De Amerikaanse president Barack Obama was dinsdagnacht (Nederlandse tijd) in zijn zevende State of the Union bijzonder optimistisch, terwijl hij onlangs bij de tussentijdse verkiezingen nog een klap uitgedeeld kreeg van de kiezer. Volgens de experts is dit waarom:

Obama voelt zich door de nederlaag van november politiek bevrijd.

"Hij was als een coach die twee spelers uit het veld moet halen, maar toch besluit aan te vallen", zegt Charles Groenhuijsen tegen NU.nl. 

Obama weet dat hij van het door de Republikeinen gedomineerde Congres geen enkele medewerking hoeft te verwachten, dus hij richt zich volledig op zijn eigen idealen. "Obama beukte in deze State of the Union op de traditionele Democratische agenda: de middenklasse."

Ook Maarten van Rossem zag dinsdagnacht een positief ingestelde president. "Je kunt na de nederlaag van november op een lullig stoeltje in het Witte Huis bij de haard gaan zitten die nooit brandt, of je kunt dingen aanpakken. Ik kan me geen eerdere president herinneren die in deze periode van zijn termijn zo vechtlustig was in de State of the Union."

"We zagen dinsdagnacht zeker geen president die net een pak slaag heeft gehad", zegt ook Willem Post. Obama laat volgens de Amerika-deskundige van Instituut Clingendael met deze State of the Union zien dat hij niet bang is voor de sterke Republikeinse oppositie in het Amerikaanse Congres.

Post: "Obama dreigde zelfs twee keer met een veto in zijn toespraak. Dat is niet gebruikelijk in een State of the Union. Nu het goed gaat met de economie, wil hij zijn gelijk halen."

Obama speelde ook een politiek spel met het oog op 2016.

“Hillary Clinton zal niet ontevreden zijn. ”
Maarten van Rossem

Obama plaveide in zijn toespraak de weg voor de Democratische partij door in de speech de Democratische agenda uiteen te zetten en subtiele sneren uit te delen in de richting van de Republikeinen.

Zo stelde de president na een pleidooi voor gelijke salarissen voor mannen en vrouwen: "Echt. We leven in 2015. Het is tijd." Volgens The Washington Post was dat duidelijk een kritische verwijzing naar het conservatisme van de Republikeinen. 

"Hillary Clinton [veelgenoemd presidentskandiaat voor de Democraten, red.] zal niet ontevreden zijn met deze speech", zegt Van Rossem. "Zij wil straks, als ze mee gaat doen aan de verkiezingen, opkomen voor de middenklasse en hameren op het feit dat de Republikeinen niets hebben gedaan voor de gewone man."

"In zijn situatie is dit de beste rol die je kunt spelen. Een verstandig spel", aldus Van Rossem. Post is het met die zienswijze eens: "Bij deze toespraak zat Hillary figuurlijk op de eerste rij."

“Het gaat voor de Republikeinen veel te goed met Amerika.”
Charles Groenhuijsen

Volgens Groenhuijsen weet Obama bovendien dat de Republikeinen hun houding de komende tijd zullen moeten veranderen. De conservatieven hebben in de aanloop naar de presidentsverkiezingen van 2016 nog geen politieke agenda.

"De Republikeinse partij is tot nu toe de 'Party of No' geweest", aldus Groenhuijsen. "Ze zullen op sommige gebieden moeten meewerken, want anders hebben ze straks een leeg dienblad voor de kiezers."

De Republikeinse partij komt volgens Groenhuijsen niet met oplossingen voor de problemen in Amerika en dat gaat volgens hem "een ontzettend probleem" worden voor de partij. "De Republikeinse partij blijft beuken op de oude ideologie, terwijl de jongere kiezers weglopen. De kiezers denken straks 'what's in it for us'."

Groenhuijsen: "Het gaat voor de Republikeinen veel te goed met Amerika; ze moeten nu toegeven dat alle onheilstijdingen kletskoek waren."

En het gaat inderdaad goed met de Amerikaanse economie.

"We laten de schaduw van de crisis achter ons", sprak Obama dinsdagnacht optimistisch. En: "Vanavond slaan we de bladzijde om." 2014 was volgens Obama het jaar van de grote doorbraak, en voor een deel heeft hij gelijk.

Post benadrukt dat veel Amerikanen nog altijd niet profiteren van het economisch herstel, en dat de schaduw van de crisis voor veel mensen nog niet weg is, maar dat het wel écht een stuk beter gaat met Amerika.

2014 was het beste jaar voor de Amerikaanse arbeidsmarkt sinds 1999. De werkloosheid staat op het laagste niveau sinds juni 2008 en de huizenmarkt trekt aan.

"Dat is goed nieuws, mensen", sprak Obama dinsdag, nadat hij alle economische successen in hoog tempo had opgesomd. De meeste Republikeinen keken strak voor zich uit, terwijl de rest van de zaal hard klapte.

De experts zijn het er over eens: het was een goede State of the Union.

“Ik zag een bevrijde president.”
Willem Post

Van Rossem: "Veel was voor de bühne, natuurlijk, maar hij speelde het spel goed. Ik vond het een prima State of the Union, ook met het oog op 2016. Obama kwam met concrete voorstellen en verklaarde op te komen voor de middenklasse. Ik zag een vitale president."

Groenhuijsen: "Het meest opvallend vond ik dat Obama zich niet laat wegspelen. Hij richtte zich tot de Amerikanen die niet hebben geprofiteerd van het economisch herstel, of zelfs achteruit zijn gegaan. Dat is slim, want dat is waar hij het verschil kan maken."

Post: "Ik zag een bevrijde president. Héél optimistisch, soms neigend naar arrogant. Hij inhaleerde het economische succes."

Bekijk hier Obama's zevende State of the Union:

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend