Een groep prominente wetenschappers heeft vrijdag de Doomsday Clock twee minuten vooruit gezet. 

De klok die aangeeft hoe groot de dreiging is op een wereldwijde kern- of milieuramp, staat nu op 23.57 uur. Tien dingen die u moet weten over de klok en de nieuwe tijd. 

1. De Doomsday Clock tikt al 68 jaar

De Doomsday Clock werd in 1947 bedacht door een invloedrijke groep wetenschappers aan de Universiteit van Chicago. De klok gaf in eerste instantie aan hoe groot de dreiging was op een wereldwijde kernoorlog. Bij de invoering werden de wijzers op 23.53 uur afgesteld.

Sinds 2007 wordt bij de afstelling van het symbolische uurwerk ook rekening gehouden met klimaatverandering. De motivatie voor een nieuwe tijd wordt gepubliceerd in een speciaal tijdschrift Bulletin of the Atomic Scientists.

2. De klok is vrijdag voor het eerst in drie jaar tijd bijgesteld.

In 2012 werd de tijd van de Doomsday Clock voor het laatst verzet: van 23.54 naar 23.55. De aanleiding was toen dat politieke leiders te weinig actie ondernamen om klimaatverandering tegen te gaan. De nieuwe tijd van 23.57 uur is vooral te wijten aan ontwikkelingen op het gebied van kernwapens. 

3. Poetin en Obama worden aangewezen als hoofdschuldigen voor de naderende doemsdag.

“Onze leiders falen.”
Wetenschappers

De leiders van de Verenigde Staten en Rusland zouden bezig zijn om hun kernwapenarsenaal te vernieuwen. Het feit dat de presidenten ook niet meer met elkaar overleggen over het gevaar van kernwapens is volgens de wetenschappers achter de Doomsday Clock het meest alarmerend.

"Waar de VS en Rusland tot nu toe de voortgang van bestaande akkoorden bespraken, wordt er nauwelijks nog gepraat", schrijven ze. "Onze leiders falen."

4. Ook Frankrijk, Groot-Brittannië, China, India, Noord-Korea en Pakistan krijgen kritiek.

Al deze landen werken volgens het Bulletin aan nieuwe technieken om kernwapens te produceren of te lanceren. Zo ontwikkelt China een nieuw soort onderzeeër die kernwapens kan afvuren.

Frankrijk, India Groot-Brittannië testen nieuwe raketsystemen. In Pakistan is dit jaar de derde reactor in gebruik genomen waar plutonium kan worden geproduceerd. En ook het nucleaire programma van Noord-Korea duurt nog steeds voort. 

5. De wetenschappers achter de Doomsday Clock weten waar ze over praten.

Het Bulletin of Atomic Scientists werd ooit opgericht door wetenschappers die waren betrokken bij het Manhattan Project. Deze Amerikaanse geheime operatie in de Tweede Wereldoorlog leidde tot de ontwikkeling van de eerste atoombommen. Op dit moment maken 18 Nobelprijswinnaars deel uit van de organisatie achter de Doomsday Clock. 

6. Ondanks de bijstelling van de klok is er geen concrete dreiging voor een kernoorlog. 

De nieuwe tijd op de Doomsday Clock is niet onomstreden. Kernwapenexpert Sico van der Meer van Instituut Clingendael voor Internationale Betrekkingen had de wijzers hooguit één minuut vooruit gezet.

"De modernisering van kernwapens en het gestokte overleg zijn gevaarlijke ontwikkelingen. Maar wat mij betreft is er op dit moment geen directe aanleiding voor een kernoorlog."

Volgens Van der Meer rust er sinds de Tweede Wereldoorlog een groot taboe op het gebruik van kernwapens, ook bij politieke leiders.

"Het is niet voor niets dat er na de atoomaanvallen op Japan in geen enkele oorlog nog gebruik is gemaakt van een atoombom. Ik denk dat de meeste leiders heel goed beseffen dat ze de hele wereld over zich heen zullen krijgen als ze toch overgaan tot een kernoorloog."     

7. Doemsdag is ook volgens de Doomsday Clock wel eens dichterbij geweest.

In 1953 werd de klok afgesteld op 23.58. Rusland en de Verenigde Staten experimenteerden toen volop met waterstofbommen. De Amerikanen hadden net hun bom met codenaam Ivy Mike tot ontploffing gebracht op de Marshalleilanden.

De trillingen waren over de hele wereld te voelen geweest, zo bleek later uit seismologisch onderzoek. Rusland lanceerde uiteindelijk in 1961 de krachtigste atoombom ooit op Nova Zembla.

Deze waterstofbom met de naam Tsar Bomba had een kracht van 50 megaton. Ruiten van gebouwen op 900 kilometer afstand sneuvelden.   

8. Het grootste risico op een kernramp is een een wanhoopsdaad. 

“Er wordt eerder rekening gehouden met confrontatie tussen India en Pakistan”
Sico van der Meer

Het meest aannemelijke scenario voor een kernoorlog is geen clash tussen Rusland en de Verenigde Staten. "Er wordt door kernwapendeskundigen eerder rekening gehouden met de dreigende confrontatie tussen Pakistan en India", zegt Van der Meer.

"Als die landen met elkaar in oorlog raken en één raakt aan de verliezende hand, dan is de kans groot dat het uit wanhoop kernwapens inzet."

De gevolgen van een oorlog met de kernwapens in deze regio zouden we volgens Van Der Meer ook in Nederland merken.

"Er komt dan zo veel as en roet in de atmosfeer, dat de zon niet meer kan doorbreken", aldus de kernwapendeskundige. "Volgens klimaatwetenschappers zal een groot deel van de wereldbevolking dan overlijden door een gebrek aan voedsel.  

9. Er zijn 17.000 kernwapens op aarde.

Van der Meer waarschuwt ook voor het gevaar van de grote aantallen. In totaal zijn er op dit moment 17.000 kernwapens in de wereld.

"Als één zo'n kernkop door een foutje tot ontploffing wordt gebracht, heb je al te maken met een ongelooflijke catastrofe. Zelfs de zwakkere kernwapens zijn in staat om een stad ter grootte van Amsterdam te vernietigen."

10. Nederland zal voorlopig geen kernwapens wegdoen.

De regering zal het nooit officieel toegeven, maar op vliegbasis Volkel liggen enkele kernwapens die eigendom zijn van het Amerikaanse leger. "Oud-politici als Lubbers en Van Agt hebben dat al erkend", zegt Van der Meer.

"Eigenlijk twijfelt niemand er nog aan dat die wapens er zijn, maar je zult het nooit uit de mond van de Minister van Defensie horen komen."

De Nederlandse regering zal deze kernknoppen voorlopig niet wegdoen. Dat zou volgens Van der Meer ook niet slim zijn.

"Als je de dreiging van kernwapens wilt verminderen is het veel effectiever om ze alleen te vernietingen als bijvoorbeeld Rusland in ruil daarvoor ook afstand doet van kernkoppen. Dat is waarschijnlijk ook het idee van de regering. Maar op dit moment is zo'n akkoord met Rusland totaal niet aan de orde." 

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend