Als premier heeft Mark Rutte genoeg crises meegemaakt, zowel in zijn kabinet als in zijn partij. En wie klaagt dat het zo makkelijk van hem af glijdt heeft ergens nog gelijk ook. "In de kern heb ik als liberaal niet zo veel talent voor het somberen."

NU.nl sprak, aan de vooravond van de voor zijn kabinet bepalende Provinciale Statenverkiezingen (uitleg), uitgebreid met Rutte over zijn ervaringen na 4,5 jaar premierschap, zowel zakelijk als privé.

U zei dat het vertrek van Opstelten en Teeven u heeft geraakt. Waarom eigenlijk?

"Ze zijn zeer effectief geweest om de veiligheid in Nederland te vergroten. En ik verlies twee collega's op wie ik zeer gesteld was."

Volgens sommigen zijn Opstelten, en het onlangs opgestapte Kamerlid Mark Verheijen, voor u van vitaal belang geweest in de periode 2008/2009. Toen had u het moeilijk als partijleider en u zou ze daarom nu nogal lang de hand boven het hoofd hebben gehouden.

"Ik lees dat ook. Ik laat het allemaal. Je bouwt natuurlijk een band met elkaar op, maar die is wel zakelijk. Er zat een hiërarchische relatie tussen ons."

Klopt het wel dat ze belangrijk voor u zijn geweest?

"Er zijn zoveel mensen belangrijk voor me, maar dat is geen zakelijk argument. We zitten niet op het schoolplein, waarbij je kijkt of je de ene aardiger vindt dan de ander. We zijn een land aan het besturen."

Dit raakt u, zegt u, maar u krijgt weleens de kritiek dat alles maar langs u afglijdt. Wat maakte ook indruk?

"In de kern heb ik als liberaal niet zo veel talent voor het somberen. Dat is wel een verschil met menig PvdA'er, want het leed van de wereld rust op hun schouders. Wij proberen vanuit een zekere opgewektheid naar het land te kijken."

"Maar ik heb natuurlijk vorig jaar de zwaarste gebeurtenis tijdens mijn premierschap meegemaakt. De ramp met de MH17. Natuurlijk raakt mij dat enorm."

Is het dan moeilijk om daar ook zakelijk naar te kijken en niet uit emotie te handelen?

"Nee, dat moet je kunnen in deze functie. Anderen moeten beoordelen of dat lukt. Maar dat zijn momenten waar de zwaarte van de functie gevoeld wordt, zeker als je praat met de nabestaanden. Al is mijn leed niet te vergelijken met dat van hen. Elke dag ligt dat dossier nog bij mij op tafel."

Heeft dit en de overige ervaringen tijdens de 4,5 jaar premierschap u veranderd?

"Moeilijk te zeggen. Ik hoop dat ik wat ervarener ben geworden. Ik heb natuurlijk meer internationale contacten, ben langer actief in Europa. Je hoopt dat dat leidt tot meer invloed."

"En ik ben wel iemand die kritisch op zichzelf is. En ik probeer ook een omgeving te organiseren waarin veel kritiek is, zodat je blijft groeien."

Kunt u zo'n confronterend moment noemen?

"Nee, dat hou ik voor mezelf. Dat doen we in het terugblikinterview na mijn premierschap."

“Ik heb een grote vriendenkring, waarin toevallig een bekende Nederlander zit.”

Heeft het premierschap uw privéleven erg veranderd?

"Nee. Niks."

Aan het begin was slechts bekend dat u vrijgezel bent, piano speelt, Jort Kelder als vriend heeft en dat u in een relatief eenvoudig appartement in Den Haag woont. Daar is dus allemaal niks aan veranderd?

"Ik heb een grote vriendenkring, waar toevallig een bekende Nederlander in zit. Ik ben niet verhuisd, heb zelfs mijn oude Saab nog."

Nog steeds vrijgezel ook?

"Ja, ook dat. Nee, er is weinig veranderd. Ik ben privé heel gezegend. Mijn familie en vriendenkring bevindt zich voor een groot deel buiten de politiek. Dat is prettig, want dan gaan de etentjes op vrijdagavond eens over wat anders."

Uw kabinet is al regelmatig doodverklaard. Wat is er nodig om uw kabinet te laten vallen?

"Wat een vraag. De rit uitzitten is geen doel op zich, maar ik wil dat wel graag. Omdat we zien dat het beter gaat, maar er nog te veel dingen niet goed gaan. De werkloosheid moet verder dalen. Dat vertrouwen moet nog groeien. Dat leidt tot ruimte om te investeren, en dat leidt weer tot meer banen."

"En er zitten nogal wat hervormingen in de pijplijn. De herziening van het belastingstelsel is daarbij met afstand de belangrijkste."

“D66 heeft een soort bezuinigingsfetisj ontwikkeld.”

Die belastingherziening wordt nog een hele opgave. D66, één van uw gedoogpartijen, wil extra bezuinigen om ruimte te creëren voor verdere lastenverlichting, de coalitie wil dat niet. 

"Ik ben wel wat somberder geworden. D66 tamboereert op extra bezuinigingen, terwijl ze niet nodig zijn. Die partij heeft een soort bezuinigingsfetisj ontwikkeld."

Dat verwijt kreeg u juist vaak.

"Als het nodig is om te bezuinigen dan staat de VVD vooraan, maar nu niet. De overheidsfinanciën staan nu niet uit het lood, maar in het lood."

Maar bezuinigingen zijn ook bij D66 geen doel op zich. Die willen extra ruimte juist inzetten om via extra lastenverlichting de economische groei te versterken.

"Maar die lastenverlichting is mogelijk zonder te bezuinigen. We hebben straks een ruimte van 4,5 miljard om de lasten te verlichten. Wat D66 wil is juist schadelijk voor de economische groei en zal vertrouwensverlies opleveren."

Moeten ze die eis intrekken om die belastingherziening te kunnen bereiken?

"Nee, dan eis ik dat ze een eis intrekken. Dat lijkt me niet behulpzaam. Ik stel vast dat hun eis het lastiger maakt."

U kunt de gedoogpartners niet vragen bij het kruisje te tekenen.

"Nee, dat hoeft ook niet. Je onderhandelt erover en doet aanpassingen. Dat is overigens niet zo bij het CDA. Die partij radicaliseert. Ik ben totáál de bestuurderspartij, verantwoordelijkheidspartij CDA kwijt. De partij die altijd als je belde verantwoordelijkheid wilde nemen. Het CDA neemt de telefoon niet meer op."

Maar ze zijn toch gewoon een oppositiepartij die elk wetsvoorstel op zichzelf beoordeelt?

"Dat is op zich waar, maar het is een bijzondere tijd. Het zou goed zijn als partijleider Sybrand Buma naar Nederland zou uitstralen: wij zijn kritisch, maar realiseren ons dat we verantwoordelijkheid willen nemen voor het verder vormgeven van dat herstel."

Zij vinden net als D66 dat u niet genoeg doet om die banenmotor aan de gang te helpen.

"Maar dan moeten ze aan tafel komen. Hij heeft gezegd: ik ga daar niet over onderhandelen. Dan sta je met schone, maar ook met lege handen. Van SP en PVV verwacht je dat. Die zijn er alleen maar om brullend te zeggen wat ze van Nederland willen."

U maakt nu gehakt van het CDA en de PVV. Eerder werkte u daar mee samen. Bij de PvdA geldt precies het omgekeerde, die waren drie jaar geleden nog de grootste bedreiging voor Nederland. Is dat niet schadelijk voor uw geloofwaardigheid?

"Laat ik er mijn beeld naast zetten. Ik ben premier en het land moet bestuurd worden. Ik weet dat ik niet als een dictator kan zeggen hoe ik het wil, dus ben ook bereid compromissen te sluiten. Maar ik weet wel waar ik naar toe wil."

"Als je die lijn trekt vanaf 2010 is die heel consistent, namelijk Nederland sterker uit de crisis laten komen."

“VVD - PvdA blijft een onlogische combinatie.”

Maar over die geloofwaardigheid. De PvdA zou Nederland met bezuinigingen op veiligheid onveiliger maken, zei u in de campagne van 2012. Dat zijn harde woorden voor iemand die daarna bezuinigt op de opsporingsdiensten, politie, inlichtingendiensten, het OM.

"Ik leef nu. Ik heb niet de luxe om heel erg te reflecteren op vorige campagnes. Ik werk samen met de PvdA en we denken over alles anders, maar we zijn samen bereid compromissen te sluiten."

"En over veiligheid: kijk naar de feitelijke cijfers. De criminaliteit is enorm afgenomen. Het aantal woninginbraken, het aantal overvallen. Enorm gedaald onder Opstelten en Teeven."

Maar hoe kan het dat u zulke zware woorden gebruikt en u vervolgens bezuinigt op veiligheid? Minister Plasterk heeft nota bene erkend dat de bezuinigingen op de AIVD raken aan de staatsveiligheid.

"Feitelijk zie je dat we meer dan ooit uitgeven aan de AIVD. En daar komt nog extra geld bij ook."

Dat kwam pas na druk van de gedoogpartijen.

"Dit komt echt uit het kabinet, maar wel met steun van de C3-partijen."

Wilt u ook na de Kamerverkiezingen van 2017 door met de PvdA?

"Het blijft een onlogische combinatie. Persoonlijk en zakelijk zijn de relaties prima. We belazeren elkaar niet. Maar we denken over alles verschillend."

Dat kunt u toch niet zeggen? Voor de buitenwacht hebben VVD en PvdA elkaar helemaal gevonden.

"Je moet die discussies tussen ons maar eens meemaken."

Jullie zijn niet dogmatisch?

"Ik ben heel dogmatisch in de liberale agenda. Maar de kracht is dat we niet tegen de ander zeggen dat hij gek is dat hij een ander standpunt heeft."

In welk opzicht zou het beleid dan anders zijn als de VVD alleen zou regeren?

"Daar ga ik niet op reflecteren."

"Ik geloof dat Nederland heel goed snapt dat dit geen logische combinatie is."

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend