De eerste test van de interim-flitsmacht van de NAVO is succesvol verlopen. Circa tweehonderd Nederlandse militairen hadden de opdracht gekregen binnen 48 uur klaar te zijn voor inzet naar een fictief crisisgebied.

"Dat is goed gelukt", zegt landmachtwoordvoerder, majoor Mostafa Hilali. "Alles was op tijd geregeld voor vertrek vanaf de Vliegbasis Eindhoven donderdagmorgen. Op dat moment stopte de oefening. Het vliegtuig is volgens plan aan de grond gebleven."

“Langs Europa ligt een gordel van instabiliteit.”

Een zegsman van de NAVO laat weten dat Duitse en Tsjechische militairen in eigen land een vergelijkbare oefening hebben gedaan. Ook bij die testen voldeden de militairen aan de opdracht om op tijd inzetbaar te zijn.

"De volgende oefening heeft midden juni plaats en zal veel complexer zijn. Er komt dan bijvoorbeeld ook inlichtingenwerk aan te pas. En de militairen vertrekken dan naar Polen", laat de NAVO-zegsman weten. "In het najaar volgt een nog grotere oefening."

De NAVO besloot vorig najaar tijdens een top in Wales tot de oprichting van de flitsmacht als reactie op de Russische interventie in Oekraïne.

"De crisis in Oekraïne was de directe aanleiding voor het besluit dat in Wales is genomen, maar het is niet de enige reden voor de oprichting van de flitsmacht", legt Hilali uit.

"Langs Europa ligt een gordel van instabiliteit. De flitsmacht moet beschermen tegen bedreigingen in Oost-Europa, maar ook het hoofd kunnen bieden aan bedreigingen aan de andere flanken van het grondgebied van de NAVO. Denk bijvoorbeeld maar aan NAVO-lid Turkije dat aan Syrië grenst en aan Italië dat niet ver van Libië ligt."

Snelle reactiemacht

De nieuwe flitsmacht wordt onderdeel van de snelle reactiemacht van de NAVO, de NATO Response Force (NRF). NAVO-topman Jens Stoltenberg wil die reactiemacht uitbreiden van 13.000 naar 30.000 militairen.

"De NATO Response Force is in crisissituaties binnen vijf dagen inzetbaar, maar de crisis in Oekraïne heeft geleerd dat dit niet snel genoeg is", laat de zegsman van de NAVO weten.

De flitsmacht moet veel sneller in actie kunnen komen. Een eerste bataljon van zeshonderd tot achthonderd man moet al binnen 48 uur inzetbaar zijn. Eenheden maken drie jaar deel uit van de flitsmacht. Het eerste jaar voor voorbereiding, dan voor paraatheid voor inzet en het laatste jaar voor de daadwerkelijke inzet.

Nederland stelt voor de testfase van de flitsmacht ongeveer tweehonderd militairen ter beschikking. Dat zijn vooral militairen van de 11 Luchtmobiele Brigade. Duitsland en Noorwegen leveren samen ongeveer zeshonderd mensen.

Na de testfase neemt Spanje vermoedelijk de rol van Nederland over. Nederland blijft daarna wel ondersteuning leveren. De uiteindelijke flitsmacht - de 'Very High Readiness Joint Task Force (VJTF) - moet ongeveer vijfduizend militairen tellen.

Operationeel in 2016

Eind 2016 moet het nieuwe paradepaardje van het bondgenootschap operationeel zijn. Het is de bedoeling dat onder meer Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk tegen die tijd een belangrijke rol in de flitsmacht spelen.

"In vergelijking met de NRF gaan de militairen van de flitsmacht in relatief kleine eenheden van bataljonsgrootte werken", zegt Peter Wijninga, defensiespecialist van het Haagse Centrum voor Strategische Studies (HCSS).

"Door hun beperkte omvang kunnen die eenheden zich veel sneller verplaatsen dan grote groepen militairen. Bovendien is het de bedoeling de militairen van de flitsmacht in een permanente staat van hoge paraatheid te brengen. Ze kunnen dus snel in actie komen."

De NAVO overweegt ook vooruitgeplaatste steunpunten in te richten. Wijninga denkt dat de flitsmacht daar veel profijt van zou kunnen hebben. Volgens het huidige plan komen die in de drie Baltische staten en Polen, Roemenië en Bulgarije. Maar het is goed mogelijk dat bij het uitwerken van het plan nog andere opties op tafel komen.

Wijninga: "Logistiek gezien kunnen die steunpunten heel belangrijk zijn. De NAVO zou er artillerie, tanks en ander zwaar materieel in kunnen onderbrengen. In crisissituaties gaat er dan geen kostbare tijd verloren aan de aanvoer van materieel. Het was ook om die reden dat de Verenigde Staten tijdens de Koude Oorlog zware wapens en ander materieel bewaarden in depots in Nederland en andere West-Europese landen."

Nederland een actieve rol

“Met de flitsmacht kan je laten zien hoe belangrijk defensie is.”

Met de voortrekkersrol bij het testen van de flitsmacht laat Nederland opnieuw zien dat het binnen de NAVO graag een actieve rol speelt bij het versterken van de Europese veiligheid. Vorig jaar namen Nederlandse F-16’s deel aan een NAVO-missie voor de bescherming van het luchtruim van de Baltische Staten.

Nederlandse marineschepen deden mee aan een oefening in de Oostzee. Hilali: "Nederland levert deze inspanningen omdat het belangrijk is voor onze veiligheid. Maar we laten er ook mee zien dat we naast onze bondgenoten staan, dat ze op ons kunnen rekenen."

Ook Wijninga denkt dat de oprichting van de flitsmacht geruststellend is voor met name de oostelijke bondgenoten binnen de NAVO.

"Maar ook voor de binnenlandse discussie over het budget voor Defensie is de flitsmacht belangrijk. Er is de afgelopen jaren zoveel discussie geweest over bezuinigingen op krijgsmacht. Met de flitsmacht kan je laten zien hoe belangrijk defensie is."

De defensiespecialist kan op dit moment nog niet goed inschatten of het afschrikkende effect van de flitsmacht op termijn groot genoeg is om Rusland aan het grensgebied met NAVO-landen in toom te houden. "Om dat doel te bereiken is het van groot belang dat je als flitsmacht geloofwaardig en professioneel overkomt", zegt Wijninga.

"En om dat te kunnen bereiken moet je politiek en militair eensgezindheid  en kracht tonen. Bovendien is het van groot belang vaak gezamenlijk te oefenen. NAVO-militairen van verschillende landen leren elkaar dan beter kennen, raken beter op elkaar ingespeeld, kunnen bij moeilijke situaties terugvallen op NAVO-procedures en weten daardoor precies wat ze aan elkaar hebben."

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend