De Provinciale Statenverkiezingen in maart 2015 zijn cruciaal voor de toekomst van het kabinet, vanwege het effect op de samenstelling van de Eerste Kamer. NU.nl blikt met een aantal prominente politici vooruit op het nieuwe politieke jaar.

1. Verkiezingen

De afgelopen jaren heeft de coalitie van VVD en PvdA de grootste moeite gehad om haar wilde plannen met Nederland door de Eerste Kamer te loodsen.

Uiteindelijk konden er afspraken gemaakt worden met D66, ChristenUnie en SGP voor de meeste plannen, maar het is sterk de vraag of deze vijf partijen na de verkiezingen opnieuw een meerderheid halen.

"De premier zou zeggen: mijn ragfijn politiek gevoel zegt dat veranderende verhoudingen in de Senaat uiteraard zijn effect zal hebben", zegt D66-leider Alexander Pechtold. "Of dat de ultieme consequentie is moeten we afwachten".

Pechtold hint daarmee zelfs op nieuwe verkiezingen. "Ik zag Rutte daar behoorlijk relaxt over communiceren", stelt hij. "Terwijl op zijn voorhoofd staat geschreven: dit is ongelooflijk belangrijk. Reken maar dat hij al zetels aan het tellen is."

Ook SP-leider Emile Roemer erkent dat deze verkiezingen "enorm belangrijk" zijn voor de toekomst van het tweede kabinet van Rutte.

"Als ze geen meerderheid halen met D66, ChristenUnie en SGP kan dat gevolgen hebben voor de verhoudingen. Ze zullen dan op zoek moeten naar andere meerderheden", aldus de SP-leider.

'Geen hulp'

In 2011 deed premier Rutte er bij de vorige Statenverkiezingen alles aan om met zijn coalitie zijn een meerderheid te halen. Hij nodigde zelfs een Zeeuws Statenlid uit op het Torentje om hem over te halen vóór iemand uit de coalitie te stemmen. 

Van Pechtold hoeft Rutte echter geen hulp te verwachten. "D66 strijdt voor haar eigen zetels. Die zijn namelijk ook van belang voor de volgende coalitie."

Of de premier na de verkiezingen nog kan rekenen op steun van D66 hangt volgens Pechtold af van het ambitieniveau van het kabinet. "Een nieuw belastingstelsel, klimaat en energie, de agenda van Ronald Plasterk (minister van Binnenlandse Zaken) is te licht. Als daar ambitie op getoond wordt praten we graag mee."

Wel erkent Pechtold dat er afgelopen jaar wel heel rigoureus hervormd is. "Dat heeft een grote maatschappelijke impact. Misschien was het wel te veel tegelijk. Het was zeven jaar achterstallig onderhoud op het gebied van pensioenen, onderwijs, woningmarkt, zorg, sociale zekerheid. Dat is een beetje veel in een jaar."

Toch hoeft er wat hem betreft geen tandje terug. "Zolang er 600.000 mensen aan de kant staan is er geen tijd om stil te zitten."

De zorgcrisis die in de laatste week voor het kerstreces bijna de val van het kabinet inleidde, verandert niks aan de houding van D66 jegens het kabinet: "We moeten het niet veel groter maken dan het is. Het is wel zo dat keer op keer de instabiliteit van het kabinet naar boven komt." 

Roemer ziet dit iets pessimistischer. "Het wantrouwen neemt toe, maar de top houdt elkaar angstvallig vast."

Volgens Roemer zal in 2015 duidelijk worden wat de effecten zijn van het kabinetsbeleid. "Het verzet zal groot worden. Mensen hebben nu nog slecht door wat de maatregelen inhouden: de ziekenhuizen zullen weer wachtlijsten krijgen, de thuiszorg wordt afgebroken, de jeugdzorg is niet op orde bij gemeentes."

Kritiek van anderen dat de SP niks doet aan de kostenstijging in de zorg en dat er juist bij de SP-plannen sprake zou zijn van langere wachtlijsten noemt Roemer 'bangmakerij'. 

2. Buitenland: Rusland als lakmoesproef

2014 werd een jaar waarin duidelijk werd dat de Haagse politiek verder moet kijken dan de eigen landsgrenzen. De ramp met de MH17 zoog Nederland in de Oekraïense burgeroorlog, en de Islamitische Staat (IS) behaalde onverwachte successen.

Volgens de buitenlandwoordvoerders van de VVD en D66 wordt de omgang met Rusland de lakmoesproef voor het buitenland beleid van het kabinet. De economische sancties tegen de Russische president Poetin zullen effect sorteren, verwacht VVD'er Han ten Broeke.

"Poetin kan weliswaar alle internationale rechtsregels aan zijn laars lappen, hij kan zich niet onttrekken aan de zwaartekracht van de financiële markten en de volkomen vervlochten internationale economie", denkt de VVD'er.

D66-Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma is het met Ten Broeke eens dat de sancties werken, maar vreest de grote onvoorspelbaarheid van de Russen.

"Wat doet Poetin als de inflatie echt dramatisch wordt? Zijn populariteit in Rusland dankt hij aan zijn sterke buitenlandpolitiek. De vraag is wat de macho-president doet als de Russen echt ontevreden raken?" aldus de D66'er.

3: Bestrijding IS

Naast Rusland blijft ook in 2015 de bestrijding van IS hoog op de internationale agenda staan. Waar Ten Broeke IS vorig jaar nog als de grootste uitdaging voor 2014 bestempelde, is hij voor 2015 somberder gestemd.

"We boeken nu wel wat militaire vooruitgang, vooral in de Koerdische regio, maar IS noch haar ideologie kunnen we wegbombarderen."

Sjoerdsma denkt dat het daarom belangrijk is de aantrekkingskracht van IS te verminderen door de propaganda te ontkrachten en IS militair te verzwakken. Daarnaast moet de regio zijn verantwoordelijkheid nemen. 

"Irak en Syrië zijn duct tape-staten. Daar moet effectief bestuur komen. IS heeft succes kunnen boeken door marginalisatie en onderdrukking van soennieten in de regio. Zo lang daar niets aan gebeurt, blijven zij hun aantrekkingskracht behouden", aldus Sjoerdsma.

4: Hervormingen in de zorg

2015 is daarnaast het jaar waarin de omvangrijke overdracht van taken in de zorg van Rijk naar gemeenten wordt uitgevoerd. In de loop van het jaar zal duidelijk worden hoe deze hervorming landt.

Staatssecretaris Martin van Rijn (Volksgezondheid): "Ik denk dat gemeenten, maar ook zorgverzekeraars in de eerste maanden nog druk bezig zullen zijn om dat allemaal in goede banen te leiden. We hebben nu goede waarborgen geregeld voor de start van de transitie. 2015 wordt een belangrijk jaar."

CDA-Kamerlid Mona Keijzer ziet de transitie minder rooskleurig tegemoet. "Ik hoop dat Van Rijn gelijk heeft, maar ik houd mijn hart vast", zegt Keijzer. Zij ziet dat dit jaar al een paar incidenten zijn geweest in de aanloop naar de transitie. Zoals de rechtszaak van een bejaard echtpaar uit het Friese Dantumadiel, dat het schrappen van de huishoudelijke hulp aanvocht bij de rechter.

"De staatssecretaris kan wel waarborgen in de wet regelen, maar zijn nu al honderden mensen die bezwaar maken tegen het aangekondigde beleid van hun gemeente. Zij kunnen alleen naar de rechter. Wat gebeurt er dan in de tussentijd?", vraagt de CDA'er zich af.

Vrije artsenkeuze

Volgens Van Rijn moeten er niet te snel conclusies worden getrokken, als er berichten verschijnen dat mensen buiten de boot vallen door de hervormingen.

Daarnaast zal de discussie over de inperking van de vrije artsenkeuze zich in 2015 ongetwijfeld voortzetten. Het kabinet werkt aan een aangepast wetsvoorstel dat aan de zorgen van de drie opstandige PvdA-senatoren moet tegemoetkomen en houdt de AMvB-route, waarbij geen toestemming van het parlement nodig is, achter de hand.

2014 liet zich moeilijk voorspellen, 2015 zal ook weer zijn onvoorspelbaarheden kennen. Zeker is wel dat het Binnenhof wederom een spannend jaar tegemoet gaat.

Zie ook: Jaaroverzicht 2014: Rutte II haalt kerst met geschaad vertrouwen

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend