in 2001 een vereniging die de belangen van cannabisconsumenten behartigde. 

Het sterkt Brouwer in het idee dat het anders moet. "Deze twee verenigingen waren makkelijke slachtoffers. Maar als je de Hell's Angels niet verbiedt en deze clubs wel, dan wringt dat. Neem Martijn. De vereniging faciliteerde geen seks met kinderen en waarschuwde haar leden geen pedoseksuele handelingen te verrichten. Alles wat Martijn deed, kan een individu nog steeds doen. Begin een website, zet daar dezelfde dingen op en er is niemand die je iets kan maken."

Strafblad

Toch is de aanpak van motorclubs sinds 2012 al een stuk verbeterd. Diverse organisaties die met de rechtshandhaving zijn belast, werken sinds dat jaar samen om de overlast de kop in te drukken.

In de 'Voortgangsrapportage Outlaw Motorcycle Gangs' van juni 2014 worden bovendien bepaald geen zalvende woorden gebruikt. 'Het is duidelijk dat dit geen gewone motorclubs zijn, maar verenigingen waarin zich opmerkelijk veel personen verzamelen met een strafblad en waarvan het vermoeden bestaat dat de OMG op zijn minst een dekmantel is van het al dan niet gezamenlijk begaan van misdrijven.' 

De hardere aanpak wordt in het document onderbouwd door cijfers. Zo werden tussen 2011 en 2014 43 van de 111 bekende clubhuizen gesloten en vonden er 88 onderzoeken en strafzaken plaats tegen hoofdzakelijk leden van de Hell's Angels, No Surrender, Satudarah, Trailer Trash Travellers en de sinds 2014 in Nederland gevestigde Bandidos. Toch moesten er ook zaken worden geseponeerd, bijvoorbeeld doordat getuigen geen belastende verklaringen durfden af te leggen.

Nieuwe wegen

Het is mede daarom dat de minister naar nieuwe wegen zoekt. Brouwer acht het niet ondenkbaar dat het civielrechtelijke verbod wordt aangepast. "Van der Steur is echt een man van law and order, hij is helemaal thuis in misdaadbestrijding. Het enige lastige van een verbod is de vraag wat je dan precies verbiedt. Morgen heb je immers weer een andere motorclub opgericht. 
Toen het Vlaams Blok in 2004 werd veroordeeld wegens racisme, was een week later opeens Vlaams Belang daar." 

"Het kan dweilen met de kraan open zijn, van de andere kant zijn er in andere landen goede resultaten mee behaald. Door clubhuizen te sluiten en spullen in beslag te nemen, zit je de verenigingen immers wel dwars. Bovendien zijn de clubs onder een andere naam misschien toch minder aantrekkelijk, want Hell's Angels of Bandidos zijn wel uitgegroeid tot echte merken."

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend

Lees meer over:

Gerelateerde artikelen

NUshop

Tip de redactie