De krant als luxeproduct: Is de neergang echt onstuitbaar?

's Ochtends wakker worden met de krant die door de klepperende brievenbus op de deurmat ploft: het overkomt steeds minder mensen. Is de neergang van de Nederlandse krantenmarkt nog te stuiten?

De gouden tijden voor de papieren krant lijken voorbij te zijn. Van 4.658.071 dagelijks verspreide kranten in 1996 naar ongeveer 2,8 miljoen in 2014. In nog geen twintig jaar tijd zijn uitgeverijen bijna 40 procent van hun oplage kwijt.

In 2014 was de daling van de krantenmarkt zelfs historisch te noemen. De papieren betaalde oplage daalde met maar liefst 4,9 procent ten opzichte van 2013, zo bleek deze week. NRC Handelsblad en het noodlijdende Nrc.next zijn nog niet bij deze cijfers meegerekend.

Wakker worden met een papieren krant aan de ontbijttafel is allang geen traditie meer. In 1969 ontving gemiddeld elk huishouden nog een dagblad. Anno 2015 is dat iets minder dan de helft van de huishoudens, zelfs als digitale en gratis kranten worden meegerekend. Dat stemt weinig positief, vinden diverse kranten- en media-experts.

"De Nederlandse krantenmarkt is overduidelijk een krimpmarkt", verklaart Alexander Pleijter, lector Journalistiek en Innovatie aan de Fontys Hogeschool in Tilburg.

"Een lichtpuntje is wellicht dat een aantal kranten de afgelopen jaren hun oplage redelijk op peil heeft weten te houden. Dat zijn onder meer de Volkskrant, Trouw en NRC Handelsblad. Stabiliseren is in de huidige markt al een hele prestatie", vindt Pleijter.

Gratis alternatieven

Waarom zeggen zoveel mensen hun krantenabonnement op? Volgens Piet Bakker, docent aan de Hogeschool Utrecht die sinds jaar en dag de oplagecijfers in de gaten houdt, nemen jonge gezinnen en mensen die op zichzelf gaan wonen geen krantenabonnement meer.

"Er zijn zoveel alternatieven. Vooral online, maar ook op televisie. Informatie is meer dan ooit gratis voor iedereen, altijd beschikbaar." Dan is een jaarabonnement van ruim 300 euro voor veel personen een te duur alternatief.

Het zijn voornamelijk de regionale dagbladen en kranten gericht op een algemeen publiek die in rap tempo lezers kwijtraken. "Meer dan kranten voor een specifiek hoog opgeleid publiek", zegt Bakker. "Voor die groep goed verdienende personen is een abonnement niet snel een prijzige zaak."

“Houtskoolbriketten, die kopen we ook nog steeds. Maar vooral als luxeproduct voor de barbecue.”

De instorting van de krantenmarkt wordt vaak ten onrechte aan de opkomst van internet toegewezen, vindt Paul Disco, docent Media, Informatie en Communicatie aan de Hogeschool van Amsterdam.

"Met name de regionale dagbladen - die eind jaren 80 ruim de helft van de oplage betroffen - hadden het al heel zwaar voordat jij en ik een mailadres hadden."

Houtskoolbriketten, daar vergelijkt Disco de kranten momenteel mee. "Die kopen we ook nog steeds, maar vooral als luxeproduct voor de barbecue. We hebben ze niet meer nodig voor de dagelijkse verwarming van ons huis."

Werkloosheid

De terugloop in abonnees - en daarmee ook een belangrijke inkomstenbron, naast advertenties - heeft ook gevolgen voor de arbeidsmarkt. NRC Media werd in februari definitief overgenomen door het Vlaamse bedrijf Mediahuis.

Kort daarna werd bekend dat het Vlaamse mediabedrijf De Persgroep toestemming kreeg van de Autoriteit Consument & Markt (ACM) om uitgever Wegener over te nemen, dat voornamelijk regionale dagbladen uitgeeft.

Dat betekent dat zo'n vierhonderd banen op de tocht komen te staan. Uit de laatste cijfers van het UWV blijkt dat er al zo'n 2.700 journalisten werkloos zijn. In 2008 was dat aantal net iets meer dan duizend personen.

Digitaal

De oplossing voor de terugloop in oplage wordt onder meer gezocht in digitale abonnementen. In plaats van een papieren krant lezen abonnees het nieuws als een digitaal equivalent op telefoon, tablet of pc. Hoewel een groei van ruim 120 procent in 2013 klinkt als een wondermiddel, compenseert het de daling van papier nauwelijks.

"Digitale abonnees zijn vaak geen nieuwe abonnees, maar bestaande abonnees die hun papieren abonnement inruilen voor een digitaal abonnement", verklaart Pleijter. "Per saldo leveren die digitale abonnementen dus nauwelijks nieuwe lezers op."

De vraag is dan ook hoe kranten vanaf hier verder moeten. Disco stelt dat uitgeverijen in het verleden flink wat kansen hebben laten liggen. "Het is curieus dat een bedrijf als Blendle (waar online losse artikelen uit kranten kunnen worden gekocht, red.) door twee jonge gasten wordt opgezet, maar de grote krantenuitgevers dat niet kunnen."

Toch is de angst dat op korte termijn kranten verdwijnen, volgens de experts niet gegrond. Enkel de gratis kranten hebben het écht zwaar. Zo zijn DAG, De Pers en Spits inmiddels niet meer in de krantenbakken op stations te vinden.

"Metro is de enige overgebleven gratis krant in Nederland, en die draait ook niet best", zegt Pleijter. "In de trein zijn mensen drukker met hun smartphone dan met een krant. Ik zie het daarom wel gebeuren dat Metro over niet al te lange tijd ook het loodje legt. Maar de betaalde titels zullen de komende jaren nog niet verdwijnen."

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend

Lees meer over:

Gerelateerde artikelen

NUshop

Tip de redactie