Voor 1.500 euro weten zij op wie u gaat stemmen

Lijkt het ouderwets dat de VVD een folder door je brievenbus gooit, of de PvdA flyers uitdeelt op een marktplein? Grote kans dat achter de schermen een slimme campagne draait, waardoor zij exact weten wie u bent, wat u bezig houdt én: op welke partij u wilt stemmen.

"Wij weten namelijk zo'n beetje alles over kiezers: stemgedrag, inkomen, gezinssamenstelling, leeftijd, huur- of koopwoning, en ga zo maar door", zegt Frank van Dalen, voorzitter van de Stichting Politieke Academie.

“Tja, dit is 2015.”

Politieke partijen en overheidsorganen kunnen bij de stichting aankloppen voor een uitgebreide analyse en bijbehorend communicatieplan. Waar zit de achterban, wie zijn dat, wat beweegt ze en waar zitten de directe concurrenten?

Anders gezegd: Wat is de statistische kans dat iemand op een bepaalde partij gaat stemmen, of überhaupt naar de stembus gaat? Totale kosten voor zo'n analyse: 1.500 euro. En politieke partijen willen een dergelijk onderzoek steeds vaker laten uitvoeren, volgens Van Dalen.

Is het een eng idee dat zo’n organisatie zoveel van uw stemgedrag kent? "Als mensen hier van schrikken, tja, dít is stemmen anno 2015."

Hoe werkt dat dan?

Stel dat een partij zich wil richten op een woonwijk met overwegend jonge ouders. Deze wijk is volgens eerder stemgedrag en demografische gegevens geneigd om op partij X te stemmen. Ook heeft deze wijk een vijver waar 's zomers vaak blauwalg wordt aangetroffen.

De Politieke Academie kan dan met een aantal interactieve kaarten op postcodeniveau laten zien waar in die wijk een grote kans op stemmen zit.

Let op: Deze kaart vergt veel dataverkeer.

Voor de specifiek genoemde wijk krijgt de opdrachtgever een media-advies: spreek de bewoners aan met 'u wilt toch ook dat uw kinderen veilig kunnen zwemmen?', of 'gebruik foto's van jonge ouders met kinderen'. Gaat het om een wijk waar ook oudere mensen wonen, dan voeg je daar kleinkinderen aan toe.

"En wij kunnen ook vertellen dat een bepaalde journalist vaak over dit onderwerp schrijft, en dat je hem of haar moet benaderen met een persbericht", legt Van Dalen uit. Ook kan De Politieke Academie adviseren over welke buurtbewoners je via sociale media kunt aanspreken.

Zo blijkt een ogenschijnlijk oplettend en spontaan bericht in de krant of sociale media een vooruitgeplande strategie te zijn, op basis van statistieken en kansberekening. "Onze adviezen zijn gericht op: waar moet je wel en geen moeite in steken?"

Kleinere vijver

"Je kunt wel mensen proberen te overtuigen om naar de stembus te gaan die helemaal zijn afgehaakt, maar dat kost enorm veel energie met bijna geen rendement. Richt je op gebieden waar een grote kans is dat men gaat stemmen", adviseert Van Dalen.

"Kijk maar naar de opkomstcijfers van de laatste verkiezingen. Kiezers gaan minder vaak naar de stembus. De vijver waar iedereen uit vist, wordt steeds kleiner. Dan maakt deze aanpak het verschil."

Welke partijen doen dit?

De Politieke Academie wil niet bekendmaken welke partijen gebruik maken van hun gegevens. "Denk niet aan D66, GroenLinks of CDA, maar aan regionale clubs zoals GroenLinks Gelderland of CDA Alkmaar." 

Ook hierbij zegt hij nadrukkelijk dat hij geen klanten heeft genoemd. De meeste politieke partijen die deze data gebruiken, willen hun concurrentievoordeel nog niet kwijt, zegt Van Dalen.

Één voorbeeld is wel bekend, namelijk Leefbaar Rotterdam. Zij maken sinds 2010 gebruik van de gegevens, en wisten daarmee heel gericht hun kiezers te vinden in onder meer het Scheepvaartkwartier. In 2014 wonnen zij tijdens de gemeenteraadsverkiezingen acht procent in die wijk, en behaalden zij 14 van de 45 raadszetels.

Veel overige partijen tasten nu nog in het duister waar hun kiezers exact zitten en hoe ze die moeten bereiken. Op het niveau van negenduizend stembureaus spreek je over duizenden mensen per stembureau: niet erg nuttig om te analyseren op persoonskenmerken.

De Politieke Academie bekijkt gegevens op zescijferig postcodeniveau. Als je praat over 450.000 postcodes, dan kun je al veel beter inzoomen op individuele huishoudens.

'God zegene de greep'

De huidige communicatiestrategie van partijen is volgens Van Dalen dan ook te omschrijven als 'God zegene de greep'. Hij noemt de heersende clichés rondom kiezersgedrag: "VVD'ers wonen vooral in grote huizen, SP'ers zijn arme sloebers en allochtonen stemmen op de PvdA." 

Zulke wetmatigheden kloppen redelijk vaak, maar het is volgens Van Dalen niet voldoende om een campagne op te bouwen. "Het feit dat zij allochtoon zijn, hoeft geen statistisch verband te houden met het feit dat zij PvdA stemmen."

Daarnaast pleit de Politieke Academie ervoor om permanente campagnes te voeren. "Een paar weken voor de verkiezing beginnen is niet effectief. Leefbaar Rotterdam voerde vier jaar permanent campagne op basis van statistiek en analyse, en won de verkiezingen."

"Wij zeggen: laat de feiten spreken, en de statistiek leidend zijn waar je je aandacht op gaat richten. Misschien moet je dertig verschillende folders printen in plaats van één algemene flyer."

Zelf nog wel stemadvies nodig? Doe hier onze stemhulp

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend

Lees meer over:

Gerelateerde artikelen

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie