"Als een natuurramp, zo onverwacht." Het Duitse bombardement boven Rotterdam in 1940 verwoestte een volledige stad. 80.000 mensen raakten dakloos. Herman Romer (84) praat erover als over de dag van gisteren.

Donderdag was het precies 75 jaar geleden dat Rotterdam werd gebombardeerd.

Binnen het gezin van Romer was er weinig te merken van de Tweede Wereldoorlog in de omringende landen. "In de krant stonden wel eens berichten over wat je moest doen wanneer er een inval was. Er waren schuilkelders gebouwd en hier en daar lagen ook zandzakken. Maar over die berichten werd een beetje lacherig gedaan. Het luchtalarm bij naderende vliegtuigen werd veelal genegeerd."

"Ons gezin was anti-oorlog. In het warenhuis mocht ik geen speelgoed soldaatjes kopen, enkel indianen en cowboys." 

Nederland had tot begin mei 1940 al tijden geen oorlog meer gekend. Bij conflicten nam Nederland altijd een neutrale rol in.

De dan negenjarige Romer vindt het dan ook eigenlijk best spannend als de Duitsers op 10 mei Nederland binnenvallen. "Bij een wandeltocht door de stad, kwam ik plotseling Nederlandse soldaten tegen, die van boom naar boom slopen.'

"De crisis van de jaren dertig was voelbaar in Rotterdam. Veel vaders waren lang van huis om te werken voor de Nederlandse Heidemaatschappij. Zo ook mijn vader, die toevallig op de tiende was teruggekeerd bij het gezin."

“Plots kwamen we groepen mensen tegen, rennend.”

"Vader was de veertiende mei boodschappen aan het doen bij de kruidenier. Tot het luchtalarm klonk en niet veel later de eerste dreunen in Rotterdam te horen waren." De jonge Romer was thuis met een buurjongen aan het spelen. Plots was daar de oorlog voor de negenjarige jongen, letterlijk als donderslag bij heldere hemel. "Mijn moeder, de buurjongen en ik gingen de kelder in. Vader was nog niet thuisgekomen."

De bommen bleven een kwartier lang op Rotterdam vallen. Vader was tijdens het vallen van de bommen van de kruidenier naar zijn gezin gerend. Toen de doffe inslagen ophielden, kwamen Romer, zijn buurjongen, moeder en vader uit de kelder. Zijn ouders probeerden Romer nog het gevoel te geven alsof er niet veel aan de hand was.

"De buurjongen ging terug naar zijn ouders. Tussen mijn ouders in liepen we de stad uit. Het moest een gewone wandeling lijken. Maar de nabije groentewinkel stond in de brand en we zagen al een paar kapotte huizen."

Het gezin had zonder spullen huis en haard verlaten. Het was voor hen niet duidelijk wat er nu precies gebeurd was, enkel dat er bommen gevallen waren. "Plots kwamen we groepen mensen tegen, rennend. Ze hadden allerlei spullen bij zich, zelfs iemand met een vogelkooi." Door de angstige groep uit de binnenstad zette de familie Romer het ook op een lopen. De stad uit.

In beeld: Bombardement Rotterdam 14 mei 1940

14-05-1940 - Grote branden in Rotterdam na het Duitse bombardement op 14 mei 1940. Op 14 mei 1940 rond 13:30 uur wordt Rotterdam getroffen door een zwaar bombardement door Duitse vliegtuigen. De Duitsers proberen hiermee het verzet van het Nederlands leger te breken en tot overgave van Nederland te dwingen. De bommenregen maakt ongeveer 800 slachtoffers. Met de dreiging van aanvullende bombardementen op andere Nederlandse steden capituleert Nederland op 15 mei. Fotograaf: Onbekend Bron: ANP
14 -05 -1940 - Maasstation en uitgebrande treinen na het Duitse bombardement op 14 mei. Op 14 mei 1940 rond 13:30 uur wordt Rotterdam getroffen door een zwaar bombardement door Duitse vliegtuigen. De Duitsers proberen hiermee het verzet van het Nederlands leger te breken en tot overgave van Nederland te dwingen. De bommenregen maakt ongeveer 800 slachtoffers. Met de dreiging van aanvullende bombardementen op andere Nederlandse steden capituleert Nederland op 15 mei.
14-05-1940 Brandend Rotterdam tijdens de bombardementen van 1940. Op 14 mei 1940 rond 13:30 uur wordt Rotterdam getroffen door een zwaar bombardement door Duitse vliegtuigen. De Duitsers proberen hiermee het verzet van het Nederlands leger te breken en tot overgave van Nederland te dwingen. De bommenregen maakt ongeveer 800 slachtoffers. Met de dreiging van aanvullende bombardementen op andere Nederlandse steden capituleert Nederland op 15 mei. Fotograaf: Onbekend Bron: Collectie Beeldbank WO2 / Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD)
14-05-1940 - Rotterdam brandt na het Duitse bombardement, zicht vanaf de omgeving van de Westzeedijk, richting de toren van het huidige museum Boijmans van Beuningen met de kerktoren van de voormalige Remonstrantse Kerk op de Westersingel net achter het Boijmans. Fotograaf: Onbekend Bron: Asbach
14-5-1940 - Vijf Duitse militairen staan met de Nederlandse sergeant-majoor Van Ommering, met de witte vlag, in de Van der Takstraat. Het is ongeveer 16 uur, kort na het Duitse bombardement. Kapitein Backer en Kolonel Scharroo zijn op dat moment bij de Duitse bevelhebber om de overgave van de stad aan te bieden. Op 14 mei 1940 rond 13:30 uur wordt Rotterdam getroffen door een zwaar bombardement door Duitse vliegtuigen. De Duitsers proberen hiermee het verzet van het Nederlands leger te breken en tot overgave van Nederland te dwingen. De bommenregen maakt ongeveer 800 slachtoffers. Met de dreiging van aanvullende bombardementen op andere Nederlandse steden capituleert Nederland op 15 mei. Fotograaf: anoniem, collectie Rijksmuseum © Copyright Rijksmuseum
14-05-1940 -  De Boompjes in puin na het zware Duitse bombardement op Rotterdam.
15-5-1940 - Een straat in Rotterdam met uitgebrandde huizen, kort na het bombardement. Locatie onbekend Fotograaf: anoniem, collectie Rijksmuseum © Copyright Rijksmuseum

"Boven de stad hing zwarte en gele rook, wat later overging in een grote rode gloed. We liepen via mijn grootouders en kwamen uiteindelijk terecht op een boerderij, waar we de nacht zouden doorbrengen. Al snel kwamen er vrachtwagens aan met beddengoed en voedsel. Ik ga er maar vanuit dat die spullen niet gestolen waren."

Plots was het oorlog voor de negenjarige jongen. "Het overvalt je. Als jongetje word je ineens volwassen." Tienduizenden Rotterdammers raakten dakloos. Naar schatting vielen er tussen de 650 en 900 doden. "Precieze cijfers zijn er nooit gekomen. Wat ik gek vind. Ik geloof dat de cijfers van de doden nog veel hoger ligt. Het was crisis. Rotterdam kende veel daklozen en ontheemden. Die mensen waren slecht ter been, vaak dronken. Ik denk dat veel van hen in de nauwe binnenstad niet tijdig hebben kunnen wegkomen."

Maar van die niet geregistreerde mensen zou dan ook niet veel teruggevonden zijn. "De volgende dag ging ik met mijn vader terug naar de stad. We mochten er niet in en werden weggestuurd. Uiteindelijk wisten we toch, 'op eigen risico' de stad te betreden. Dode mensen waren weggehaald, maar dode karkassen van paarden en honden lagen nog tussen de ruïnes, waar soms nog een brand woedde."

De hoge temperaturen van de brand hadden ervoor gezorgd dat niets meer in zijn oude vorm was. "Ons huis stond er niet meer, in de wasmand vonden we de zondagse jurk van mijn moeder, maar die viel in stof uiteen. Je moet je bedenken: Als zelfs bakstenen, beton en staal de temperatuur niet overleefd had, wat dan wel?"

“Voor vertier ging je de straat op, maar die straten bestonden niet meer.”

"Vroeger ging je voor vertier de straat op, maar die straten bestonden niet meer. De stad waar mijn ouders en ik zo aan verknocht waren, was een van de grootste Nederlandse oorlogsslachtoffers geworden."

De familie heeft dat slachtoffer nooit alleen gelaten. "We hebben de stad nooit verlaten. We kwamen na het bombardement terecht in een woning aan de rand van het gebombardeerde stadshart. Er was een bordje bijgezet: onbewoonbaar. Maar de stad was kapot, vernietigd, er waren geen huizen meer. "Veel mensen verlieten Rotterdam. Wij gingen in dat krot zitten. Je weet wel, met zo’n houten plattelandsplee."

De Rotterdammers staken de handen uit de mouwen en al snel kwamen de eerste noodwoningen in Rotterdam. "Je wordt zo snel volwassen en geprogrammeerd om vooruit te denken. Een woning zoeken, geld verdienen en een goede functie krijgen."

De oorlog heeft Romer zwaar getroffen, in de hongerwinter trof Romer's moeder zijn oom aangevreten door de ratten aan. Ook een grootvader stierf van de honger. "Iedereen had honger." Zijn vader was afgevoerd naar Duitsland om te werken en het gezin stond er alleen voor.

Maar het gezin doorstond de oorlog. Zijn vader keerde terug en een tweede zoon zag in 1944 het levenslicht. 75 jaar later woont de Rotterdammer nog steeds in zijn stad. "Een Rotterdammer die de oorlog heeft overleefd, die kan wel wat hebben", zegt hij ironisch.

In beeld: Rotterdam herdenkt bombardement

Tientallen Duitse vliegtuigen stortten hun "verwoestende lading" uit boven het hart van de Maasstad en zorgden voor een "vuurzee", aldus Aboutaleb. De overlevenden zijn "voor het leven getekend". © ANP
Hij las verhalen van ooggetuigen voor en benadrukt dat vrede ook nu belangrijk is in Rotterdam. "In onze eigen straten en portieken." © ANP
Rotterdammers herdachten donderdag bij De Verwoeste Stad van Ossip Zadkine op Plein 1940 het bombardement op de Maasstad.
Voor de herdenking op Plein 1940 vond een gedachtenis plaats in de Sint-Laurenskerk in Rotterdam. Ruim 350 belangstellenden kwamen naar de kerk, die door de bombardementen zwaar beschadigd was geraakt. © NU.nl/Kay den Teuling
De dag begon donderdag met een herdenking aan de Statenweg. © NU.nl/Ilya de Milde
Aboutaleb legde ook daar een krans bij het monument. © NU.nl/Ilya de Milde
Ook sprak Aboutaleb deze ochtend bij het monument voor de capitulatie. "Ik zie het behouden en bewaken van vrede als mijn belangrijkste taak als burgemeester." © NU.nl/Ilya de Milde
Rotterdam herdenkt donderdag het bombardement van 14 mei 1940. Het is dit jaar 75 jaar geleden dat de Maasstad werd getroffen en het centrum werd verwoest. © NU.nl/Kay den Teuling
De burgemeester voor de herdenking bij het monument aan de Statenweg. © NU.nl/Kay den Teuling
Jelke van Wattum, die het bombardement meemaakte, sprak tijdens de bijeenkomst. "Dit monument moet ongewenste gewelddadige gasten afschrikken en anderzijds gastvrijheid symboliseren voor ieder die hier met vrede is komen wonen." © NU.nl/Kay den Teuling

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend